I SA/Gd 251/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej opodatkowanej zryczałtowanym podatkiem dochodowym w formie karty podatkowej postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 10 czerwca 2013 r., złożonym na formularzu PPF, skarżąca B. M. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Na podstawie złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 10 czerwca 2013 r. oraz przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego dodatkowego oświadczenia z dnia 25 czerwca 2013 r., oświadczenia dotyczącego kosztów utrzymania i dokumentów źródłowych (odpisów: zeznań podatkowych PIT-37 i PIT-38 za 2012 r., decyzji o waloryzacji emerytury z dnia [...] marca 2013 r., wyciągów z rachunku bankowego, dowodu rejestracyjnego i kalkulacji składki, zaświadczenia z banku z dnia [...] czerwca 2013 r., wyniku badania, faktur za świadczenia medyczne i pobyty w sanatorium, postanowienia naczelnika urzędu skarbowego w sprawie zaliczenia zwrotu z dnia [...] marca 2013 r., karty wymiaru opłat za mieszkanie) ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, otrzymuje emeryturę oraz dodatek pielęgnacyjny w łącznej wysokości 1.992,03 zł netto, prowadzi sezonową działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług turystycznych (obiekty noclegowe, miejsca krótkotrwałego zakwaterowania), jest właścicielką mieszkania o powierzchni 55 m2, w którym zamieszkuje, nieruchomości rolnej o obszarze 4.000 m2 oraz współwłaścicielką (wraz z synem i wnukiem) domu o powierzchni około 200 m2, położonego w nadmorskiej miejscowości letniskowej ([...]), który jest wynajmowany turystom w ramach prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej. Nadto majątek wnioskodawczyni stanowi samochód osobowy (rok produkcji 1999), którego aktualnej wartości wnioskodawczyni nie określiła, jednakże z przedłożonej przez nią kalkulacji składki ubezpieczenia tego samochodu, wynika, iż został ubezpieczony (AC) na kwotę 6.350 zł. W zeszłym roku podatkowym wnioskodawczyni uzyskała dochód z emerytury w łącznej wysokości 24.754,88 zł oraz poniosła stratę w wysokości 16.932,33 zł (przy przychodach w wysokości 181.491,42 zł i kosztach ich uzyskania w kwocie 198.423,75 zł), wykazaną w zeznaniu podatkowym PIT-38, przeznaczonym dla osób, które uzyskały przychody z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, pożyczonych papierów wartościowych (sprzedaż krótka), pochodnych instrumentów finansowych oraz realizacji praw z nich wynikających, udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną albo wkładów w spółdzielniach w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jej zorganizowana część. Wnioskodawczyni poinformowała, że w roku bieżącym wycofała się z giełdy, jednakże nie określiła nawet w przybliżeniu wysokości środków pieniężnych uzyskanych z tego tytułu, nie wyjaśniła też, co stało się z wycofanym kapitałem, ani kiedy został jej on postawiony do dyspozycji. Podkreślić w tym miejscu należy, iż fakt wykazania za ubiegły roku straty związanej z obrotem na giełdzie papierami wartościowymi nie oznacza, że z momentem sprzedaży posiadanych papierów wartościowych nie otrzymała ona za nie środków pieniężnych (nawet jeżeli faktycznie poniosła ona stratę na tej operacji). W okresie od 1 marca 2013 r. do 25 czerwca 2013 r. na rachunku bankowym wnioskodawczyni zaksięgowano wpływy w wysokości 17.711,72 zł (średnio 4.427,93 zł miesięcznie) i rozchody w wysokości 17.968,71 zł (średnio 4.492,18 zł miesięcznie), saldo tego rachunku na dzień 25 czerwca 2013 r. było ujemne i wynosiło 11.619,94 zł. Wnioskodawczyni korzysta bowiem z kredytu udzielonego jej w tym rachunku na kwotę 12.500 zł, z tytułu którego w ww. okresie zobligowana była uiścić bankowi odsetki w łącznej w kwocie 346,36 zł. Poza zadłużeniem względem banku wnioskodawczyni wskazała na zaległości w kwocie około 2.400 zł tytułem opłat czynszowych, których, jak podała, nie płaci od początku roku, oraz w podatku od nieruchomości związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą za 2013 r. w wysokości około 750 zł, jednakże nie przedłożyła żadnych dokumentów na potwierdzenie tych okoliczności, pomimo że została do tego zobligowana wezwaniem. