I SA/Gd 269/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odmowy umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2001–2004 postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 8 kwietnia 2008 r. (data stempla pocztowego), złożonym na formularzu PPF, B.G. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie ze złożonym przez wnioskodawcę oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie uzyskuje on żadnego dochodu (jest bez pracy), nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro ani samochodu, jest znacznie zadłużony i wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego – Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Wnioskodawca wskazał, iż ma rozdzielność majątkową z żoną i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe (sam zamieszkuje w pokoju), jednocześnie podał, iż nie korzysta z pomocy społecznej, za to otrzymuje pomoc od rodziny (w zakresie żywności) i Kościoła. Postanowieniem z dnia 27 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 269/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu B.G. podniósł, że złożył oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach, które jest wystarczającym dowodem. Zdaniem wnioskodawcy bez znaczenia jest stan majątkowy i dochody jego współmałżonki, bowiem w ich małżeństwie panuje ustrój rozdzielności majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Rozpatrując ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiej pomocy. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przytoczone wyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał i pismem z dnia 9 marca 2006 r. (doręczonym w dniu 24 marca 2006 r.) zobowiązał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów źródłowych mających zobrazować jego rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Pomimo zobowiązania skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów i oświadczeń, co uniemożliwiło Sądowi pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Należy przy tym zaznaczyć, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie świadczy o prowadzeniu przez wnioskodawcę samodzielnego gospodarstwa domowego, a kształtuje jedynie stosunki majątkowe istniejące w jego małżeństwie. Wątpliwości co do twierdzeń o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego przez wnioskodawcę istnieją zwłaszcza w świetle jego oświadczeń o nieuzyskiwaniu własnych dochodów, braku jakichkolwiek zasobów finansowych, zamieszkiwaniu w jednym pokoju (w cudzej nieruchomości) i otrzymywaniu pomocy w zakresie wyżywienia od rodziny. Oczywiste jest bowiem, że osoba, która nie ma żadnego dochodu ani majątku nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, nawet jeżeli otrzymuje pomoc w zakresie wyżywienia. Wskazać też należy, iż o przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Pogląd ten wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8) Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania. Obowiązek ten ustaje dopiero z chwilą orzeczenia rozwodu bądź separacji pomiędzy małżonkami. Dlatego też dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy konieczne było także rozpatrzenie sytuacji majątkowej współmałżonki wnioskodawcy. Skarżący jednak pomimo wezwania nie przedłożył żadnych danych obrazujących stan majątkowy małżonki. Ponadto wnioskodawca nie przedłożył żadnych z wymienionych w wezwaniu dokumentów źródłowych dotyczących jego osobiście. Także w sprzeciwie skarżący nie przedstawił żadnych informacji, które mogłyby wyjaśnić wątpliwości co do jego faktycznej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W tej sytuacji nie można przyjąć, iż wnioskodawca dołożył wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Samo złożenie oświadczenia nie jest wystarczające, tym bardziej, iż było ono niepełne (nie zawierało danych co do stanu majątkowego małżonki skarżącego). W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy, polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.