I SA/Gd 285/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością postanawia 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od wpisu od skargi, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałej części. M. K. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na wyżej opisaną decyzję dyrektora izby celnej zwrócił się o zwolnienie od opłat sądowych. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF skarżący uzupełnił w dniu 27 kwietnia 2009 r. (data stempla pocztowego). Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wprawdzie zamieszkuje on z małżonką, jednak nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, źródłem jego utrzymania jest renta inwalidzka wypłacana w kwocie 1 066 zł netto (1 263 zł brutto) miesięcznie, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, natomiast żona osiąga dochody z tytułu emerytury. W uzasadnieniu wskazał, że cały dochód przeznacza na pokrycie bieżących kosztów utrzymania, w tym na zakup niezbędnych leków. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 5 maja 2009 r. (doręczonym pełnomocnikowi strony w dniu 19 maja 2009 r.) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: (1) odpisów zeznań podatkowych małżonków złożonych za rok 2008, bądź też stosownego zaświadczenia o dochodach uzyskanych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w szczególności kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (3) dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość osiąganego miesięcznego dochodu z tytułu renty, (4) oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych), a także dowodów dotyczących wysokości miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez małżonkę z tytułu emerytury, (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, zakup leków, inne), (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego, jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (7) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec Skarbu Państwa, banków i innych podmiotów, (8) dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. Jednocześnie skarżący został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie nadesłano kopie: umowy majątkowej małżeńskiej zawartej w dniu 16 czerwca 2008 r., zeznania podatkowego każdego z małżonków (PIT-37), decyzji ZUS z dnia 16 marca 2009 r. o waloryzacji renty wnioskodawcy, odcinek emerytury przekazanej żonie wnioskodawcy za maj 2009 r., faktury za gaz za okres od 10 stycznia do 10 marca 2009 r., za telefon komórkowy za okres od 6 marca do 5 kwietnia 2009 r. wraz z dowodem wpłaty, energię elektryczną za okres od 16 marca do 7 maja 2009 r., dowodów wpłat za wywóz nieczystości za luty i marzec 2009 r., wodę i ścieki, abonament RTV za kwiecień 2009 r., ubezpieczenia na życie za okres od kwietnia do czerwca 2009 r., paragonów fiskalnych wystawionych w marcu i kwietniu 2009 r. za leki, tytułów wykonawczych wystawionych przez dyrektora izby celnej na łączną kwotę 1 455 214,70 zł (należność główna wraz z odsetkami). Przedłożono także wyciągi za rachunku bankowego wnioskodawcy sporządzone za okres od 22 grudnia 2008 r. do 16 marca 2009 r. W dodatkowo złożonym oświadczeniu wnioskodawca wyjaśnił, że żona poza samochodem osobowym marki Ford Fiesta, rok produkcji 2004 o wartości około 10 000 zł nie posiada innego majątku, w tym nieruchomości, ruchomości i innych o wartości ponad 3 000 euro. Wskazał również, że ponoszone przez niego wydatki związane z utrzymaniem kształtują się na poziomie około 900 zł miesięcznie. Podkreślił, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. W pierwszej kolejności wskazać należy, że okoliczność istniejącego w małżeństwie skarżącego ustroju rozdzielności majątkowej pozostaje bez wpływu na dokonaną ocenę jego możliwości finansowych. O zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje bowiem tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). W niniejszej sprawie nie można przyjąć, iż małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, a jedynie razem zamieszkują. Za takim stanowiskiem przemawia okoliczność ustalona na podstawie przedstawionych wyciągów bankowych wnioskodawcy, z których wynika, że żona regularnie (każdego miesiąca) dokonuje wypłat z jego rachunku bankowego. Również z tego rachunku w ramach zlecenia stałego dokonywane są opłaty za E. K. tytułem abonamentu telewizyjnego. Takie zachowanie małżonków zdaje się przeczyć twierdzeniom wnioskodawcy o prowadzeniu samodzielnych, odrębnych gospodarstw domowych. Przechodząc do oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy stwierdzić trzeba, iż skarżący wykazał, że na dzień wydania niniejszego postanowienia poniesienie przez niego wpisu od skargi, spowoduje skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wpływ na taką ocenę miała przede wszystkim okoliczność, że wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie związana jest z wartością przedmiotu zaskarżenia (organ celny określił zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku akcyzowego w wysokości 988 052,73 zł). Jednocześnie nie można przyjąć, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które powstaną w przyszłości w związku z dochodzeniem swoich racji przed sądem, a których wysokość nie jest znana. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Tymczasem małżonkowie osiągają stałe i regularne dochody z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych w łącznej kwocie 2 302,31 zł netto miesięcznie. Nadto, ustalona na podstawie przedłożonych dokumentów wysokość ponoszonych przez nich miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania kształtuje się na poziomie około 440 zł miesięcznie (a nie jak podał skarżący około 900 zł i to tylko w odniesieniu do jego osoby). Przy czym podkreślić trzeba, że w kwocie tej mieszczą się również wydatki na zakupione w aptece parafarmaceutyki i środki higieny, a także opłaty za gaz oraz wodę i ścieki, mimo że faktury wystawione zostały na inne osoby zameldowane pod tym samym adresem co skarżący. Tym samym do dyspozycji małżonków pozostaje kwota ponad 1 800 zł. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.