I SA/Gd 232/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Kwarcińska po rozpoznaniu w dniu 21 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Ż. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 stycznia 2009 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 9 lipca 2009 r. złożonym na formularzu PPF K. Ż. zwrócił się do tutejszego Sądu o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca nie wskazał żadnych osób jako pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast w dalszej części oświadczenia wnioskodawca oznajmił, iż nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz wartościowych przedmiotów. W ocenie referendarza zawarte we wniosku oświadczenie nie było wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, dlatego zarządzeniem z dnia 14 lipca 2009 r. został on zobowiązany do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów i oświadczeń: (1) oświadczenia, czy nadal pozostaje w związku małżeńskim, (2) odpisów zeznań podatkowych małżonków złożonych za rok 2008, bądź stosownego zaświadczenia o dochodach uzyskanych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego, (3) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków oświadczenia w tym przedmiocie, (4) oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych), a także dokumentów w przedmiocie źródeł i wysokości uzyskiwanych przez nią miesięcznych dochodów, (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za mieszkanie, gaz, energię elektryczną, wodę, inne), (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego, jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Jednocześnie skarżący został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej żony w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a skarżący przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi, pismem z dnia 29 lipca 2009 r., K. Ż. oświadczył, iż pozostaje w związku małżeńskim. Dalej wyjaśnił, że od dziesięciu lat prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, zaś ze względu na dzieci postanowił wraz z żoną nie występować o orzeczenie rozwodu ani separacji. Z otrzymywanego przez żonę wynagrodzenia utrzymuje ona siebie i córkę oraz pokrywa koszty związane z utrzymaniem mieszkania, które wynoszą około 600 zł. Wnioskujący nie ma dostępu do konta żony, zaś swojego konta nie posiada. Do oświadczenia załączono zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej starty) w roku podatkowym 2008 – PIT 37 I. Ż. i K. Ż. oraz zaświadczenie o zatrudnieniu na czas nieokreślony I. Ż. przez "A" sp. z o. o. z siedzibą w G. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 232/09 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu K. Ż. ograniczył się jedynie do stwierdzenia, iż opisana przez niego sytuacja uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwana dalej p.p.s.a), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Na wstępie zauważyć należy, iż zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a. strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W przedmiotowej sprawie skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wniósł o przyznanie jej w zakresie całkowitym, tj. również poprzez zwolnienie z kosztów sądowych, z których ponoszenia i tak był już przez ustawodawcę zwolniony. W tym stanie rzeczy złożony wniosek rozpoznać należy wyłącznie w przedmiocie żądania ustanowienia adwokata (a więc w zakresie częściowym), a odpowiednie zastosowanie, zgodnie z art. 262 p.p.s.a., mieć będą przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Przytoczone powyżej przepisy stanowią jednak odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Tutejszy Sąd podziela stanowisko zajęte przez Naczelny Sad Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (GZ 64/04), zgodnie z którym udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podkreślić należy, że to rzeczą wnoszącego o przyznanie prawa pomocy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Dlatego to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W niniejszej sprawie Sąd ustalił, że K. Ż. wraz z małżonką I. Ż. są na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej właścicielami stanowiącego odrębną nieruchomość lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w G. przy ulicy [...], w którym wspólnie zamieszkują. Ponadto, jak wykazano w kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika składek, skarżący posiada samochód osobowy marki Volkswagen Passat 1.9 TD Kombi – rok produkcji 1993 oraz sprzęt RTV i AGD. Źródło utrzymania trzyosobowej rodziny (oprócz skarżącego żona i dorosła, studiująca córka) stanowi wynagrodzenie za pracę otrzymywane przez małżonkę. Ustalona przez Sąd sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego różni się zatem diametralnie od opisanej przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zgodnie z którą wnioskujący nie posiada w zasadzie niczego, nie otrzymuje pomocy od rodziny i jest nie zdolny do pracy. Wskutek poczynionych ustaleń za nieprawdziwe uznano zapewnienia o nie posiadaniu nieruchomości, jak również wartościowych przedmiotów. Niewiarygodne wydają się wyjaśnienia o prowadzeniu oddzielnych gospodarstw domowych, bowiem małżonkowie wspólnie zamieszkują, a dodatkowo skarżący w dokumentach składanych w przedmiotowej sprawie wielokrotnie wymienia swoją żonę jako osobę na utrzymaniu której pozostaje (np. kwestionariusz o możliwościach płatniczych płatnika składek – pkt V oraz odwołanie od decyzji nr [...], z którego wynika, że to z wynagrodzenia żony dokonywane są opłaty i utrzymywana jest rodzina). Zdaniem sądu, postawa wnioskującego, który nie wykazał rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz fakt posiadania przez niego składników majątkowych, nawet takich, które nie reprezentują znacznej wartości, nie dają podstaw do przyznania mu prawa pomocy, bowiem K. Ż. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.