I SA/Gd 262/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za II, III i IV kwartał 2007 r. oraz dokonania zwrotu nadpłat wraz z oprocentowaniem postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 7 kwietnia 2011 r., złożonym na formularzu PPF, P. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę uzyskuje on dochód z tytułu renty w wysokości 1.067 zł brutto, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, która otrzymuje emeryturę w wysokości 1.119 zł brutto,. Małżonkowie są właścicielami domu o powierzchni 107 m2 o wartości 320.000 zł, lokalu użytkowego o powierzchni 95,5 m2 o wartości 210.000 zł, sześciu działek budowlanych o łącznej powierzchni 6.000 m2 o wartości 480.000 zł, samochodu osobowego o wartości 26.700 zł, ponadto posiadają mieszkanie kwaterunkowe o powierzchni 103 m2. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Działając na podstawie ww. przepisu, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 29 kwietnia 2011 r. (doręczonym pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu 10 maja 2011 r. – potwierdzenie odbioru) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni: odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2010, dokumentów potwierdzających aktualną wysokość dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę z tytułu emerytury i renty, odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, oświadczenia wnioskodawcy, czy uzyskuje dochody z najmu lub dzierżawy lokalu użytkowego, jeżeli tak – wskazania ich miesięcznej wysokości i przedstawienia dokumentów ją potwierdzających (umowy najmu, dzierżawy), zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących wysokość ich innych zobowiązań, dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę i jego małżonkę kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych). W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik wnioskodawcy przedłożył odpisy: zeznań podatkowych złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę za 2010 r. (PIT-28, PIT-37, PIT-40A), faktur za zakup leków w 2010 r. na łączną kwotę 356,56 zł, przekazu pocztowego świadczenia rentowego wnioskodawcy za maj 2011 r., decyzji o waloryzacji emerytury wnioskodawczyni z dnia 9 marca 2011 r., ewidencji przychodów z prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej za okres od stycznia 2011 r. do kwietnia 2011 r. oraz dowodów zapłaty należności z tytułu składek ZUS za ww. okres, decyzji w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2011 r. i dowodu zapłaty tego podatku, faktury za gaz z dnia 23 lutego 2011 r. wraz z dowodem zapłaty, faktury za prąd z dnia 27 kwietnia 2011 r., wyciągów z rachunku bankowego wnioskodawcy za okres od 3 do 31 stycznia 2011 r. oraz od 15 lutego do 9 marca 2011 r. Nadto pełnomocnik wnioskodawcy w piśmie z dnia 13 maja 2011 r. wskazał, że wnioskodawca wystąpił do swojego banku o wydanie wyciągu z rachunku bankowego, a czas oczekiwania wynosi 14 dni. Z tych względów pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentów, który to wniosek został uwzględniony zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 19 maja 2011 r., doręczonym w dniu 24 maja 2011 r. (dowód: potwierdzenie odbioru). Przedłużony termin upłynął z dniem 31 maja 2011 r. W dniu 24 maja 2011 r. pełnomocnik wnioskodawcy przedłożył odpisy wyciągów bankowych za okres od 1 do 14 lutego 2011 r. oraz od 10 marca do 29 kwietnia 2011 r. z rachunku prowadzonego dla wnioskodawcy. Analiza przedłożonego materiału dowodowego wykazała, że jest on niepełny i nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawcy. Stwierdzić należy, iż wnioskodawca (działając przez profesjonalnego pełnomocnika) pomimo wyraźnego wezwania i przedłużenia terminu uchylił się od przedłożenia dokumentów źródłowych, które są istotne dla oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. I tak nie przedłożył ani oświadczenia swojej małżonki o nieposiadaniu rachunków bankowych ani (alternatywnie) wyciągów z prowadzonych dla niej rachunków bankowych, jak również nie złożył oświadczenia w przedmiocie uzyskiwania bądź nieuzyskiwania dochodów z najmu lokalu użytkowego. Podkreślić przy tym należy, że nadesłanie brakujących dokumentów umożliwiłoby ustalenie okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku, takich jak stan oszczędności oraz wysokość dochodów. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Niezależnie od powyższego podkreślić należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r., GZ 61/04, GZ 64/04, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Tymczasem wnioskodawca i jego małżonka uzyskują stały i pewny dochód z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych w wysokości 1.858,51 zł netto, nadto wnioskodawca uzyskuje co miesiąc kwotę 514,33 zł z PFRON (przekazywaną na jego rachunek bankowy) oraz przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej opodatkowanej ryczałtem (stawką 5,5%). W okresie od stycznia do kwietnia 2011 r. osiągnął z tego tytułu przychód w wysokości 5.832 zł, zaś opłacone przez niego za ten okres składki na ZUS stanowiły kwotę 4.450,70 zł. Małżonkowie są właścicielami domu, lokalu użytkowego, sześciu działek budowlanych oraz samochodu osobowego, które to składniki majątku wnioskodawca wycenił łącznie na kwotę 1.036.700 zł, nadto są posiadaczami mieszkania kwaterunkowego o powierzchni 103 m2. Z przedłożonego materiału źródłowego nie wynika, by małżonkowie posiadali zadłużenie względem banków lub innych podmiotów, zaś ponoszone przez nich opłaty za media (gaz i prąd) kształtują się na średnim miesięcznym poziomie 242 zł. W tych okolicznościach faktycznych nie można więc przyjąć, że wnioskodawca i jego małżonka są ludźmi ubogimi, pozbawionymi majątku i środków do życia. Mając na uwadze powyższe, stwierdzono, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.