I SA/Gd 257/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 14 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K.-S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. J. K.-S. wnioskiem z dnia 22 lipca 2009 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego bądź adwokata. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF uzupełnione zostały w dniu 4 sierpnia 2009 r. Jednocześnie wnioskodawca sprecyzował swoje żądanie w zakresie osoby pełnomocnika wnosząc o ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, źródłem utrzymania małżonków jest otrzymywana przez wnioskodawcę renta w wysokości 500 zł brutto miesięcznie, z której dokonywane są potrącenia komornicze w kwocie 200 zł oraz osiągane przez żonę dochody z tytułu umowy zlecenia w wysokości od 200 do 700 zł brutto miesięcznie, majątek małżonków stanowi mieszkanie o powierzchni 50 m2, nie posiadają oszczędności oraz przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro, miesięczne koszty związane z ich utrzymaniem, do których zaliczono opłaty za mieszkanie, energię elektryczną, gaz, zakup leków oraz żywności kształtują się na poziomie 1 000 zł. Wprawdzie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jednakże rozpoznania wymaga jedynie część złożonego wniosku obejmująca żądanie ustanowienia pełnomocnika. Zgodnie z brzmieniem art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Okoliczność ta ma istotne znaczenie z punktu widzenia przesłanek, w świetle których należy dokonać oceny zasadności wniesionego przez stronę żądania. Ponieważ skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, zastosowanie w niniejszej sprawie będą miały przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. O odpowiednim ich stosowaniu stanowi bowiem art. 262 p.p.s.a. Z przepisu art. 245 § 3 p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przy czym ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z ww. (art. 246 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a. stanowi, iż jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 6 sierpnia 2009 r. (doręczonym stronie w dniu 10 sierpnia 2009 r.) skarżący zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) odpisu zeznania podatkowego małżonków złożonego za rok 2008, bądź też stosownego zaświadczenia o dochodach uzyskanych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z nich stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (3) dokumentu potwierdzającego wysokość osiąganych przez małżonków miesięcznych dochodów z tytułu renty i umowy zlecenia, (4) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem (opłaty czynszowe, za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, wydatki na zakup leków, inne), (5) dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej na majątku wnioskodawcy, (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na małżonków pojazdów mechanicznych wraz z podaniem ich marki, roku produkcji oraz wartości. W piśmie z dnia 11 sierpnia 2009 r. skarżący wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania wymaganych dokumentów do dnia 11 września 2009 r. Wskazał, że nie ma możliwości wykonania nałożonego na niego zobowiązania w tak krótkim terminie z uwagi chociażby na 14-dniowy na termin oczekiwania na dokumenty z urzędu skarbowego. Jednocześnie oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego, na zakup niezbędnych leków przeznacza miesięcznie 250 zł. Podkreślił, że z renty prowadzona jest egzekucja sądowa. Na skutek dokonywanych potrąceń otrzymuje świadczenie w kwocie 500 zł netto. Sąd przedmiotowy wniosek uwzględnił i wyznaczył skarżącemu kolejny termin – 6 września 2009 r., o czym strona została poinformowana zarządzeniem z dnia 12 sierpnia 2009 r. W dniu 25 sierpnia 2009 r. wnioskodawca przedłożył jedynie odpis rocznego obliczenia podatku przez ZUS za 2008 r. (PIT-40A) oraz decyzji ZUS z dnia 5 marca 2009 r. o waloryzacji renty, z której wynika, że otrzymuje on świadczenie w wysokości 501,90 zł netto (816,51 zł brutto) miesięcznie. Skarżący nie przedstawił pozostałych wymaganych dokumentów źródłowych i oświadczeń, które pozwoliłyby na weryfikację złożonego przez niego oświadczenia, w szczególności w zakresie osiąganych przez małżonkę dochodów i ich źródeł, posiadanych przez nią oszczędności, a także ponoszonych przez małżonków miesięcznych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wprawdzie osiągane przez skarżącego dochody są bardzo niskie i nie pozwalają na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb, jednakże na uwadze mieć trzeba, że o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). W związku z powyższym uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czym uniemożliwił dokonanie pełnej ich oceny. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.