I SA/Gd 303/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 7 stycznia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. R. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 7 stycznia 2013 r. w sprawie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego. Jednocześnie wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, dołączonym do skargi zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 12 marca 2013 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów źródłowych, obrazujących jego sytuację finansową, tj.: 1.wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu, 2.dokumentów potwierdzających okoliczność, że wnioskodawca zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej oraz że aktualnie ma status osoby bezrobotnej, 3. dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez wnioskodawcę w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania, w tym także wydatków związanych z utrzymaniem domu, w którym aktualnie nie zamieszkuje, 4.oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych przez wnioskodawcę pojazdów mechanicznych, 5. oświadczenia, w jakiej formie partycypuje w kosztach utrzymania syna, 6.oświadczenia, czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim; jeśli tak to zobowiązano do przedłożenia oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych), wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią aktualnie miesięcznych dochodów (w kwotach netto i brutto) wraz z dowodami potwierdzającymi dochody uzyskane w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz uzyskiwane aktualnie; a także przedstawienia dokumentów wymienionych w pkt 1 i 4. Powyższe zarządzenie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 20 marca 2013 r. W odpowiedzi na wezwanie w piśmie z dnia 26 marca 2013 r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, iż wpłaty dokonywane na rachunek osobisty skarżącego są wpłatami osób wynajmujących pomieszczenia w lokalu przy, ul. G. K., który to lokal jest przedmiotem własności matki skarżącego, a skarżący w imieniu matki z tych wpłat reguluje zobowiązania związane z utrzymaniem tej nieruchomości lokalowej. Obecnie skarżący zamieszkuje również w tym lokalu. Na dowód powyższego załączona została umowa najmu lokalu podpisana przez skarżącego w imieniu z matki z najemcami. Pełnomocnik wyjaśnił również, że skarżący opłaca za własnych środków koszty dotyczące energii elektrycznej oraz z tytułu podatku od nieruchomości, będącej jego własnością położoną w J.G. Dodatkowo pełnomocnik wyjaśnił, że konto firmowe skarżącego jest zablokowane i jest na nim ujemne saldo. Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Powyższe postanowienie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 24 kwietnia 2013 r. R. S. złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, podnosząc, iż nie zgadza się z twierdzeniem, że jego sytuacja finansowa jest niejasna, a wręcz przeciwnie jest ciężka. Wnioskodawca korzysta z pomocy rodziny, głównie matki oraz uzyskał prawo do zasiłku dla bezrobotnych. W tej sytuacji nadal nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Wnioskodawca dołączył odpis decyzji z dnia 24 kwietnia 2013 r. w przedmiocie przyznania zasiłku dla bezrobotnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, rozpatrując wniosek R.S. o przyznanie prawa pomocy, nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy przy tym podkreślić, że w orzecznictwie oraz doktrynie nie budzi wątpliwości, że zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia-"gdy wykaże"- wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgodka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r., s. 694 i n.; (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r. , sygn. akt I GZ 147/08). Jednocześnie wskazać należy, iż zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał i zobowiązał skarżącego do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, dokumentów dołączonych do wniosku, a także przedłożonych na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 12 marca 2013 r. oraz załączonych do sprzeciwu wynika, że wnioskodawca aktualnie jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku (dowód: odpis decyzji z dnia 24 kwietnia 2013 r. w sprawie uznania za osobę bezrobotną), prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, z dniem 14 stycznia 2013 r. zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej (dowód: wyciąg z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej), jego jedyny majątek stanowi nieruchomość o powierzchni 2.700 m2, na której posadowiony jest dom o powierzchni 320 m2, w którym nie zamieszkuje i którego nie wynajmuje, ponosząc koszty jego utrzymania (dowód: odpis decyzji z dnia 23 stycznia 2013 r. w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2013 r., faktury za energię elektryczną z 15 stycznia i 15 marca 2013 r., wyciąg z konta osobistego sporządzony za okres od 22 grudnia 2012 r. do 26 marca 2013 r.), salda jego rachunków