I SA/Gd 226/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiące od stycznia 2006 r. do lutego 2007 r. postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. M. G. wnioskiem z dnia 24 marca 2010 r. (data stempla pocztowego) zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 27.317 zł. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz dwojgiem małoletnich dzieci, źródłem utrzymania rodziny są dochody uzyskiwane przez wnioskodawcę z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 3.230,76 zł oraz osiągane przez małżonkę dochody ze stosunku pracy w wysokości 1.600 zł miesięcznie, majątek wnioskodawcy stanowią nieruchomości o powierzchni 0.23.55 ha, 0.45.06 ha, 0.16.32 ha (zabudowana budynkiem warsztatowym o powierzchni 554 m2), 1.83 ha (zabudowana), z których prowadzona jest egzekucja oraz o powierzchni 0.49 ha (niezabudowana), na której ustanowiono hipotekę na rzecz Skarbu Państwa, a także prawo wieczystego użytkowania gruntu o powierzchni 0.0820 ha, natomiast żona jest właścicielką mieszkania o powierzchni 60,20 m2, na którym ustanowiona jest hipoteka. Do wniosku skarżący dołączył odpis notatki sporządzonej w dniu 14 czerwca 2007 r. z inspekcji w wydziale ksiąg wieczystych sądu rejonowego oraz odpis księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości o powierzchni 0.0820 ha, z których wynika, że: (1) nieruchomość o powierzchni 0.23.55 ha zabudowana jest garażami i budynkiem, obciążona hipotekami ustanowionym na rzecz dwóch banków i Skarbu Państwa, (2) na nieruchomości o powierzchni 0.45.06 ha znajduje się stacja paliw z trzema zbiornikami podziemnymi paliwowymi i dystrybutorem, na której ustanowiono hipoteki na rzecz dwóch banków, (3) nieruchomość o powierzchni 0.16.32 ha zabudowana jest segmentem budynku magazynowo-warsztatowego o powierzchni użytkowej 554 m2 i obciążona hipoteką na rzecz banku, (4) nieruchomość o powierzchni 1.83 ha jest zabudowana i obciążona hipoteką na rzecz Skarbu Państwa, (5) nieruchomość o powierzchni 0.49 ha jest niezabudowana, obciążona hipoteką na rzecz Skarbu Państwa, natomiast oboje małżonkowie posiadają nieruchomość o powierzchni 0.0820 ha przeznaczoną pod budowę domu jednorodzinnego mieszkalnego, zabudowaną budynkiem, obciążoną hipotekami ustanowionym na rzecz banku i Skarbu Państwa oraz mieszkanie o powierzchni 60,20 m2 (własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu), na którym ustanowiona została hipoteka na rzecz banku. Przedłożył także odpisy: zawiadomień z dnia 12 października 2009 r. o wszczęciu na wniosek wierzyciela – banku egzekucji z czterech nieruchomości, na podstawie tytułu wykonawczego na kwotę 407.590,84 zł (wraz z odsetkami), wezwania do zapłaty należności z tytułu zaciągniętego kredytu bankowego z dnia 17 sierpnia 2009 r. na kwotę 974.091,74 zł (wraz z odsetkami), dwa pisma z banku z dnia 25 czerwca 2009 r. o odstąpieniu od umowy ugody i postawienia zadłużeń w łącznej kwocie 605.536,13 zł (wraz z odsetkami) w stan natychmiastowej wymagalności, zawiadomienia banku z dnia 3 stycznia 2010 r. o stanie salda, które na dzień 31 grudnia 2009 r. wynosiło 102,70 zł, umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 5 kwietnia 2001 r., bilansu na dzień 31 grudnia 2010 r. w części obrazującej stan aktywów i pasywów oraz zeznań podatkowych za lata 2007-2008 (PIT-36L, PIT-B), w których wykazał, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie handlu detalicznego paliwami i akcesoriami samochodowymi osiągnął w roku 2007 dochód w kwocie 346.435,58 zł (deklarując przychód w wysokości 10.988.566,54 zł i koszty jego uzyskania – 10.642.130,96 zł), zaś w roku 2008 dochód z tego tytułu wyniósł 104.691,75 zł, przychód – 11.634.722,11 zł a koszty jego uzyskania – 11.530.030,36 zł. Natomiast z informacji PIT-B załączonej do zeznania podatkowego za rok 2008 wynika, że wnioskodawca prowadzi także działalność w zakresie usług transportowych pod nazwą [...], jego udział wynosi 20%. Spółka we wskazanym roku podatkowym wykazała stratę w wysokości 3.019,95 zł, deklarując przychód w wysokości 13.400 zł i koszty jego uzyskania w kwocie 16.419,95 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 6 kwietnia 2010 r. (doręczonym pełnomocnikowi strony w dniu 13 kwietnia 2010 r.) skarżący zobowiązany został do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: (1) odpisów zeznań podatkowych małżonków za rok 2009, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, (3) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, a także wyciągów z rachunków bankowych prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej wraz z historią dokonanych na nich operacji, (4) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, odpłatne leczenie, inne), (5) zaświadczeń z banków o wysokości aktualnego zadłużenia z tytułu zaciągniętych przez każdego z małżonków kredytów (pożyczek) wraz z podaniem ich miesięcznej spłaty. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Skarżący żadnego z wymaganych dokumentów nie przedłożył. Podkreślić należy, iż uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl., postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). W niniejszej sprawie wnioskodawca sam uniemożliwił dokonanie takiej oceny, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Wyjaśnić należy, że dokonanie oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy nie było możliwe w oparciu o dokumenty dołączone do wniosku. Przede wszystkim wskazać trzeba, że przedstawione dokumenty obrazują wysokość osiągniętych przychodów (dochodów) z prowadzonej działalności gospodarczej jedynie za lata 2007-2008, pomijając dane, które potwierdzałyby dochody osiągnięte z tego tytułu w roku 2009, jak również – co istotne – bieżące, miesięczne dochody. Danych tego rodzaju nie sposób ustalić na podstawie przedłożonego niepełnego sprawozdania finansowego, czyli wyłącznie fragmentu bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2009 r., który obrazuje wartość aktywów i pasywów. Zauważyć przy tym należy, że z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej w latach ubiegłych skarżący osiągał wielomilionowe przychody. Okoliczność ta szczególnie uzasadniała konieczność weryfikacji danych podanych we wniosku o wysokości miesięcznych dochodów z tego tytułu. W postanowieniu z dnia 29 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 9/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na uchylenie się od przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby ocenić zasadność wniosku. Sąd wskazał, że skarżący nie dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową. Skarżący składając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w kolejnej sprawie – pomimo, że znane było mu stanowisko Sądu – zachował się w sposób tożsamy. Z tych wszystkich względów uznano, iż wnioskodawca nie udowodnił, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.