I SA/Gd 255/12

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. z tytułu sprzedaży spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 2 października 2012 r. (data stempla pocztowego), W. K. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Do wniosku wnioskodawca dołączył odpisy: 1) zawiadomienia z dnia 30 maja 2012 r. o wszczęciu egzekucji należności z tytułu zaległości podatkowych w kwocie 24.241,83 zł, 2) decyzji o waloryzacji jego emerytury, zgodnie z którą wynosi ona 678,25 zł po uwzględnieniu potrąceń w kwocie 283,42 zł oraz PIT-40A za 2011 r. sporządzony przez organ rentowy dla jego małżonki, zgodnie z którym uzyskała ona w ww. okresie przychód w kwocie 11.931,26 zł. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, która jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną i wymagającą opieki. Małżonkowie utrzymują się z otrzymywanych świadczeń emerytalno-rentowych, z których prowadzona jest egzekucja zobowiązań podatkowych wnioskodawcy. Po uwzględnieniu dokonywanych potrąceń (w łącznej wysokości 566,42 zł) emerytura wnioskodawcy wynosi 678,25 zł netto, zaś renta jego małżonki stanowi kwotę 795 zł netto. Małżonkowie nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że małżonkowie zamieszkują w różnych miejscowościach (wnioskodawca zamieszkuje kilka dni w tygodniu wspólnie z wymagająca opieki matką, a jego również wymagająca opieki małżonka z synem). Z tego względu wnioskodawca ponosi koszty w wysokości 170 zł miesięcznie na dojazdy do małżonki. Łączne koszty utrzymania wnioskodawcy i jego małżonki związane z eksploatacją zajmowanych nieruchomości wynoszą 550 zł. Jak podał wnioskodawca, obecnie już nie dorabia, gdyż nie pozwala mu na to stan zdrowia. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Działając na podstawie ww. przepisu, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 30 października 2012 r. (doręczonym w dniu 5 listopada 2012 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę zeznań podatkowych za rok 2011 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy (PIT-40A), wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (w tym wskazanych przez niego w oświadczeniu z dnia 28 kwietnia 2012 r. rachunków w Banku [...] oraz Banku [...]), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania w dacie otrzymania wezwania złożenia przez wnioskodawcę stosownego oświadczenia w tym przedmiocie oraz dowodów na zamknięcie ww. rachunków, ostatnich odcinków świadczeń emerytalno-rentowych wnioskodawcy i jego małżonki, oświadczenia wnioskodawcy, kiedy i na podstawie jakiej umowy (sprzedaży czy darowizny) zbył udział w ½ części w nieruchomości położonej w [...], a w przypadku umowy sprzedaży wskazania ceny, za jaką sprzedał udział, i daty otrzymania zapłaty, oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych wnioskodawcy i jego małżonki (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy lub jego małżonki, dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca w dniu 5 listopada 2012 r. (data stempla pocztowego) nadesłał dodatkowe oświadczenie, w którym wskazał, że wyciągi z rachunku bankowego oraz potwierdzenia przelewów dotyczących opłat za mieszkanie, w którym przebywa jego małżonka, wyśle w dniu 9 listopada 2012 r., zaś materiały otrzymane z ZUS natychmiast po ich otrzymaniu. Nadto wnioskodawca wyjaśnił, że odnośnie do nieruchomości położonej w [...] był jej współwłaścicielem wspólnie z żoną w 1/8 części, jednakże swoją część czyli 1/16 przekazał jako darowiznę bratu kilka lat temu. Nieruchomość ta ma szacunkową wartość około 250.000 zł. Wnioskodawca oświadczył też, że nie posiada samochodu, w stosunku do jego osoby toczą się postępowania egzekucyjne również drobniejszych należności w kwocie około 28.000 zł, które powstały w okresie prowadzenia firmy, obecnie opiekunem prawnym jego żony jest jej syn, który odbiera rentę żony i reguluje z tego świadczenia należności za mieszkanie (700 