I SA/Gd 228/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka,, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 6 maja 2021 r. sprawy ze skargi B. H. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w z dnia 21 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz strony skarżącej kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 grudnia 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: Dyrektor), działając na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r., poz. 1325, dalej: O.p.) stwierdził niedopuszczalność odwołania złożonego prze B.H. (dalej: Skarżąca) od własnej decyzji z dnia 30 czerwca 2020 r. W uzasadnieniu Dyrektor podał, że na wniosek Skarżącej postanowieniem z dnia 13 lutego 2020 r. zostało wznowione postępowanie zakończone ostateczną decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 11 grudnia 2013 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2007 r. do listopada 2008 r. Decyzją z dnia 30 czerwca 2020 r. Dyrektor umorzył wznowione postępowanie. Skarżąca pismem z dnia 7 lipca 2020 r., nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 15 lipca 2020 r., wniosła odwołanie od decyzji Dyrektora z dnia 30 czerwca 2020 r. Dyrektor, po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, wydał decyzję ostateczną z dnia 14 września 2020 r., którą utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 30 czerwca 2020 r. Decyzja ta została doręczona Skarżącej w dniu 17 września 2020 r. Następnie, pismem z dnia 7 lipca 2020 r., nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 16 października 2020 r., skarżąca wniosła kolejne odwołanie od decyzji Dyrektora z dnia 30 czerwca 2020 r. W takim stanie faktycznym Dyrektor stwierdził, że złożone odwołanie jest niedopuszczalne, wobec braku możliwości złożenia odwołania od decyzji ostatecznej. Dyrektor podkreślił, że postępowanie nadzwyczajne w sprawie uchylenia decyzji ostatecznej Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 11 grudnia 2013 r. zostało zakończone decyzją ostateczną. Sprawa ta została przy tym dwukrotnie rozpatrzona (przez organy obu instancji), wobec czego wyczerpane zostały środki odwoławcze i w tej samej sprawie nie ma już możliwości orzekania w sprawie w trybie odwoławczym. Wydana decyzja ma charakter ostateczny, kończy postępowanie administracyjne w danej sprawie, a strona niezadowolona z rozstrzygnięcia mogła zaskarżyć ją jedynie do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w trybie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - o czym została pouczona w wydanej decyzji ostatecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku B.H. wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora z dnia 21 grudnia 2020 r., zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy: 1) Art. 228 § 1 pkt 1 O.p., poprzez jego błędne zastosowanie. 2) Art. 120, art. 121 § 1 i art. 122 O.p., poprzez naruszenie podstawowych zasad postępowania podatkowego przez organ podatkowy, w tym brak działania organu podatkowego na podstawie przepisów prawa, w sposób niebudzący zaufania do organów państwa oraz w sposób nie mający na celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. 3) Art. 187 § 1 w związku z art. 122. art. 191, art. 193 § 1 i art. 180 §1 O.p., poprzez brak prawidłowego ustalenia stanu faktycznego oraz brak właściwej analizy stanu faktycznego i prawnego. W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że w dniu 16 października 2020 r., wbrew twierdzeniom Dyrektora zawartym w zaskarżonym postanowieniu wniosła skargę na decyzję Dyrektora z dnia 14 września 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora z dnia 30 czerwca 2020 r., a nie odwołanie od decyzji Dyrektora z dnia 30 czerwca 2020 r. Skarżąca nie rozumie na jakiej podstawie organ podatkowy stwierdził, że skarżąca wnosić miałaby ponownie to samo odwołanie z dnia 7 lipca 2020 r., podczas gdy skarżąca wniosła z zachowaniem ustawowego terminu skargę na decyzję Dyrektora z dnia 14 września 2020 r. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. W uzasadnieniu Dyrektor dodatkowo zauważył, że Skarżąca pismem datowanym dnia 16 października 2020 r., nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 29 stycznia 2021 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na ostateczną decyzję Dyrektora z dnia 14 września 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaznaczenia wymaga, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz.2325) zwanej dalej: "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Odnosząc się do warunków oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia przez Sąd wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r., poz. 2167 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. - zwaną dalej p.p.s.a.). Należy podkreślić, iż Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że Sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Kontrola sądowa przypisana jest tylko do sprawy ze stosunku administracyjnoprawnego, w którym wydano zaskarżone rozstrzygnięcie. Ocenie Sądu w niniejszej sprawie podlega zatem postanowienie Dyrektora z dnia 21 grudnia 2020 r., w którym organ odwoławczy stwierdził niedopuszczalność odwołania od decyzji Dyrektora z dnia 30 czerwca 2020 r. Podatkowe postępowanie odwoławcze stanowi ciąg uporządkowanych czynności podejmowanych w celu ponownego otwarcia, rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy załatwionej decyzją organu I instancji w drodze decyzji administracyjnej. Z tego względu postępowanie to składa się z trzech stadiów: 1) wstępnego, 2) rozpoznawczego, 3) rozstrzygnięcia. Z chwilą wniesienia odwołania następuje dewolucja kompetencji organu I instancji na organ odwoławczy do rozpatrzenia sprawy. Od tej chwili, pierwsze stadium postępowania ma służyć jedynie formalnemu (wstępnemu) ustaleniu czy postępowanie odwoławcze może być prowadzone, a zatem, czy jest ono dopuszczalne w aspekcie przedmiotowo-podmiotowym. W konsekwencji pierwszą czynnością, którą organ podejmuje na wstępnym etapie postępowania (po zbadaniu swej właściwości), jest ocena dopuszczalności odwołania. Ustalenie, że odwołanie nie jest dopuszczalne obliguje organ odwoławczy do wydania na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 O.p. postanowienia stwierdzającego jego niedopuszczalność. Aby jednak doszło do oceny dopuszczalności odwołania, organ odwoławczy musi mieć pewność, że pismo wniesione przez stronę jest odwołaniem. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy winien był powziąć wątpliwość, którą należało usunąć, co do rzeczywistego znaczenia pisma Skarżącej datowanego dnia 7 lipca 2020 r., a nadanego w urzędzie pocztowym w dniu 16 października 2020 r. Wprawdzie tytuł pisma i jego data mogły wskazywać, że jest to odwołanie od decyzji Dyrektora z dnia 30 czerwca 2020 r., jednak zauważyć trzeba, ze odwołanie od tej decyzji Skarżąca wniosła w terminie ustawowym i zostało ono rozpoznane ostateczną decyzją Dyrektora z dnia 14 września 2020 r., która została doręczona Skarżącej w dniu 17 września 2020 r., z pouczeniem o możliwości jej zaskarżenia do sądu administracyjnego w terminie 30 dni od daty doręczenia, za pośrednictwem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. W terminie otwartym do wniesienia skargi do sądu, w dniu 16 października 2020 r. Skarżąca nadała w urzędzie pocztowym pismo datowane 7 lipca 2020 r. Na marginesie zauważyć trzeba, ze podniesiona w odpowiedzi na skargę okoliczność wniesienia przez skarżącą skargi na decyzję Dyrektora z dnia 14 października 2020 r. miała miejsce po doręczeniu jej zaskarżonego w sprawie postanowienia Dyrektora o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania. Przy czym Sądowi z urzędu jest wiadome, że została odrzucona z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 193/21. W ocenie Sądu, w takim stanie rzeczy organ odwoławczy winien był powziąć wątpliwości co do rzeczywistych intencji skarżącej. Podkreślić trzeba, że obowiązkiem każdego organu podatkowego jest dokładne ustalenie treści żądania strony, które wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania oraz stosowną normę prawa, mającą znaczenie dla właściwego załatwienia sprawy. Treść żądań strony i rodzaj środka prawnego, z którego chce skorzystać stanowią z pewnością istotne, a wręcz kluczowe okoliczności sprawy, które wymagają wyjaśnienia przez organ. Można wręcz stwierdzić, że treść żądania determinuje dalsze postepowanie organu. Nie jest zatem możliwe prawidłowe procedowanie i rozpoznanie sprawy, bez ustalenia zakresu i rodzaju żądań strony. Jeśli istnieją w tym zakresie wątpliwości, organ winien je usunąć, z uwzględnieniem uprawnień praw strony wynikających z zasad informowania oraz czynnego udziału w postepowaniu. Po otrzymaniu pisma Skarżącej organ odwoławczy powinien był zatem zwrócić się do wnoszącej pismo o sprecyzowanie żądania. Okoliczności jego wniesienia sugerowały raczej, że jest to skarga na decyzję ostateczną, a nie ponowne odwołanie od decyzji pierwszoinstanycjnej. Oceniając prawidłowość działań organu w sprawie, nie można zapominać, że to organ jest gospodarzem postępowania podatkowego, odpowiedzialnym za jego prowadzenie z poszanowaniem zasad ogólnych, zawartych w art. 120 - art.129 O.p. Ze specyfiką postępowania podatkowego wiąże się nierównowaga pozycji stron. Organ podatkowy jest podmiotem dominującym i ostatecznie decydującym o przebiegu postępowania. Z taką jego rolą i pozycją wiąże się jednak, w ocenie sądu, szczególna powinność organu do czuwania również nad zabezpieczeniem praw procesowych strony oraz prowadzenia postępowania z uwzględnieniem zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu stron postępowania. Nabiera to wagi zwłaszcza wówczas, gdy strona działa bez pełnomocnika i wykazuje się brakiem rozeznania w sprawach procesowych lub wręcz nieporadnością. W tym kontekście zasady ogólne, takie jak zasada działania na podstawie przepisów prawa (art. 120 O.p.) i zasada zaufania i informowania uczestników postępowania (art. 121 O.p.) mogą wymagać od organu podjęcia nawet zwiększonych działań informacyjnych, nakierowanych na to, aby zapewnić stronie realną możliwość skorzystania z przysługujących jej gwarancji procesowych. Wprawdzie organ nie może pełnić roli pełnomocnika strony, to jednak wobec podmiotu, którego zachowanie cechuje brak pełnego rozeznania w sprawie, powinien rozszerzyć działania informacyjne i zapewnić takiemu podmiotowi podstawową wiedzę o pozostających w jego dyspozycji prawach procesowych, a także wyjaśniać intencje budzących wątpliwości działań. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy uwzględni powyższe uwagi i podejmie czynności mające na celu wyjaśnienie zaistniałych wątpliwości co rzeczywistego charakteru pisma datowanego dnia 7 lipca 2020 r., a nadanego przez Skarżącą w dniu 16 października 2020 r. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach należnych stronie orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.