I SA/Gd 301/17

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 13 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF, którego braki uzupełniono w dniu 5 czerwca 2017 r., skarżący M. M. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) wynika, że prowadzi on sam gospodarstwo domowe, nie uzyskując żadnego dochodu i pozostając na utrzymaniu członków rodziny, nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, posiada zobowiązania z tytułu kredytu gotówkowego, którego rata wynosi 437 zł miesięcznie oraz z tytułu abonamentu telefonicznego w wysokości 60 zł. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.– przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 22 czerwca 2017 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: a) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych – wyjaśnienia, czy prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, a jeżeli tak wskazania, z jakich środków ponosi konieczne koszty utrzymania, czy też pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z członkami rodziny, na których utrzymaniu pozostaje, a jeśli tak wskazania tych osób (i stopnia pokrewieństwa) oraz podania informacji na temat wysokości ich dochodów i posiadanego majątku, b) oświadczenia, czyją własność stanowi nieruchomość, w której zamieszkuje, wskazania tytułu prawnego, na podstawie którego zajmuje tę nieruchomość, oraz podania, czy zamieszkuje ją wraz z innymi osobami, wskazania ich oraz stopnia pokrewieństwa łączącego go z nimi i podania, w jakiej części każda z tych osób partycypuje w kosztach utrzymania tej nieruchomości, c) oświadczeń członków rodziny co do częstotliwości i wysokości pomocy finansowej przekazanej mu przez nich w okresie ostatnich trzech miesięcy, d) odpisów wszystkich złożonych zeznań podatkowych za rok 2016, a w przypadku ich niezłożenia za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, e) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, f) zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że wnioskodawca posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, g) oświadczenia w przedmiocie korzystania z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia (lub ich odmawiających), h) dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku, w szczególności obrazujących aktualną wysokość egzekwowanych należności i zastosowane środki egzekucyjne, i) zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących wysokość innych zobowiązań wnioskodawcy (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów). Wnioskodawca został też poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. Powyższe wezwanie zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 19 lipca 2017 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 47). W odpowiedzi wnioskodawca wniósł w dniu 24 lipca 2017 r. o przedłużenie zakreślonego terminu. Zarządzeniem z dnia 27 lipca 2017 r. referendarz sądowy przedłużył o 7 dni termin do przedłożenia dokumentów źródłowych, o czym wnioskodawca został poinformowany w dniu 16 sierpnia 2017 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 52). W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca przedłożył odpisy: postanowienia komornika z dnia 16 listopada 2015 r. o przekazaniu sprawy oraz z dnia 30 listopada 2016 r. o powołaniu biegłego, wydruk złożonego przez niego wspólnie z małżonką M. M. zeznania podatkowego PIT-37 (z załącznikiem PIT-O) za 2016 r. oraz wydruki z dnia 23 sierpnia 2017 r., tj. listę prowadzonych dla niego rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych, wyciągi z dwóch rachunków bankowych oraz potwierdzenie wysokości zajęcia. Analiza przedłożonego materiału dowodowego wykazała, iż jest on niepełny i nie usuwa wszystkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawcy. Po pierwsze należy podkreślić, iż wnioskodawca pomimo wezwania, poinformowania go o skutkach jego niewykonania oraz przedłużenia terminu do jego wykonania nie przedłożył wielu z wymienionych dokumentów. I tak wnioskodawca uchylił się od wyjaśnienia, czy faktycznie prowadzi sam gospodarstwo domowe, a jeśli tak wskazania, z jakich środków ponosi konieczne koszty utrzymania, skoro nie zadeklarował żadnych dochodów ani zasobów finansowych, czy też pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z członkami rodziny, na których utrzymaniu pozostaje, a jeśli tak wskazania tych osób oraz podania informacji na temat wysokości ich dochodów oraz majątków. Nie złożył również oświadczenia, czyją własność stanowi nieruchomość, w której zamieszkuje, ani kto ponosi koszty jej utrzymania, jak również oświadczenia, czy korzysta z pomocy społecznej wraz z odpisami decyzji przyznających lub odmawiających mu świadczeń. Nie przedłożył oświadczeń członków rodziny co do częstotliwości i wysokości udzielanej mu pomocy finansowej, zaświadczenia właściwego organu, że posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku oraz dokumentów obrazujących wysokość jego aktualnego zadłużenia względem banku oraz rat kredytowych. Nadto należy zauważyć, iż wnioskodawca przedłożył wprawdzie listę prowadzonych dla niego rachunków bankowych, z której wynika, iż na dzień 23 sierpnia 2017 r. nie posiada na wymienionych kontach żadnych dostępnych środków, jednakże uchylił się od przedłożenia wyciągów z 3 wymienionych na ww. liście rachunków (o numerach: [...]), obrazujących ich historię i salda z okresu ostatnich trzech miesięcy, pomimo że został do tego wyraźnie zobowiązany w wezwaniu. Tym samym wnioskodawca nie udostępnił żadnych informacji o wysokości wypływów, wypływów i sald księgowanych na ww. 3 rachunkach w okresie, w którym winien już liczyć się – w związku z wniesieniem skargi – z koniecznością poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z przedłożonych zaś przez wnioskodawcę wyciągów za okres od 1 czerwca 2017 r. do 23 sierpnia 2017 r. oraz od 23 lutego 2017 r. do 23 sierpnia 2017 r. z dwóch prowadzonych dla niego rachunków bankowych (w tym jednego nie ujętego w przedłożonym zestawieniu) wynika, iż jedyne zaksięgowane na nich transakcje to opłaty za karty, odsetki karne oraz jeden przelew własny wnioskodawcy. Powyższe oznacza, iż wnioskodawca nie używa tych kont do realizowania obciążających go płatności, które wskazał we wniosku (rat kredytu, opłat za telefon), ani nie otrzymuje na nie żadnej pomocy finansowej od rodziny, na utrzymaniu której pozostaje. Powstałe wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, który w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie wskazał żadnych osób w rubryce nr 6 formularza PPF (wpisując "brak") przeznaczonej dla podania stanu rodzinnego, jednocześnie wskazując w rubryce nr 10 przeznaczonej dla wykazania dochodów, że pozostaje na utrzymaniu członków rodziny, potęguje fakt, iż przedłożył on zeznanie podatkowe PIT-37 z załącznikiem PIT/O za 2016 r., złożone wspólnie z małżonką M. M., w którym małżonkowie odliczyli od podatku ulgę na jedno dziecko. Pomimo to wnioskodawca w żaden sposób nie wyjaśnił, dlaczego pominął małżonkę – a w konsekwencji także jej dochody i majątek – oraz dziecko w złożonym przez siebie oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Z przedłożonych dokumentów wiadomo jedynie, iż roczny łączny dochód małżonków za ubiegły rok wyniósł 56.840,52 zł, z czego kwotę 46.408,02 zł stanowił dochód małżonki. Brak jest natomiast jakichkolwiek informacji o aktualnej wysokości dochodów małżonki wnioskodawcy i składnikach jej majątku, co jest szczególnie istotne w kontekście ciążącego na małżonkach obowiązku wzajemnej pomocy, obejmującego swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy nawet zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić należy, iż wnioskodawca, uchylając się od podania informacji oraz przedłożenia dokumentów istotnych dla oceny jego sytuacji, sam uniemożliwił ustalenie jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W konsekwencji nie można przyjąć, iż nie jest on w stanie uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w szczególności należnego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Mając na uwadze powyższe, uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.