I SA/Gd 262/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Romała po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za II, III i IV kwartał 2007 r. oraz dokonania zwrotu nadpłat wraz z oprocentowaniem postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 7 kwietnia 2011 r. złożonym na formularzu PPF P. K. zwrócił się do tutejszego Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości 1.067 zł brutto, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, która otrzymuje emeryturę w wysokości 1.119 zł brutto. Małżonkowie są właścicielami domu o powierzchni 107 m2 o wartości 320.000 zł, lokalu użytkowego o powierzchni 95,5 m2 o wartości 210.000 zł, sześciu działek budowlanych o łącznej powierzchni 6.000 m2 o wartości 480.000 zł, samochodu osobowego o wartości 26.700 zł, ponadto posiadają mieszkanie kwaterunkowe o powierzchni 103 m2. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2011 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia – w terminie 7 dni – następujących dokumentów źródłowych: (1) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2010, (2) dokumentów potwierdzających aktualną wysokość dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę z tytułu emerytury i renty, (3) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, (4) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, (5) oświadczenia wnioskodawcy, czy uzyskuje dochody z najmu lub dzierżawy lokalu użytkowego, jeżeli tak – wskazania ich miesięcznej wysokości i przedstawienia dokumentów ją potwierdzających (umowy najmu, dzierżawy), (6) zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących wysokość ich innych zobowiązań, (7) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę i jego małżonkę kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych). W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik wnioskodawcy przedłożył odpisy: zeznań podatkowych złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę za 2010 r. (PIT–28, PIT–37, PIT–40A), faktur za zakup leków w 2010 r. na łączną kwotę 356,56 zł, przekazu pocztowego świadczenia rentowego wnioskodawcy za maj 2011 r., decyzji o waloryzacji emerytury wnioskodawczyni z dnia 9 marca 2011 r., ewidencji przychodów z prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej za okres od stycznia 2011 r. do kwietnia 2011 r. oraz dowodów zapłaty należności z tytułu składek ZUS za ww. okres, decyzji w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2011 r. i dowodu zapłaty tego podatku, faktury za gaz z dnia 23 lutego 2011 r. wraz z dowodem zapłaty, faktury za energię elektryczną z dnia 27 kwietnia 2011 r., wyciągów z rachunku bankowego wnioskodawcy za okres od 3 do 31 stycznia 2011 r. oraz od 15 lutego do 9 marca 2011 r. Nadto w piśmie z dnia 13 maja 2011 r. pełnomocnik wskazał, że wnioskodawca wystąpił do swojego banku o wydanie wyciągu z rachunku bankowego, a czas oczekiwania wynosi 14 dni. Z tych względów wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentów, który to wniosek został uwzględniony zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 19 maja 2011 r. W dniu 24 maja 2011 r. pełnomocnik wnioskodawcy przedłożył odpisy wyciągów bankowych za okres od 1 do 14 lutego 2011 r. oraz od 10 marca do 29 kwietnia 2011 r. z rachunku prowadzonego dla wnioskodawcy. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 262/11 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił, że zaskarżone postanowienie narusza art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ we wniosku złożonym na formularzu PPF oraz w pismach z dnia 13 i 24 maja 2011 r. wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Podniesiono, że WSA w Gdańsku otrzymał obszerną dokumentację dotyczącą sytuacji materialnej skarżącego, albowiem do ww. pism z dnia 13 i 24 maja 2011 r. załączono kserokopię wielu dokumentów (zeznań podatkowych, faktur dokumentujących ponoszone wydatki, wyciągów bankowych itp.). A zatem wnioskodawca przedstawił niezbędne dokumenty dotyczące jego sytuacji materialnej (w tym rachunku bankowego) i złożył oświadczenia żądane przez Sąd. Zdaniem pełnomocnika wnioskodawcy w zaskarżonym postanowieniu dokonano błędnej oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy na dzień rozpatrywania wniosku w odniesieniu do możliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek P. K. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał i zarządzeniem z dnia 29 kwietnia 2010 r. zobowiązano wnioskodawcę do przedłożenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować jego rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył jedynie część żądanych dokumentów, co uniemożliwiło Sądowi pełną ocenę jego aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wnioskodawca nie przedłożył ani oświadczenia swojej małżonki o nieposiadaniu rachunków bankowych ani – alternatywnie – wyciągów z prowadzonych dla niej rachunków bankowych, jak również nie złożył oświadczenia w przedmiocie uzyskiwania bądź nieuzyskiwania dochodów z najmu lokalu użytkowego W tej sytuacji nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest w ocenie Sądu niewystarczający do uznania, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest na tyle trudna, iż nie pozwala mu na poniesienie kosztów niniejszego postępowania, które na tym etapie sprawy sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1.500 zł. Należy bowiem wskazać, że wnioskodawca i jego małżonka uzyskują stały dochód z tytułu świadczeń z ubezpieczenia społecznego w łącznej wysokości 1.858,51 zł netto. Ponadto P. K. uzyskuje co miesiąc kwotę 514,33 zł z PFRON oraz przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, z której od stycznia do kwietnia 2011 r. osiągnął przychód w wysokości 5.832 zł. Małżonkowie są właścicielami znacznego majątku (dom, lokal użytkowy, sześć działek budowlanych oraz samochód osobowy) wycenionego przez wnioskodawcę łącznie na kwotę 1.036.700 zł. Z przedłożonego materiału źródłowego nie wynika, by małżonkowie posiadali zadłużenie względem banków lub innych podmiotów, zaś ponoszone przez nich opłaty za media kształtują się na średnim miesięcznym poziomie 242 zł. W powyższych okolicznościach faktycznych nie można więc przyjąć, że wnioskodawca i jego małżonka są ludźmi ubogimi, pozbawionymi majątku i środków do życia, a właśnie takie osoby winny korzystać z instytucji prawa pomocy. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.