I SA/Gd 2616/00

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska Sędziowie NSA Elżbieta Rischka /spr./ Edyta Anyżewska Protokolant Elżbieta Cymanowska po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi Szpitala A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 października 2000 r. sygn. akt [...] w przedmiocie odmowy zaniechania podatku od nieruchomości za 2000 rok uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia 25 lutego 2000 roku nr [...] i zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 7200 zł (słownie: siedem tysięcy dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. I SA/Gd 2616/00 U z a s a d n i e n i e Wnioskiem z dnia 24 stycznia 2000 r. skierowanym do Przewodniczącego Rady Miasta, Szpital A wystąpił o zwolnienie w 2000 r. z podatku od nieruchomości (na podstawie art. 7 § 2 ustawy z 12.01.1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych – Dz.U. Nr 9, poz. 31 z późn. zm.) z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację finansową jednostki, która wystąpiła wskutek zbieżności w czasie rozruchu szpitala i wprowadzaniem reformy służby zdrowia. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że roczna należność z tytułu podatku od nieruchomości za 2000 r. wynosi 226.093,- zł. Burmistrz Miasta decyzją z dnia 25 lutego 2000 r. wydaną na podstawie art. art. 22 § 2 oraz 207 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) nie uwzględnił wniosku strony. Burmistrz stwierdził, że na Szpitalu jako zarządcy nieruchomości wskazanych w deklaracji podatkowej, ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, zobowiązanie w tym podatku nie jest uzależnione od uzyskiwania dochodu. Organ podatkowy na podstawie art. 22 § 2 Ordynacji podatkowej może zaniechać w całości lub w części poboru podatku, ale tylko w sytuacji, gdy pobór ten zagraża ważnym interesom podatnika, w szczególności jego egzystencji. Ponadto zdaniem organu okolicznością uzasadniającą zastosowania zaniechania poboru podatku może być jedynie znaczne obniżenie zdolności płatniczych spowodowane zdarzeniami losowymi, pozwalającymi przypuszczać, że w przyszłości podatek będzie regulowany terminowo. Podkreślono i to, że podatnik korzystał już z ulg w postaci umorzenia odsetek, czy rozłożenia zaległości na raty, bądź odroczenia terminu płatności. W odwołaniu od tej decyzji Szpital wniósł o uwzględnienie prośby o zaniechanie poboru podatku od nieruchomości w 2000 r. powołując się na tragiczną sytuację finansową jednostki. Podkreślił, że znajduje się w sytuacji zagrożenia funkcjonowania z przyczyn obiektywnych, związanych z początkiem działalności, ograniczonym zakresem świadczonych usług i reformą służby zdrowia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 16 października 2000 r., sygn. akt [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko organu gminy, że obciążenie z tytułu podatku od nieruchomości, w porównaniu do innych kosztów funkcjonowania Szpitala nie jest znaczne i nie ma istotnego wpływu na prowadzoną działalność. W ocenie organu odwoławczego okoliczności powołane przez stronę nie należą do nadzwyczajnych, ponadto decyzje w sprawach tego rodzaju są decyzjami uznaniowymi i nawet w razie występowania wyjątkowo trudnych warunków, organ nie musi rezygnować z poboru podatku. W skardze do NSA Szpital wniósł o uchylenie decyzji SKO, zarzucając, że narusza ona art. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. Skarżący wywodzi, że organy orzekające nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący materiału dowodowego niezbędnego do załatwienia sprawy ograniczając się do ogólnikowych stwierdzeń. Pominięta została zupełnie wyjątkowa sytuacja podatnika, mająca charakter bezprecedensowy w skali województwa. Skarżący nie miał wpływu na to, że został przekształcony z jednostki budżetowej w samodzielny zakład opieki zdrowotnej. Ta zmiana statusu uniemożliwiła dalsze finansowanie działalności Szpitala z budżetu. W decyzji nie uwzględniono, że nowo wybudowany szpital nie osiągnął jeszcze gotowości do przyjmowania pacjentów na oddziały szpitalne, a tym samym pozyskiwania środków za świadczone usługi. Kasa Chorych zawarła ze skarżącym kontrakt dopiero w miesiącu marcu 1999 r. Trwający proces uruchamiania szpitala nie pozwala na pełne świadczenie usług, a Kasa Chorych przekazuje środki za usługi świadczone. Przyczynienie się organu samorządu (poprzez zaniechanie poboru podatku) do niepogorszenia krytycznej sytuacji finansowej jednostki leżałoby nie tylko w interesie podatnika, ale przede wszystkim w interesie społecznym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) zważył, co następuje: W przedmiotowej sprawie ocenie Sądu podlega decyzja podjęta w ramach tzw. uznania administracyjnego. Podatnik wystąpił z wnioskiem o zwolnienie z podatku od nieruchomości, kierując swoją prośbę do Przewodniczącego Rady Miasta. Przepis art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. Nr 9, poz. 31 z późn. zm.) upoważnia organ stanowiący gminy do wprowadzenia innych niż przewidziane w art. 7 ust. 1 ustawy zwolnień od podatku. Wniosek ten prawidłowo został potraktowany jako wszczynający postępowanie administracyjne w indywidualnej sprawie, bowiem art. 7 ust. 2 powołanej ustawy uprawnia radę gminy do wprowadzenia zwolnień powszechnie obowiązujących na terenie gminy, a nie zwolnień w konkretnych sprawach. Do stosowania instytucji zaniechania poboru podatku i umarzania zaległości podatkowych stanowiących dochód gminy – zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 - 2001 (Dz.U. Nr 150, poz. 983 z późn. zm.) właściwy jest przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego. Właściwy organ załatwiając podanie strony powinien uwzględnić przepisy mające zastosowanie w sprawie danego rodzaju (stosownie do art. 120 Ordynacji podatkowej organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa). Należy stwierdzić, że zobowiązania podatkowe w podatku od nieruchomości, które dotyczą osób prawnych, powstają w trybie przewidzianym w art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, tj. z momentem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania. Na podstawie art. 6 ust. 8 pkt 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych osoby prawne mają bowiem obowiązek w terminie do dnia 15 stycznia każdego roku podatkowego składać właściwemu organowi deklaracje na podatek od nieruchomości na dany rok podatkowy, a w terminie do dnia 15 - go każdego miesiąca wpłacać – na rachunek budżetu właściwej gminy – obliczony przez siebie podatek za dany miesiąc. Niewątpliwie intencją strony skarżącej było uzyskanie zgody właściwego organu na "niepłacenie" podatku od nieruchomości w 2000 r. Należy jednakże zwrócić uwagę, iż wniosek tego rodzaju powinien być rozpatrzony jako wniosek o zaniechanie poboru podatku, ale tylko odnośnie do miesięcy, co do których nie upłynął jeszcze termin płatności podatku. Zgodnie bowiem z art. 22 § 4 Ordynacji podatkowej wniosek o zaniechanie poboru podatku nie rozpatrzony przez organ podatkowy przed upływem terminu płatności podatku traktuje się jako wniosek o umorzenie zaległości podatkowej. W decyzjach organów orzekających w niniejszej sprawie nie wprowadzono rozgraniczenia tych instytucji i nie rozważono argumentacji strony w świetle kryteriów ustawowych, od których zależy załatwienie sprawy tego rodzaju. Jako przedmiot sprawy w decyzjach organów obydwu instancji powinno być wskazane rozpatrzenie wniosku o umorzenie zaległości w podatku od nieruchomości za dwa pierwsze miesiące 2000 r. (ze wskazaniem kwoty zaległości) i wniosku o zaniechanie poboru podatku za następne miesiące. O takim ukierunkowaniu sprawy strona powinna być poinformowana nie później niż w terminie przewidzianym w art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy ma obowiązek przed wydaniem decyzji wyznaczyć stronie trzydniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Organ może od tego odstąpić tylko wówczas, gdy uwzględnia w całości wniosek strony (art. 200 § 2 w zw. z art. 123 § 2 Ordynacji podatkowej). Organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły ten przepis nie umożliwiając stronie wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji, ograniczając w ten sposób istotnie prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu (art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej). Decyzje organów obydwu instancji naruszają też w stopniu istotnym dla wyniku sprawy art. 210 § 1 i 4 Ordynacji podatkowej. Jak wyżej wskazano nieprecyzyjnie został w nich określony przedmiot sprawy, nie rozważono też okoliczności istotnych dla załatwienia sprawy w trybie zaniechania poboru podatku i umorzenia zaległości podatkowych. Zgodnie z art. 22 § 2 pkt 1 lit.b Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym w 2000 r. organ podatkowy może, na wniosek podatnika, zaniechać w całości lub w części poboru podatku, gdy pobranie podatku zagraża ważnym interesom podatnika, w szczególności jego egzystencji. W świetle natomiast art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej umorzenie w całości lub w części zaległości podatkowych lub odsetek za zwłokę może nastąpić – na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Strona skarżąca wskazywała na obiektywne przyczyny jej trudnej sytuacji finansowej, zagrożenie funkcjonowania oraz istotny interes społeczny w pełnym uruchomieniu jednostki, wykorzystaniu jej możliwości dla celów zdrowotnych społeczności całego regionu. W zaskarżonej decyzji, jak również w decyzji organu I instancji nie okazano żadnego zrozumienia dla problemów Szpitala, traktując stronę jak przeciętnego podatnika, a argumentację strony skwitowano ogólnikami, typowymi dla decyzji uznaniowych w rodzaju, że organ może, ale nie musi uwzględnić wniosku strony. W orzecznictwie NSA podkreśla się, że decyzje uznaniowe polegają na swobodnym uznaniu decydenta, a nie na dowolności. Decyzje tego rodzaju, jak inne decyzje wydawane w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej muszą rozważać wszelkie okoliczności istotne dla wyniku sprawy (art. 122, 210 § 4) i przedstawiać argumenty, z powodu których względy, na które powołał się wnioskodawca, zostały uznane przez organ za nieistotne, pod kątem kryteriów wskazanych w ustawie dla instytucji zaniechania poboru i umorzenia zaległości podatkowych. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem powołanych wyżej przepisów proceduralnych w stopniu istotnym dla wyniku sprawy, dlatego na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), należało orzec jak w wyroku.