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła, czy aktualnie jest względem niej prowadzone postępowanie egzekucyjne, przedłożyła za to postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] marca 2013 r. w sprawie zaliczenia zwrotu. Analiza treści tego postanowienia oraz wyciągu z rachunku bankowego za okres od 1 marca do 31 marca 2013 r. prowadzi do wniosku, że należny wnioskodawczyni zwrot niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym za 2012 r. został zaliczony w części (w kwocie 2.024,60 zł) na poczet podatku od działalności gospodarczej w formie karty podatkowej, zaś pozostałą kwotę 44,60 zł przelano w dniu 18 marca 2013 r. na jej konto bankowe. Z powyższego oraz z faktu przekazania na rachunek wnioskodawczyni w dniu 29 kwietnia 2013 r. nadpłaty w wysokości 1.152 zł podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. można wywodzić, iż nie jest względem niej prowadzone postępowanie egzekucyjne, jak również, że nie posiada ona zaległości podatkowych. W dodatkowym oświadczeniu wnioskodawczyni wskazała, że w ubiegłych latach poniosła znaczne nakłady na budynek związany z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą (wymieniła dach, okna, wykonała ocieplenie i elewację, tarasy i alejki), a pomimo to w ubiegłym roku działalność była znikoma i po sezonie miała debet na koncie. Wnioskodawczyni podniosła też, że poniosła koszty związane z przygotowaniem obiektu do obecnego sezonu turystycznego, tj. na bieżące remonty, sprzątanie, pielęgnację ogrodu i wykupienie ogłoszeń w 7 portalach reklamowych. Nadto wskazała na konieczność ponoszenia wydatków na leczenie – jednakże z przedłożonych przez wnioskodawczynię dowodów na tę okoliczność wynika, że poza jedynym wszystkie zostały poniesione w ubiegłych latach 2011-2012. Bieżącego roku dotyczy jedynie wydatek w kwocie 2.050 zł dotyczący pełnopłatnego pobytu w sanatorium. Do koniecznych wydatków wnioskodawczyni związanych z utrzymaniem – zobrazowanych stosownymi dokumentami lub potwierdzonych operacjami na koncie bankowym, z którego wyciągi przedłożyła – należy zaliczyć opłatę za eksploatację mieszkania w wysokości 296,97 zł miesięcznie oraz opłaty za media (gaz, prąd i usługi telekomunikacyjne) w średniej miesięcznej wysokości 311,58 zł. Mając na uwadze powyższe ustalenia, wskazać należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 61/04 i GZ 64/04, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Wszakże samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek wiąże się, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Nadto należy wskazać, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż koszty postępowania winny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, Ubiegająca się w niniejszej sprawie o prawo pomocy uzyskuje stały i pewny dochód ze świadczenia emerytalnego w kwocie 1.992,03 zł netto miesięcznie, tj. przekraczającej koszty konieczne do uiszczenia na obecnym etapie postępowania, nadto uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej polegającej na najmie pokoi turystom. Wysokość dochodu uzyskanego przez wnioskodawczynię w bieżącym roku z drugiego z ww. źródeł pozostaje nieznana, wiadomo jedynie – z analizy wyciągów z prowadzonego dla niej rachunku bankowego – że w dniu 4 kwietnia 2013 r. wpłynęła na to konto kwota 4.000 zł tytułem zadatku za domy w terminie od 3 do 17 sierpnia 2013 r., zaś w dniu 2 kwietnia 2013 r. został na nim zaksięgowany przelew w wysokości 1.500 zł, oznaczony jako wpłata gotówkowa (bez podania tytułu wpłaty) od imiennie wskazanej osoby fizycznej. Nie bez znaczenia dla tej kwestii pozostaje podnoszona przez wnioskodawczynię okoliczność wyremontowania wynajmowanego domu i wykupienia reklam w wielu portalach ogłoszeniowych, jak również to, że wynajmowany dom położony jest w popularnej (zwłaszcza w sezonie letnim), nadmorskiej miejscowości wypoczynkowej. Podobnie nieznana pozostaje kwota środków pieniężnych, która pozostała do dyspozycji wnioskodawczyni po wycofaniu się w bieżącym roku z giełdy. Przedłożony materiał źródłowy nie potwierdza, by aktualnie względem wnioskodawczyni toczyło się jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne, jak również by posiadała ona inne zadłużenie niż względem banku. Wnioskodawczyni jest właścicielem (lub współwłaścicielem) trzech nieruchomości, z których jedna – zabudowana domem letniskowym – została w ostatnich latach znacznie zmodernizowana, oraz samochodu osobowego. Tym samym obiektywnie nie jest człowiekiem ubogim, pozbawionym majątku i środków do życia. W tych okolicznościach faktycznych nie można więc przyjąć, że uiszczenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie (w tym wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł i kosztów zastępstwa procesowego z wyboru) przekracza jej możliwości finansowe. Z tych względów stwierdzono, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.