I SA/Gd 241/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 13 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" spółka z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 30 września 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił zażalenie "A" spółka z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 lipca 2013 r. odmawiające skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. W dniu 3 kwietnia 2014 r. skarżąca spółka ponowiła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach, spółka podała, że wysokość jej kapitału podstawowego wynosi 50.000 zł, nie posiada ona środków trwałych, na dwóch rachunkach bankowych prowadzonych przez Bank Spółdzielczy i BPH nie zgromadziła środków pieniężnych, bilans za ostatni rok obrotowy, tj. za 2012 r. jest w trakcie sporządzania, w związku z czym nie wykazała wartości zysku lub straty, jednocześnie wskazała, że na koniec 2012 r. należności spółki wynosiły około 4.970.000 zł, zaś jej zobowiązania – około 3.386.000 zł. Wyjaśniła także, że praktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej, zaś dochód zadeklarowany w 2013 r. to dochód ze sprzedaży samochodu. Do przedmiotowego wniosku dołączono odpisy: rachunku zysków i strat sporządzonego za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 r., bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2012 r., wypowiedzenia z dnia 31 maja 2013 r. umowy rachunku bankowego spółki prowadzonego przez Bank Spółdzielczy w K., umowy sprzedaży udziałów z dnia 11 kwietnia 2013 r., deklaracji VAT-7 za luty i marzec 2013 r., zeznania podatkowego CIT-8 za rok podatkowy od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 r. z uzasadnieniem przyczyn korekty deklaracji (ORD-ZU). Z uwagi na fakt, że zarówno dane zawarte w oświadczeniu jak i przedłożone dokumenty źródłowe obrazowały kondycję finansową spółki w latach ubiegłych, referendarz sądowy wezwał spółkę do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej aktualnego stanu majątkowego i dochodów. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 16 kwietnia 2014 r. zobowiązano pełnomocnika skarżącej do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: odpisu zeznania podatkowego spółki za 2013 r.; odpisu sprawozdania finansowego spółki za 2013 r. (bilansu, rachunków zysków i strat wraz z informacją dodatkową); dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, a także kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy; zestawienia środków trwałych i wyposażenia; odpisów deklaracji VAT-7 z ostatnich trzech miesięcy; wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych obejmujących okres ostatnich trzech miesięcy; w przypadku likwidacji rachunku zaświadczenia z banku potwierdzającego, że konto to zostało zamknięte; dokumentów potwierdzających aktualny stan zadłużenia spółki wobec Skarbu Państwa, ZUS, banków oraz stan wymagalnych zobowiązań spółki wobec kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów; oświadczenia, czy z majątku spółki prowadzona jest egzekucja; jeśli tak – przedłożenia dowodów potwierdzających tę okoliczność; dowodów potwierdzających, że spółka podjęła działania zmierzające do wyegzekwowania posiadanych należności, które na koniec 2012 r. wynosiły 4.970.000 zł, bądź dokumentów, że należności te zostały przez spółkę wyegzekwowane; oświadczenia, czy spółka zawiesiła wykonywanie działalności gospodarczej, bądź też, czy zostało wszczęte postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne; jeżeli tak – przedłożenia dokumentów potwierdzających tę okoliczność; w przypadku zawieszenia przez spółkę działalności gospodarczej – oświadczenia, czy po dacie zawieszenia spółka uzyskała przychody finansowe oraz czy uzyskała przychody tego rodzaju w okresie ostatnich trzech miesięcy; jeżeli tak – przedłożenia dokumentów księgowych potwierdzających te okoliczności. Poinformowano przy tym stronę, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Skarżąca spółka w piśmie z dnia 2 maja 2014 r. wyjaśniła, że wszystkie dokumenty (w których posiadaniu jest) zostały już przez nią przedłożone i znajdują się w aktach sprawy. Zwróciła przy tym uwagę, że w wezwaniu skierowanym do spółki w dniu 16 kwietnia 2014 r. wskazano, że przedmiotowy wniosek zostanie rozpoznany w oparciu o posiadane dokumenty; ani spółka ani jej pełnomocnik nie przedłożyła żadnego z wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na ocenę jej aktualnej kondycji finansowej. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia pismem z dnia 2 lipca 2014 r. sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu strona skarżąca wskazała, że dostarczyła wszystkie dokumenty, które były w jej posiadaniu. Podała, że nie może dostarczyć dokumentów za 2013 r., bowiem spółka została sprzedana. Podniesiono, że nieudzielenie prawa pomocy spowoduje brak możliwości sądowej obrony w sprawie. Nadto podkreślono, że na podstawie tych samych dokumentów za lata 2008 i 2010 uwzględniono wniosek skarżącej. Dodatkowo prezes spółki wskazał, że nie posiada zdolności kredytowej oraz że z jego wynagrodzenia dokonywane są potrącenia na poczet zaległego podatku, załączając listę płac za luty 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w momencie złożenia do sądu wniosku o przyznanie prawa pomocy – toczyło się już postępowanie w tym zakresie (wywołane wnioskiem z dnia 14 marca 2013 r.). W omawianym postępowaniu NSA oddalił zażalenie spółki na postanowienie WSA w Gdańsku odmawiające przyznania jej prawa pomocy. Zatem w niniejszej sprawie sąd może badać zasadność wniosku tylko w takim zakresie, w jakim strona wykazała dowodami niebudzącymi wątpliwości, że jej sytuacja uległa pogorszeniu. Tymczasem strona składając ponownie wniosek nie załączyła dokumentów, z których byłoby możliwe dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jej aktualnej sytuacji finansowej. Natomiast gołosłowne twierdzenia prezesa spółki nie mogą zastąpić dokumentów źródłowych. Podkreślić należy, że spółka zarządzeniem z dnia 16 kwietnia 2014 r. została wezwana do dostarczenia aktualnych dokumentów źródłowych, jednak tego nie uczyniła. Wskazać należy, że nietrafiony jest argument strony, iż za uwzględnieniem wniosku przemawia fakt przyznania jej prawa pomocy na podstawie tych samych dokumentów za lata 2008 i 2010. Podkreślenia wymaga, że sąd weryfikując czy strona jest w stanie ponieść koszty sądowe ocenia dane aktualne, obrazujące obecną sytuację finansową, a nie tę sprzed kilku lat. Skoro strona nie przedłożyła jakiejkolwiek dokumentacji obrazującej jej obecny stan finansowy, jak również w związku z prawomocnym orzeczeniem sądu o odmowie przyznania prawa pomocy - nie wykazała dowodowo, że jej sytuacja uległa pogorszeniu - sąd nie mógł uwzględnić złożonego wniosku. Wskazać należy, że jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 i § 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl., postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). W konsekwencji bierność wnioskodawcy skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych i traktować ją należy jako niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Reasumując skoro, dane znajdujące się w aktach sprawy były już oceniane przez sąd (w związku ze złożonym w dniu 14 marca 2013 r. żądaniem o zwolnienie od kosztów sądowych), a strona nie złożyła dokumentów potwierdzających, że jej sytuacja uległa pogorszeniu, należało odmówić spółce przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.