I SA/Gd 264/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Romała po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za sierpień 2005 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 12 kwietnia 2011 r., złożonym na formularzu PPF, K.M. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożonych przez niego na wezwanie referendarza sądowego dokumentów źródłowych wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z niepracującą małżonką oraz uczącym się synem. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, która w 2010 r. zgodnie ze złożonym zeznaniem podatkowym przyniosła mu dochód w wysokości 638.638,97 zł brutto, zaś zysk netto za ten rok według dokumentów księgowych wyniósł 480.682,13 zł. W okresie od 1 stycznia 2011 r. do 31 marca 2011 r. prowadzona przez wnioskodawcę działalność przyniosła mu stratę netto w wysokości odpowiednio: – 61.668,81 zł (na koniec stycznia), – 67.639,83 zł (na koniec lutego) oraz – 54.780,70 zł (na koniec marca). Małżonkowie są właścicielami domu jednorodzinnego o powierzchni 180 m2, niezabudowanej działki budowlanej o wartości rynkowej 282.632 zł oraz trzech nieruchomości zabudowanych stacjami paliw o łącznej wartości 4.008.382 zł oraz 11 środków transportu związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą (samochodów ciężarowych, naczep, ciągników samochodowych oraz samochodów osobowych). Wnioskodawca posiada trzy rachunki bankowe, w tym dwa związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Zgodnie z wyciągiem z rachunku osobistego co miesiąc jest na nim księgowane przekazywane przez starostwo powiatowe świadczenie oznaczone jako dieta, która za luty 2011 r. stanowiła kwotę 1.949 zł, zaś za marzec i kwiecień br. kwotę 2.027 zł. Saldo ww. rachunku na dzień 29 kwietnia 2011 r. było dodatnie i wynosiło 2.055,66 zł. Wnioskodawca posiada także środki pieniężne na jednym z rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, których wysokość na ostatni dzień miesiąca w okresie od stycznia do marca br. wynosiła odpowiednio: 90.094,94 zł, 44.201,95 zł oraz 16.525,28 zł. W drugim z rachunków związanych z działalnością gospodarczą wnioskodawca posiada kredyt w wysokości 1.500.000 zł przyznany na finansowanie bieżącej działalności. Na dzień 31 stycznia 2011 r. limit ten był wykorzystany w wysokości 1.279.361,96 zł, na 28 lutego br. – w wysokości 1.478.606,20 zł, a na 31 marca 2011 r. – w wysokości 1.399.187,14 zł. Z historii operacji zaksięgowanych na tym rachunku w marcu br. wynika, iż wpływy przewyższały rozchody o kwotę 79.419,06 zł (uznania w wysokości 4.347.324,02 zł, a obciążenia w wysokości 4.267.904,96 zł). Poza ww. kredytem w rachunku bankowym wnioskodawca posiada także kredyt kupiecki w wysokości 3.000.000 zł, przeterminowane zobowiązania względem jednego z kontrahentów w wysokości 500.000 zł oraz zaległości podatkowe w wysokości 1.930.687 zł (wraz z odsetkami) rozłożone na raty decyzją naczelnika urzędu celnego z dnia 4 maja 2011 r. Wysokość rat, których termin płatności przypada w maju, czerwcu i lipcu br., wynosi odpowiednio: 21.578 zł, 21.722 zł i 21.792 zł. W związku z posiadanymi przez wnioskodawcę zobowiązaniami względem banków oraz Skarbu Państwa nieruchomości małżonków obciążają liczne hipoteki, zaś na pojazdach mechanicznych ustanowiono zastawy skarbowe. W oświadczeniu z dnia 12 maja 2011 r. wnioskodawca wskazał, że miesięczne koszty prowadzenia gospodarstwa domowego za ostatnie trzy miesiące wynosiły około 15.000 zł, przy czym w piśmie stanowiącym sprzeciw skorygował tę wartość do kwoty 1.500 zł. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia wnioskodawca wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że wysokość obrotów, jaką skarżący osiągnął w roku 2010 nie powinna przysłonić jego rzeczywistej sytuacji materialnej. W bieżącym roku działalność gospodarcza przynosi straty. Skarżący nie posiada zapasów gotówki, gdyż całość uzyskiwanych ze sprzedaży paliw wpływów przekazywana jest na spłatę kredytów kupieckich udzielonych przez dostawców. Środki pozostające na rachunkach bankowych, widniejące na przedłożonych wyciągach, świadczą o istnieniu minimalnej rezerwy przedłużającej byt skarżącego na rynku. Prowadząc działalność każdego dnia wykorzystuje on na bieżące finansowanie wszystkie wolne środki, nie tylko te z bieżącego utargu, ale też pochodzące z kredytu. Dodatkowo skarżący zmuszony był zaciągnąć kolejny kredyt w wysokości 400.000 zł, w przeciwnym razie jego firma przestałaby istnieć. Dalej skarżący wskazał, że stanowisko referendarza sądowego, iż dysponował on na dzień 31 marca 2011 r. środkami w kwocie ponad 18.000 zł jest błędne, ponieważ są to