I SA/Gd 259/24

Dnia 20 sierpnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Kraus po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. J. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem w sprawie ze skargi H. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2024 r. nr 2201-IOM.604.6.2023 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od spadków i darowizn postanawia: odmówić przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 259/24. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 9 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 259/24, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi H. J. (dalej jako: "Skarżący", "Strona"), na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2024 r. nr 2201-IOM.604.6.2023 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od spadków i darowizn oddalił skargę. W dniu 24 lipca 2024 r. do tut. Sądu wpłynęło pismo pełnomocnika Strony skarżącej z dnia 18 lipca 2024 r. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 259/24 wraz z jego uzasadnieniem. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik Skarżącego wskazał, iż niedotrzymanie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wskazanego wyżej wyroku wraz z uzasadnieniem nastąpiło z przyczyn od Strony niezależnych. Jak pełnomocnik podał, w chwili obecnej panują okresy urlopowe, które dezorganizują pracę Kancelarii. Pełnomocnik Skarżącego z tego też względu skorzystał z pomocy substytuta, który stawił się na rozprawie w dniu, kiedy nastąpiła publikacja wskazanego wyżej orzeczenia. Pełnomocnik Skarżącego prowadzi drugą, podobną sprawę, ze skargi córki Strony skarżącej pod sygn. akt I SA/Gd 140/24, w której w terminie został już złożony wniosek o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Powyższe spowodowało błąd w komunikacji pracowników Kancelarii i ustalenie, iż taki wniosek został złożony w niniejszej sprawie. Pełnomocnik główny występujący w tym postępowaniu dopiero teraz zweryfikował stan sprawy i powziął wiedzę na temat niezłożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz uzasadnieniem. Jak stwierdził, Strona skarżąca nie miała zatem realnej możliwości złożenia wniosku, w terminie z przyczyn od niej niezależnych. W podanym wyżej dniu wpłynął także wniosek o sporządzenie uzasadnienia przedmiotowego wyroku Sądu wraz z należną opłatą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Wniosek o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a."), w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Jak wynika z akt sprawy, wyrokiem z dnia 9 lipca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2024 r. nr 2201-IOM.604.6.2023 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od spadków i darowizn - sygn. akt I SA/Gd 259/24. Wyrok został ogłoszony na rozprawie. Biorąc pod uwagę wyżej powołany przepis, termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upłynął zatem z końcem 16 lipca 2024 r. (w dzień powszedni). W dniu 24 lipca 2024 r. wpłynęło do tut. Sądu nadane w dniu 18 lipca 2024 r. pismo pełnomocnika Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 2024 r. wraz z uzasadnieniem. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie zaś z art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Występującymi z wnioskiem o przywrócenie terminu mogą być podmioty, w które w postępowaniu sądowoadministracyjnym podejmują czynności procesowe, jak również ich przedstawiciele ustawowi oraz pełnomocnicy. Co ważne, dla przywrócenia terminu konieczne jest, aby wskazane przesłanki były spełnione łącznie. W braku spełnienia którejkolwiek z przesłanek następuje odmowa przywrócenia terminu, bądź też, w przypadku wniosku spóźnionego lub z mocy ustawy niedopuszczalnego, odrzucenie. Przywrócenie terminu następuje jedynie, gdy podmiot występujący z takim wnioskiem uprawdopodobni, że nie dokonał czynności bez własnej winy. Uprawdopodobnienie zaś braku winy w uchybieniu terminu wiąże się z tym, że powinna zostać uwiarygodniona staranność w działaniu oraz fakt, iż przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie czynności w terminie, była od podmiotu niezależna. W tym miejscu podkreślić należy, że przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona w sposób przekonywający zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że przesłanka braku winy w uchybieniu terminu powinna być oceniana na tle wszystkich okoliczności danej sprawy, z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy i przy rozważeniu uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2004 r., sygn. akt FZ 13/04, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA"). Usprawiedliwione przyczyny uchybienia terminu do dokonania czynności są bowiem ograniczone do okoliczności, które nie tyle utrudniają, ale faktycznie uniemożliwiają dokonanie czynności, nawet przy zachowaniu największej możliwej staranności, takich jak: przerwa w komunikacji, powódź, pożar, inna katastrofa, nagła choroba strony przy równoczesnej niemożliwości wyręczenia się inną osobą, mylne poinformowanie strony o sposobie i terminie wniesienia środka zaskarżenia (por. T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2005, s. 333). Składający wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinien zatem wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodzianie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. W sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminowi należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez tego pełnomocnika, bez względu na to, czy przy dokonywaniu danej czynności pełnomocnik posłużył się osobami trzecimi, które walorów profesjonalności nie mają. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, nie można uznać, że pełnomocnik Skarżącego uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, o którym mowa wyżej. W uzasadnieniu pisma, pełnomocnik Skarżącego podał, iż uchybienie terminu w złożeniu wniosku nastąpiło z przyczyn od Strony niezależnych. Wskazał, że w chwili obecnej panują okresy urlopowe, które dezorganizują pracę Kancelarii. Z tych też względów skorzystał z pomocy substytuta, który stawił się na rozprawie w dniu, kiedy nastąpiła publikacja orzeczenia w niniejszej sprawie. Złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w drugiej, podobnej sprawie spowodowało błąd w komunikacji pracowników Kancelarii i ustalenie przez nich, iż taki wniosek został złożony w przedmiotowej sprawie. W konsekwencji zdaniem pełnomocnika Strona skarżąca nie miała realnej możliwości złożenia ww. wniosku w terminie z przyczyn od niej niezależnych. W ocenie Sądu za brak winy w uchybieniu terminu do złożeniu przedmiotowego wniosku nie może zostać uznana okoliczność (podana przez pełnomocnika Strony skarżącej) w postaci błędu w komunikacji pracowników Kancelarii, że taki wniosek został złożony w niniejszej sprawie. Niewłaściwie zorganizowany przepływ informacji czy to między pełnomocnikiem a jego pracownikami, czy samymi pracownikami kancelarii - szczególnie w kwestii tak istotnej, jak terminy podejmowania czynności procesowych w postępowaniu przed sądem - nie przemawia za przyjęciem uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Podkreślenia wymaga, że strona była reprezentowana przez dwóch profesjonalnych pełnomocników, z których jeden na podstawie pełnomocnictwa substytucyjnego uczestniczył w rozprawie przed tut. Sądem i to przede wszystkim pełnomocnicy strony odpowiadają za dochowanie terminów procesowych. Natomiast należy podkreślić, że właściwa organizacja wewnętrznej pracy w kancelarii jest traktowana jako dochowanie staranności warunkującej brak winy w uchybieniu terminu (por. postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2013 r., o sygn. akt II OZ 310/13, CBOSA). W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, iż pojęcie winy strony w uchybieniu terminowi, o którym mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a obejmuje swym zakresem nie tylko działania bądź zaniechania pełnomocnika, ale również działania osób trzecich upoważnionych przez pełnomocnika do dokonywania poszczególnych czynności, włącznie z czynnościami o charakterze czysto technicznym. To bowiem na pełnomocniku będącym profesjonalistą spoczywa obowiązek takiej organizacji pracy i sprawowania nadzoru nad wykonywanymi czynnościami, aby nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną. Nie chodzi przy tym wyłącznie o teoretyczne zabezpieczenie "modelowego" zorganizowania, ale o praktyczną ochronę mandantów profesjonalnego pełnomocnika od zaniedbań jego pracowników. Podkreślić także należy, że na profesjonalnym pełnomocniku ciąży szczególny obowiązek dbałości o terminowość i prawidłowość dokonywanych czynności procesowych. W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy, zasadnym jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności. Zaniedbania osób, którymi posługuje się pełnomocnik nie mogą być uznane za brak winy w uchybieniu terminowi, bowiem to pełnomocnik ponosi ryzyko działań takich osób trzecich (tak m.in. w postanowieniach NSA: z dnia 18 listopada 2014 r., o sygn. akt I GZ 498/14, z dnia 26 października 2011 r. o sygn. akt II GZ 467/11; z dnia 16 marca 2010 r. o sygn. akt I GZ 53/10; z dnia 19 października 2005 r. o sygn. akt I GZ 109/05; z dnia 19 października 2006 r. o sygn. akt II GZ 120/06; z dnia 16 maja 2005 r. o sygn. akt II GZ 37/05, CBOSA). Jak już wyżej wskazano strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, będącego adwokatem, natomiast na rozprawie w dniu 9 lipca 2024 r. obecny był pełnomocnik substytucyjny – adwokat, działający z upoważnienia pełnomocnika głównego, co znalazło odzwierciedlenie w protokole rozprawy. W sytuacji jak w niniejszej sprawie, pełnomocnicy mieli pełną świadomość terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Dochowując z kolei należytej staranności pełnomocnik główny powinien był trzymać pieczę, kontrolować dokonywane zarówno przez pracowników Kancelarii, jak i samego pełnomocnika substytucyjnego czynności, choćby przez zlecenie kontynuacji realizacji niezbędnych czynności, zwłaszcza, że pełnomocnik substytucyjny brał udział w rozprawie i był obecny przy ogłoszeniu wyroku, w związku z czym posiadał pełną wiedzę na temat dalszych czynności procesowych i ich terminowości. Natomiast, zawodowy charakter działalności profesjonalnych pełnomocników powoduje, że ich odpowiedzialność obejmuje także działania osób, którymi posługują się wykonując swój zawód (por. postanowienia NSA z dnia 8 kwietnia 2014 r. II OZ 336/14, z dnia 11 czerwca 2014 r. I FZ 149/14, CBOSA). Jeśli natomiast strona jest reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika. Dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo (por. H. Knysiak-Molczyk [w:] Czynności procesowe..., s. 308). W związku z powyższym nieuprawnione jest twierdzenie pełnomocnika strony, że w okolicznościach niniejszej sprawy strona nie miała realnej możliwości złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie odpisu wyroku, w sytuacji gdy w trakcie postępowania była reprezentowana przez profesjonalnych pełnomocników. W podanych okolicznościach sprawy Sąd stwierdza, że pełnomocnik Skarżącego nie dochował należytej staranności w realizacji wymaganej czynności – złożenia w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w niedopełnieniu tego obowiązku. W związku z tym nie została spełniona przesłanka przywrócenia terminu, uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, o której mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a. Mając zatem powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.