I SA/Gd 277/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Zalewska, po rozpoznaniu w dniu 21 września 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 lutego 2011 r. Sygn. akt [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji p o s t a n a w i a : 1. odrzucić skargę; 2. przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego adwokatowi F. P.-L. wynagrodzenie w kwocie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć dwadzieścia) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej ustanowionej z urzędu. Zaskarżoną do Sądu decyzją, Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu wniosku Z. S. z dnia 16 sierpnia 2010 roku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta z dnia 6 sierpnia 2010 roku, nr [...] o zmianie decyzji ostatecznej ustalającej podatek od nieruchomości na 2010 rok na podstawie art. 249, art. 248 § 1 w związku z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (j. t. Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zm.), odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Podstawą powyższego rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny: Zaskarżoną decyzją organ pierwszej instancji dokonał zmiany decyzji ostatecznej ustalającej podatek od nieruchomości na 2010 rok oraz ustalił w/w podatek w wysokości 0,00 złotych. Decyzję podatnik odebrał w dniu 16 sierpnia 2010 roku, natomiast w dniu 17 sierpnia 2010 roku czyli w terminie właściwym na wniesienie odwołania) wniósł pismo do organu pierwszej instancji, w którym wskazał, iż "odwołuje się od decyzji [...] i [...] z dnia 6 sierpnia 2010 roku otrzymanej w dniu 16 sierpnia 2010 roku". Skarżący wniósł także o stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 k.p.a., w skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu 156 § 1 k.p.a. Kolegium pismem z dnia 30 sierpnia 2010 roku pouczyło skarżącego, iż w sprawach podatkowych organy stosują ordynację podatkową, a nie kodeks postępowania administracyjnego. Jednocześnie wezwało o sprecyzowanie czy jego pismo jest odwołaniem czy wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji. Jeśli pismo skarżącego jest odwołaniem. Kolegium wezwało skarżącego do usunięcia jego braków formalnych poprzez określenie zarzutów wobec w/w decyzji podatkowych. Pismem z dnia 18 stycznia 2011 roku skarżący wskazał, iż wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 k.p.a., i przyznanie odszkodowania za rzeczywistą poniesioną szkodę, powstałą w skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. W związku z wnioskiem strony Kolegium potraktowało pismo z dnia 16 sierpnia 2010 roku jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji. Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji został złożony, kiedy decyzja Prezydenta Miasta nie była jeszcze ostateczna. SKO stwierdza, iż postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności jest formą nadzoru mającą na celu weryfikację ostatecznych decyzji administracyjnych i postanowień. Postępowanie o stwierdzenie nieważności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym wszczynanym na wniosek strony lub z urzędu i służy wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc decyzji administracyjnych dotkniętych najcięższymi wadami. Kolegium podzieliło stanowisko przedstawione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 24 stycznia 2008 roku, sygn. akt. I SA/Kr 126/07 (Legali), iż nie będzie podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdy nie będzie ona ostateczna. Stwierdzeniu nieważności podlega zatem wadliwa decyzja wyłącznie wtedy, gdy jest ostateczna w toku instancji administracyjnych. W świetle art. 128 Ordynacji podatkowej taki charakter prawny ma decyzja, od której nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym. SKO dalej podkreśliło, że odwołania należy rozumieć w tym znaczeniu, jakie wynika z brzmienia art. 220 i 221 Ordynacji podatkowej, a więc jako środek zaskarżenia decyzji do organu podatkowego wyższego stopnia (art. 220 § 2), jak również do tego samego organu w przypadkach wymienionych w art. 220 Ordynacji. Niedopuszczalność odwołania, uchybienie terminowi do jego wniesienia, upływ terminu do wniesienia odwołania bez zaskarżenia decyzji, nadają decyzji charakter ostatecznej, tak samo jak wydanie jej przez organ odwoławczy po rozpatrzeniu odwołania. SKO stwierdzając, że