zł miesięcznie). Do dodatkowego oświadczenia wnioskodawca dołączył swój wniosek do ZUS (bez prezentaty tego organu ani dowodu nadania przedmiotowego pisma) datowany na 5 listopada 2012 r. o nadesłanie PIT-40A oraz wykazu obciążeń, pismo z dnia 22 października 2012 r. adresowane do prokuratury rejonowej i zatytułowane uzupełnienie zgłoszenia o przestępstwie, odpis wezwania z banku z dnia 20 sierpnia 2012 r. do zapłaty kwoty 326.718,74 zł z tytułu niespłaconego kredytu odnawialnego oraz dokumenty załączone już do wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. odpisy zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, PIT-40A małżonki oraz decyzji o waloryzacji emerytury wnioskodawcy z dnia 29 marca 2012 r. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że wnioskodawca nadesłał jedynie część wskazanych w wezwaniu dokumentów. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że pomimo wezwania wnioskodawca nie nadesłał żadnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, wskazując, że wyśle je w późniejszym terminie (tj. 9 listopada 2012 r.), jednakże do dnia wydania niniejszego postanowienia tego nie uczynił. W tym miejscu należy wskazać, że w aktach sprawy znajduje się pismo wnioskodawcy z dnia 28 kwietnia 2012 r., w którym oświadczył, że posiadają z małżonką dwa konta, pierwsze prowadzone przez Bank [...], na które wpływa emerytura wnioskodawcy, i drugie prowadzone przez Bank [...], na które jest przekazywana renta jego żony. Powyższe oświadczenie zostało nadesłane przez wnioskodawcę w toku rozpoznawania jego pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, który został załatwiony negatywnie właśnie z uwagi na nieprawidłowe wykonanie przez wnioskodawcę wezwania do przedłożenie dokumentów źródłowych, tj. nieprzedłożenie m.in. wyciągów z rachunków bankowych oraz zeznania podatkowego za ubiegły rok lub rocznego obliczenia podatku za ten rok przez organ rentowy. Konsekwencją odmowy przyznania prawa pomocy było uiszczenie przez wnioskodawcę należnego wpisu od skargi w kwocie 417 zł. Z tych względów w toku rozpoznania kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca został ponownie zobligowany do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego i jego małżonkę rachunków bankowych, w tym z wyraźnie wskazanych w wezwaniu rachunków w Banku [...] oraz w Banku [...], a w przypadku ich nieposiadania w dacie otrzymania wezwania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie oraz dowodów na zamknięcie ww. rachunków. Jak już wyżej wskazano, wnioskodawca uchylił się od przedłożenia tych dokumentów, a zatem zareagował na wezwanie w sposób tożsamy jak za pierwszym razem (kiedy również deklarował nadesłanie brakujących dokumentów w terminie późniejszym), mimo że mógł przewidywać, znając stanowisko wyrażone w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 25 maja 2012 r., że będzie to skutkowało ponowną odmową przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga też, że wnioskodawca uchylił się również od przedłożenia sporządzonego dla niego przez organ rentowy rocznego obliczenia podatku za ubiegły rok (PIT-40A) oraz jakichkolwiek dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.). Nadesłanie brakujących dokumentów umożliwiłoby weryfikację oświadczeń wnioskodawcy co do okoliczności dotyczących posiadanych źródeł przychodów, wysokości uzyskiwanych z nich dochodów i zasobów finansowych, tj. mających istotne znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej. W szczególności przedłożenie wyciągów bankowych zobrazowałoby stan środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, wysokość i pochodzenie księgowanych na nim w ostatnim okresie wpływów, kwoty i rodzaj ponoszonych w formie przelewów wydatków. W świetle powyższego stwierdzić należy, iż to sam wnioskodawca uniemożliwił – poprzez selektywne przedkładanie dokumentów źródłowych – dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.