środki, które wpłynęły w ciągu dnia na wspomniane konto, a zaległość wobec dostawcy na ten dzień wynosiła około 1 mln zł. Skarżący posiada też zaległości podatkowe, a fakt rozłożenia na raty ich płatności jest także obciążeniem finansowym. O zasadności złożonego wniosku świadczy konieczność spłaty rat kredytowych wobec banków, rat kredytu kupieckiego, rat wynikających z decyzji o rozłożeniu na raty zaległości podatkowych, bieżących obciążeń związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz fakt prowadzenia egzekucji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie uiścić kwoty 2.000 zł tytułem wpisu sądowego od skargi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie kwestionując bowiem faktu wysokich obciążeń finansowych, wynikających z kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a także konieczności spłaty zaległości podatkowych i prowadzonej egzekucji, wysokość przychodów uzyskiwanych przez skarżącego pozwala na wygospodarowanie środków koniecznych do uiszczenia kosztów sądowych w tej sprawie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r., GZ 61/04, GZ 64/04, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W świetle dokonanych ustaleń faktycznych i przywołanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego brak podstaw by uznać, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle trudna, że nie ma on środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wskazać należy, że wnioskodawca wraz z małżonką posiada znaczny majątek, w tym pięć nieruchomości, z których cztery wyceniono na łączną kwotę 4.291.014 zł, oraz 11 środków transportu. Argument, iż nieruchomości obciążone są hipoteką, nie uzasadnia jeszcze pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem hipoteka nie generuje dodatkowych kosztów. Skarżący posiada dwa stałe źródła przychodów: diety oraz działalność gospodarczą. Jak wynika z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za 2010 r., wnioskodawca z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości ponad 56 mln zł, a dochód, po odliczeniu kosztów uzyskania przychodów, wyniósł 638.638,97 zł. Świadczy to o znacznym rozmiarze prowadzonej działalności. Co prawda w okresie ostatnich kilku miesięcy prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przyniosła dochodu, jednakże okoliczność ta nie oznacza jeszcze, że wnioskodawca utracił płynność finansową. Strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Wynikające z wyciągów bankowych informacje świadczą, że skarżący dokonuje operacji pieniężnych kwotami w znacznej wysokości, co niewątpliwie świadczy o płynności finansowej w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, jak również potwierdza aktywne uczestnictwo w obrocie gospodarczym. Już na tej tylko podstawie można uznać, że wnioskodawca posiada możliwość wygospodarowania ze środków pieniężnych przeznaczanych dotychczas na finansowanie prowadzonej działalności gospodarczej, części pozwalającej na pokrycie kosztów sądowych. Skarżący niewątpliwie ponosi wysokie koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym związane ze spłatą zobowiązań wobec dostawców i rat kredytowych, jednakże wydatki te nie korzystają z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. Skoro strona uzyskuje przychody, i to w znacznej wysokości, to nie można uznać, że obiektywnie nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych z tego tylko względu, że środki te woli inwestować w bieżącą działalność gospodarczą i wydatki te zaliczać do kosztów uzyskania przychodów. Uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów związanych z toczeniem sporu sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych i możliwości majątkowych i zarobkowych strony skarżącej wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła, bowiem z porównania wartości zgromadzonego majątku, uzyskiwanych dochodów (z diet i działalności gospodarczej), a także wysokości koniecznych miesięcznych wydatków na utrzymanie wynika, iż skarżący ma obiektywną i realną możliwość sfinansowania swego udziału w obu zainicjowanych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku postępowaniach. Nie zmienia tego fakt prowadzenia egzekucji i konieczność uiszczania rat, na które została rozłożona zaległość podatkowa. Natomiast wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą nie korzystają z pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Brak jest tym samym podstaw do uznania, że jednorazowe uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, stanowiących znikomą część środków pieniężnych, którymi skarżący obraca, spowoduje skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.