I SA/Gd 314/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Romała po rozpoznaniu w dniu 25 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 lutego 2011 r. sygn. akt [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 22 sierpnia 2011 r. złożonym na formularzu PPF A. B. zwrócił się do tutejszego Sądu o przyznanie prawa pomocy wnosząc o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie jest zatrudniony ani zarejestrowany jako osoba bezrobotna, podejmuje się wykonywania prac w zamian za jedzenie i paliwo, nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 EUR, jego majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 55 m2, nieruchomość o powierzchni 547 m2 oraz pomieszczenia o powierzchni 19 m2 i 12 m2. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2011 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia – w terminie 7 dni – następujących dokumentów źródłowych: (1) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę zeznań podatkowych za rok 2010, a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, (2) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (3) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (4) oświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów uzyskanych z prac dorywczych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz przedłożenia dokumentów je potwierdzających (np. umów zlecenia i o dzieło, rachunków), (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, itp.). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2010 r. (PIT–11), zeznanie podatkowe za 2010 r. (PIT–37), a w oświadczeniu z dnia 8 września 2011 r. wskazał, że: nie przeprowadził żadnej operacji bankowej w okresie ostatnich trzech miesięcy i nie posiada środków finansowych na koncie bankowym czy innym, posiada zarejestrowany na siebie samochód (rok produkcji 1992) o szacunkowej wartości 2.400 zł, w okresie ostatnich trzech miesięcy uzyskał dochody z prac dorywczych, których wysokość może mieścić się w kwocie około 1.000 zł, nie posiada żadnych umów zleceń i o dzieło ani rachunków na potwierdzenie ww. dochodów, w okresie ostatnich trzech miesięcy nie poniósł kosztów ze energię elektryczną, gaz, wodę, itp., a tego typu dobra odpracowuje wg ugód z darczyńcami. Postanowieniem z dnia 30 września 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 314/11 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W złożonym sprzeciwie wnioskodawca podał, że w postanowieniu referendarza zawarto nieprawdziwe stwierdzenia. Podał, że samodzielnie utrzymuje się na terenie mieszkalnym, jakim jest bruk Rzeczpospolitej, a zatem nie można mówić o jakimkolwiek "gospodarstwie domowym". Podniósł, że jest pozbawiony pracy z winy polskich urzędów, natomiast nie widzi potrzeby rejestrowania się jako osoba bezrobotna. A. B. podał, że w 2008 r. odmówiono mu pomocy społecznej fałszując przy tym jego dane osobowe i dokumenty urzędowe. Oświadczył, że ze swoją rodziną rozstał się 7 grudnia 2005 r., zaś "z chytrości i chciwości zwyrodnialców publicznych" nie dysponuje do dnia dzisiejszego swoją własnością prywatną w [...]. Do sprzeciwu A. B. załączył pismo skierowane do niego przez Bank Spółdzielczy w [...], z którego wynika, że na jego rachunek oszczędnościowo – rozliczeniowy nie wpływają żadne środki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek A. B. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał i zarządzeniem z dnia 30 sierpnia 2011 r. zobowiązano wnioskodawcę do przedłożenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować jego rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył jedynie część żądanych dokumentów, co uniemożliwiło Sądowi pełną ocenę jego aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tej sytuacji nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest w ocenie Sądu niewystarczający do uznania, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest na tyle trudna, iż nie pozwala mu na poniesienie kosztów niniejszego postępowania, które na tym etapie sprawy sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł. Należy bowiem wskazać, że w złożonym w dniu 8 września 2011 r. oświadczeniu A. B. podał, że w okresie ostatnich trzech miesięcy uzyskiwał dochód z prac dorywczych, którego wysokość kształtowała się na poziomie 1.000 zł. Podał również, że prace te wykonywał bez pisemnych umów, a zatem można przyjąć, że powyższa kwota jest kwotą netto ("na rękę"). Warto również zwrócić uwagę, że przez ostatnich kilka miesięcy wnioskodawca nie ponosił opłat za media, "odpracowując" je u swoich dobroczyńców. Zdaniem tutejszego Sądu opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). A zatem strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, chociażby dochód z prac wykonywanych dorywczo. Odnosząc się natomiast do wniosku A. B. o ustanowienie adwokata należy zwrócić uwagę, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi bowiem na regulacje zawarte w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie mają uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu w toczącym się postępowaniu. Wojewódzki sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest bowiem do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. A zatem, na tym etapie postępowania strona działając bez adwokata nie zostanie pozbawiona możliwości obrony jej praw. Ponadto stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.