bankowych (firmowego i osobistego) prowadzonych przez "A" S.A. na dzień 26 marca 2013 r. wynosiły -38.814,20 zł oraz 37,22 zł (dowód: historie operacji dokonanych na koncie firmowym za okres od 26 grudnia 2012 r. do 26 marca 2013 r. oraz na koncie osobistym). Według oświadczenia z dnia 26 marca 2013 r., wnioskodawca partycypuje w kosztach utrzymania dwóch synów w ten sposób, że na rzecz jednego z nich przekazuje środki pieniężne w wysokości około 600 zł miesięcznie, przy czym według dodatkowego oświadczenia wpłaty te nie są regularne, i na przykład w 2013 r. na konto syna dokonał wpłaty wyłącznie w marcu w łącznej kwocie 1.700 zł, drugiemu synowi zaś opłaca koszty związane z najmem mieszkania, na które składa się kwota 424,44 zł miesięcznie z tytułu opłat eksploatacyjnych i funduszu remontowego oraz opłaty za media, w tym gaz, które w styczniu 2013 r. wyniosły 126,12 zł, dodatkowo w ww. miesiącu zasilił konto syna środkami w łącznej kwocie 150 zł. Powyższe ustalono na podstawie zapisów dokonanych na osobistym rachunku bankowym wnioskodawcy. Z przedstawionej dokumentacji wynika również, że wnioskodawca nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem lokalu, w którym zamieszkuje, a który stanowi własność jego matki. Lokal ten jest przedmiotem najmu i to najemcy ponoszą wszelkie opłaty związane z jego eksploatacją. Najemcy uiszczają czynsz najmu w kwocie 1.587 zł miesięcznie oraz ponoszą opłaty eksploatacyjne i na fundusz remontowy (1.113 zł), opłaty określone jako licznikowe (300 zł), oraz za internet i abonament RTV (120 zł). Środki na ten cel przelewane są na rachunek bankowy wnioskodawcy, z którego następnie dokonywane są wszelkie opłaty. W świetle powyższego, zdaniem Sądu skarżący nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej, w szczególności w odniesieniu do deklarowanego braku dochodów, w kontekście ponoszonych przez niego wydatków. Nadto złożone przez skarżącego oświadczenia w przedmiocie wysokości uzyskiwanych dochodów nie są w przekonaniu Sądu wiarygodne. Analiza materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że wnioskodawca, poprzez wskazanie jedynie okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych, przedstawił swoją sytuację finansową w sposób wybiórczy. W konsekwencji nie sposób stwierdzić, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jakiej części jest on w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. Za takim stanowiskiem przemawiają następujące okoliczności. Wnioskodawca podał, że korzysta pomocy rodziny, głównie matki; aktualnie ma status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku, nie posiada oszczędności (w dołączonym do skargi zeznaniu podatkowym za 2011 r. wykazał z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochód w kwocie 3.492,16 zł, deklarując przychód w kwocie 4.515,33 zł oraz koszty jego uzyskania w wysokości 1.023,17 zł, a także dochody z innych źródeł w kwocie 9.528,21 zł). Jak wynika z opisu transakcji dokonanych na jego osobistym rachunku osobistym, ponosi wydatki związane z kosztami utrzymania posiadanej nieruchomości uiszczając z tego tytułu należny podatek (322 zł kwartalnie) oraz opłaty za energię elektryczną (średnio 42 zł miesięcznie), partycypuje w kosztach utrzymania synów (około 1.000 zł miesięcznie), opłaca składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne do ZUS (od 559,32 zł do 582,66 zł miesięcznie), reguluje opłaty za telefon komórkowy (od 224,73 zł do 248,60 zł miesięcznie). Nie bez znaczenia jest fakt, że wnioskodawca przewlekle choruje i od 19 czerwca 2012 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim i uniemożliwia to mu wykonywanie działalności gospodarczej (dowód: zaświadczenia lekarskie z dnia 5 grudnia 2012 r.). Biorąc pod uwagę opisany w zaświadczeniach lekarskich rodzaj schorzenia stwierdzić należy, że wnioskodawca z tego tytułu ponosi dodatkowe koszty związane z zakupem leków. Istotnym jest także, że wnioskodawca pomimo że oświadczył, iż nie posiada zarejestrowanych na siebie pojazdów mechanicznych, to w marcu 2013 r. uiścił składkę w kwocie 75 zł na ubezpieczenie samochodu o numerze rejestracyjnym [...]. Zdaniem Sądu powyższe okoliczności nie dają podstaw do dokonania pełnej oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Zważyć należy, iż dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia został zobowiązany skarżący, jest niezbędne do prawidłowej oceny jego sytuacji majątkowej, dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na uchylenie się od przedłożenia kompletnej dokumentacji, pozwalającej ocenić zasadność wniosku nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, aby w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową. W ocenie Sądu, postępowanie wnioskodawcy implikuje brak możliwości wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Oceny tej nie zmienia przedłożenie przez wnioskodawcę dokumentu potwierdzającego status bezrobotnego. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy.