I SA/Gd 302/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 302/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 18 grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki postanawia: zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2016 r. i przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Pan J. S. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Wyjaśnił, że nie posiada środków finansowych na poniesienie kosztów niniejszego postępowania w związku z utratą możliwości zarobkowania, gdyż spółka, w której był zatrudniony, zaprzestała prowadzenia działalności z uwagi na utratę sprzętu w wyniku kradzieży. Oświadczył ponadto, że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, synem (29 lat) i córką (27 lat). Wnioskodawca, jego żona i syn są osobami bezrobotnymi. Córka osiąga dochód z tytułu pracy w kwocie 2.000 zł netto. Stałe wydatki rodziny to 1.500 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedstawienia dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodowego wnioskodawca nadesłał: kopię decyzji Powiatowego Urzędu Pracy z 10 maja 2015 r. o uznaniu wnioskodawcy za osobę bezrobotną i przyznaniu mu prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 9 czerwca 2015 r. do dnia 5 grudnia 2015r., zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzające, że J. S. oraz A. S. są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, PIT - 37 za 2014 r., a także PIT-11 za 2015 r. Oświadczył ponadto, że wobec niego i jego syna prowadzone są postępowania komornicze; lokal mieszkalny zajmowany przez rodzinę wnioskodawcy jest własnością jego żony; zarówno wnioskodawca jak i jego żona oraz córka nie posiadają pojazdów mechanicznych, jedynie syn jest współwłaścicielem samochodu osobowego Volkswagen Golf IV 1.9 TDI rocznik 2002 o wartości 4.000 zł. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, po rozpoznaniu wniosku pana J. S. odmówił przyznania prawa pomocy uznając, że przedłożony przez wnioskodawcę materiał dowodowy jest niekompletny i nie pozwala na przeprowadzenie pełnej i wyczerpującej analizy całokształtu stanu majątkowego wnioskodawcy. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia sprzeciwu został doręczony wnioskodawcy w dniu 18 maja 2016 r. W dodatkowym piśmie z dnia 12 maja 2016 r. wnioskodawca przedłożył zaświadczenie o wysokości zarobków córki, informację od Wspólnoty Mieszkaniowej o wysokości czynszu oraz faktury za gaz oraz energię elektryczną. Wyjaśnił jednocześnie, że dokumentów tych nie mógł przesłać wcześniej, gdyż nie dysponował nimi w chwili uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2016 r. pan J. S. wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie wnioskodawcy zaskarżone postanowienie oparte zostało na błędnych ustaleniach i niekorzystnej nadinterpretacji prawa i okoliczności towarzyszących. Wyjaśnił, że ze względu na brak środków nie był w stanie wcześniej dostarczyć wymaganych dokumentów, jednak przedłożył je w dodatkowym piśmie z dnia 12 maja 2016 r. Do sprzeciwu dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz kopię pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 8 września 2014 r. o zajęciu komorniczym wynagrodzenia za pracę dłużnika – J. S. oraz kopię pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 6 kwietnia 2016 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego wnioskodawcy a także kopię postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 2 grudnia 2015 r. o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego i kopię postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z 23 marca 2016 r. o uchyleniu w całości postanowienia o przekazaniu sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – określanej dalej jak "p.p.s.a." - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Rozpatrując ponownie wniosek pana J. S. o przyznanie prawa pomocy oraz mając na uwadze argumenty podniesione w sprzeciwie od wydanego postanowienia i w dodatkowych wyjaśnieniach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 wskazanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W ocenie Sądu informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokumenty przedłożone przez wnioskodawcę na wezwanie referendarza sądowego, informacje zawarte w sprzeciwie od postanowienia z dnia 25 kwietnia 2016 r. oraz informacje zawarte w piśmie z dnia 12 maja 2016 r. pozwalają uznać, że sytuacja majątkowa, dochodowa i rodzinna pana J. S. uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na podstawie danych przedstawionych we wskazanych powyżej dokumentach ustalono, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz dwójką dorosłych dzieci. Zarówno wnioskodawca, jak i jego żona oraz syn są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku. Cała rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia córki, której średniomiesięczne dochody wynoszą 2.573,75 zł. Miesięczne opłaty ponoszone z tytułu czynszu wynoszą 505,64 zł. Wnioskodawca przedstawił również kopie faktury za dostarczanie gazu i energii elektrycznej za kwiecień 2016 r. na łączną kwotę 1.726,94 zł. Z przedłożonych dokumentów wynika także, że w stosunku do skarżącego jak i jego syna prowadzone są egzekucje komornicze. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd stwierdził, że skarżący wykazał, że nie ma obecnie realnych możliwości poniesienia kosztów postępowania i ustanowienia adwokata bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.