I SA/Gd 232/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Ż. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. K. Ż. wnioskiem z dnia 9 lipca 2009 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wprawdzie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jednakże rozpoznania wymaga jedynie część złożonego wniosku obejmująca żądanie ustanowienia pełnomocnika. Zgodnie z brzmieniem art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Okoliczność ta ma istotne znaczenie z punktu widzenia przesłanek, w świetle których należy dokonać oceny zasadności wniesionego przez stronę żądania. Ponieważ skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, zastosowanie w niniejszej sprawie będą miały przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. O odpowiednim ich stosowaniu stanowi bowiem art. 262 p.p.s.a. Z przepisu art. 245 § 3 p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przy czym ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z ww. (art. 246 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, nie osiąga jakichkolwiek dochodów (od dwóch lat nie ma stałego zatrudnienia), nie posiada majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro. Na podstawie akt administracyjnych sprawy, w tym kwestionariusza o możliwościach płatnika składek złożonego przez skarżącego w dniu 29 sierpnia 2008 r., aktu notarialnego – umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu na rzecz członka spółdzielni i umowy przeniesienia ustalono, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz studiującą córką, posiada samochód marki Volkswagen Passat rok produkcji 1993, małżonkowie są właścicielami mieszkania o powierzchni 46 m2. Z tych przyczyn złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym i majątku uznano za niepełne i budzące wątpliwości. Przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi iż, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2009 r. (doręczonym stronie w dniu 22 lipca 2009 r.) skarżący zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów i oświadczeń: (1) oświadczenia, czy nadal pozostaje w związku małżeńskim, (2) odpisów zeznań podatkowych małżonków złożonych za rok 2008, bądź stosownego zaświadczenia o dochodach uzyskanych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego, (3) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków oświadczenia w tym przedmiocie, (4) oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych), a także dokumentów w przedmiocie źródeł i wysokości uzyskiwanych przez nią miesięcznych dochodów, (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za mieszkanie, gaz, energię elektryczną, wodę, inne), (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego, jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Jednocześnie skarżący został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej żony w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a skarżący przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Z wymaganych dokumentów źródłowych skarżący przedłożył odpisy zeznań podatkowych za rok 2008 (PIT-37) złożonych przez każdego z małżonków, w których zadeklarowali dochody ze stosunku pracy w wysokości 460,18 zł i 23 736,35 zł oraz nieaktualne, bo wydane w dniu 1 sierpnia 2008 r. zaświadczenie od pracodawcy żony, w którym podano, że średni miesięczny dochód z ostatnich trzech miesięcy wyniósł 1 438,22 zł netto (2 046,66 zł brutto). Z treści dodatkowo złożonego przez skarżącego oświadczenia wynika, że wprawdzie pozostaje on w związku małżeńskim, jednak małżonkowie od dziesięciu lat prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, miesięczne koszty związane z opłatami za mieszkanie oraz za media w łącznej kwocie około 600 zł ponosi żona, na której utrzymaniu pozostaje także córka wnioskodawcy, małżonkowie nie posiadają nieruchomości, zasobów pieniężnych, papierów wartościowych. Wskazał także, że nie posiada rachunku bankowego, zaś do konta żony nie ma dostępu. Analiza materiału dowodowego wskazuje, że skarżący nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny sytuacji finansowej swojej i rodziny. Nadto przedstawił on swoją sytuację finansową w sposób selektywny, manipulując danymi tak by potwierdzały jego trudną sytuację finansową. Tym samym oświadczenie wnioskodawcy uznać należało za niewiarygodne i sprzeczne z dokonanymi na podstawie akt administracyjnych ustaleniami. W konsekwencji uznano, iż nie wykazał on, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Za taką oceną przemawiają następujące okoliczności: Przede wszystkim ustalono, że małżonkowie są właścicielami lokalu mieszkalnego o powierzchni 46 m2 położonego przy ul. [...] w [...] (k. 26-28 akt administracyjnych), w którym wspólnie zamieszkują. Przyjąć również należało, że skarżący – wbrew treści złożonych przez oświadczeń – prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz córką. W złożonym w dniu 29 sierpnia 2008 r. kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika składek wnioskodawca w punkcie IV dotyczącym danych rodzinnych wśród osób na utrzymaniu wymienił żonę i studiującą córkę (dowód: k. 29 akt administracyjnych). Zważywszy na datę wymienionego oświadczenia nie sposób uznać za wiarygodne oświadczenie skarżącego z dnia 29 lipca 2009 r., że małżonkowie od dziesięciu lat prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Jak już wspomniano wnioskodawca nie przedstawił wszystkich wymaganych dokumentów i oświadczeń. I tak, nie nadesłał dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania, w tym opłatami za mieszkanie i media, wyciągów z posiadanych przez małżonkę rachunków bankowych, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego, jego żonę pojazdów mechanicznych (z akt administracyjnych wynika, że posiada samochód marki Volkswagen Passat z 1993 r.). Natomiast oświadczenie skarżącego, iż nie ma dostępu do konta żony również budzi uzasadnione wątpliwości. Z jednej bowiem strony uchyla się on od przedłożenia wyciągu z posiadanego przez małżonkę rachunku bankowego, z drugiej zaś przedstawia złożone przez nią zeznanie podatkowe, z którego wynika źródło oraz wysokość dochodu osiągniętego w 2008 r. oraz zaświadczenie od pracodawcy o wysokości osiąganych dochodów. Przyjąć zatem należy, że przedstawia on swoją sytuację finansową w sposób selektywny W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.