w momencie składania wniosku z dnia 16 sierpnia 2010 roku kwestionowana przez skarżącego decyzja organu pierwszej instancji nie ma przymiotu ostatecznej, w związku z czym Kolegium odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Ponadto SKO wskazało, iż Pan Z. S. z piśmie z dnia 16 sierpnia 2010 roku jak i 18 stycznia 2011 roku nie wskazał żadnej z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji określonych w art. 247 ordynacji podatkowej. W powyższych pismach Pan Z. S., mimo pouczenia Kolegium o stosowaniu przepisów Ordynacji podatkowej, powołuje się jedynie na ogólny przepis art. 156 § 1 k.p.a. Na marginesie Kolegium wskazało i to, że pismo skarżącego nie spełnia także wymogów dotyczących odwołania od decyzji. Z pisma nie wynika jakie Pan Z. S. wniósł zarzuty przeciw decyzji nie określił istoty i zakresu żądania będącego przedmiotem odwołania oraz nie wskazywał dowodów uzasadniających to żądanie. Stwierdzenie odwołującego się, że dana decyzja jest krzywdząca, przekazuje tylko jego subiektywną, emocjonalnie wartościującą ocenę tej decyzji, nie stanowi natomiast samodzielnie: żądania odwołania i zarzutów przeciw decyzji, wymaganych przez art. 222 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie w całości, stwierdzenie nieważności i stwierdzenie niezgodności z prawem: Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu w piśmie z dnia 3 sierpnia 2011 r. stwierdzając, iż w sprawie wskutek wadliwego pouczenia strony przez organ w zaskarżonej decyzji nie został wyczerpany tryb odwoławczy, uzasadniony jest wniosek o odrzucenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Decyzja odmawiająca wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji ma charakter formalny i oparta jest o badanie przeszkód formalnych uruchomienia tego trybu. Odmowa uruchomienia trybu nadzwyczajnego, jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej wg art. 248 Ordynacji ma postać decyzji o odmowie wszczęcia zgodnie z art. 249 Ordynacji podatkowej. W tym znaczeniu SKO jako organ wskazany do rozpoznawania wniosku wydaje decyzję jako organ podatkowy pierwszej instancji. Zgodnie z art. 220 Ordynacji, od decyzji organu podatkowego wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Zgodnie z art. 221 Ordynacji podatkowej, w przypadku wydania decyzji w pierwszej instancji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołanie od decyzji rozpatruje ten sam organ podatkowy, stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu odwoławczym. Z. S. przysługiwało zatem od ww. decyzji odwołanie. Jeżeli od decyzji służy podatnikowi odwołanie, powinna ona zawierać pouczenie o trybie odwoławczym. Pouczenie w decyzji podatkowej informuje podatnika, czy decyzja ma charakter ostateczny czy też nieostateczny i zawiera wskazówki co do rodzaju środka prawnego, jaki przysługuje podatnikowi (odwołanie, skarga) oraz trybu i terminu jego wniesienia. Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Zgodnie z art. 3 i art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - obowiązujące kryterium legalności w sądowo - administracyjnej kontroli oznacza, że sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także niepodnoszonych w skardze. Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należało stwierdzić, że zaskarżona skargą decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawiera błędne pouczenie o prawie złożenia na nią skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Decyzja ta bowiem została wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w nadzwyczajnym trybie postępowania podatkowego w pierwszej instancji. Złożenie skargi na decyzję nieostateczną, wydaną w pierwszej instancji, nawet przy błędnym pouczeniu, stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności i powoduje niedopuszczalność skargi. Błędne pouczenie strony, nie stanowi bowiem źródła jej praw, sprzecznych z ustawą - jak trafnie zauważa pełnomocnik skarżącego. Zgodnie z art. 52 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. W sprawie przysługuje stronie odwołanie, a zatem skarga była niedopuszczalna i zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skarga ulega odrzuceniu jako niedopuszczalna. O kosztach sąd orzekł na mocy § 19 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. - w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348).