I SA/Gd 314/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu pierwszej sprzedaży na terytorium kraju samochodu osobowego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 28 stycznia 2013 r. (data stempla pocztowego), złożonym na formularzu PPF załączonym do skargi, M. N. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę od marca 2012 r. pozostaje on bez pracy, nie uzyskuje żadnych dochodów, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwojgiem małoletnich dzieci, utrzymuje się z pomocy bliskich, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 13 marca 2013 r. (doręczonym pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu 18 marca 2013 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: a) oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę w 2012 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych dochodów, a jeżeli zostały już sporządzone – zeznań podatkowych za ww. rok), b) odpisów dokumentów księgowych (wyciągu z prowadzonej księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów) potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za 2012 r. z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, d) oświadczenia w przedmiocie korzystania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, e) oświadczenia w przedmiocie pobierania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczeń opiekuńczych) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, f) oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie form i wysokości pomocy otrzymywanej od bliskich mu osób (wskazania tych osób), g) oświadczenia wnioskodawcy, czy otrzymuje świadczenia alimentacyjne na małoletnich synów wraz z ze stosownymi dokumentami potwierdzającymi ich wysokość (odpisem orzeczenia sądu lub decyzji stosownego organu przyznających te świadczenia), h) oświadczenia, czy jest względem wnioskodawcy prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku, i) dokumentów obrazujących aktualną wysokość wymagalnych zobowiązań finansowych wnioskodawcy (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), j) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.), k) oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz l) oświadczenia wnioskodawcy, czy pozostaje aktualnie w związku małżeńskim, a jeśli tak – złożenia oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jak również wskazania wszystkich źródeł przychodów małżonki i wysokości osiąganych z nich dochodów za okres ostatnich trzech miesięcy oraz przedłożenia stosownych dokumentów je potwierdzających (np. zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za ww. okres, ostatniego odcinka świadczenia emerytalnego lub rentowego, a w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu i dochodu lub poniesionej straty za ww. okres), a ponadto dokumentów wymienionych w punktach a), c), h), i), j), k) wezwania dotyczących jego małżonki. Nadto poinformowano wnioskodawcę, że w razie pozostawania w związku małżeńskim nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy została orzeczona separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w dniu 25 marca 2013 r. pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o przedłużenie terminu do dnia 5 kwietnia 2013 r., wskazując, iż skarżący w dniach od 4 marca 2013 r. do 29 marca 2013 r. przebywa w [...], gdzie szuka pracy. Powyższy wniosek został rozpoznany pozytywnie przez referendarza sądowego, który zarządzeniem z dnia 28 marca 2013 r. przedłużył termin do przedłożenia ww. dokumentów o 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia. Z uwagi na to, że ww. zarządzenie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 2 kwietnia 2013 r., zakreślony termin upłynął z dniem 9 kwietnia 2013 r. W wyznaczonym terminie skarżący przedłożył dodatkowe oświadczenie z dnia 8 kwietnia 2013 r., w którym wskazał, że obecnie uzyskuje dochody, pracując dorywczo jako [...] za granicą, dochód uzyskany przez niego w 2012 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej wyniósł 5.537 zł, nie posiada dokumentów księgowych za 2012 r. dotyczących zawieszonej przez niego działalności gospodarczej, obecnie zamieszkuje u matki, która pomaga mu finansowo, urząd celny prowadzi przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne i w związku z tym zajął mu konto służbowe, nie posiada żadnych wierzytelności z jakiegokolwiek tytułu, nie są na niego zarejestrowane żadne samochody, w związku z orzeczoną separacją nie pozostaje z małżonką we wspólnym gospodarstwie domowym i dlatego jej sytuacja majątkowa nie jest mu znana, nie otrzymuje alimentów na dzieci ani z żadnego innego tytułu. Do powyższego oświadczenia wnioskodawca załączył jedynie swoje zeznanie podatkowe za 2012 r. (PIT-36), w którym wykazał dochód z działalności gospodarczej w kwocie 5.537,27 zł (przy przychodzie w wysokości 14.252,04 zł i kosztach jego uzyskania w kwocie 8.714,77 zł). Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że wnioskodawca nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Nadto przedłożony materiał dowodowy zawiera oczywiste sprzeczności co do ilości osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym na formularzu PPF, wnioskodawca podał bowiem, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym jedynie z dwojgiem małoletnich dzieci, wskazując jednocześnie, że nie posiada żadnych własnych dochodów ani oszczędności, z których mógłby siebie i dzieci utrzymać. Dla wyjaśnienia tej kwestii podał jedynie ogólnie, że korzysta z pomocy osób mu bliskich, których nie wskazał. W oświadczeniu dodatkowym nadesłanym na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca zmodyfikował swoje poprzednie oświadczenie, podając, że obecnie zamieszkuje u matki, która pomaga mu finansowo. Nie wyjaśnił jednak, czy zamieszkuje tam razem z dziećmi, czy też przebywają one pod opieką i na utrzymaniu jego małżonki. Nadto oświadczył, że w związku z orzeczoną separacją nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z małżonką i nie jest mu znana jej sytuacja majątkowa. Uchylił się tym samym od przedłożenia jakichkolwiek informacji o sytuacji finansowej swojej małżonki i przedłożenia dokumentów na tę okoliczność, tj. w przedmiocie wysokości dochodów małżonki, jej zasobów finansowych i posiadanych przez nią składników majątku (jak nieruchomości i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro), jednakże, co należy podkreślić, nie przedłożył stosownego dokumentu na okoliczność orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami. Należy zauważyć, że wnioskodawca zachował się w ten sposób, pomimo wyraźnego pouczenia zawartego w wezwaniu, że w razie pozostawania w związku małżeńskim nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy została orzeczona separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Podkreślenia wymaga, że choć w dodatkowym oświadczeniu z dnia 8 kwietnia 2013 r. wnioskodawca stwierdził, że obecnie uzyskuje już dochody, pracując za granicą, to nie podał ich wysokości ani nie przedłożył żadnego dokumentu ją obrazującego. Podobnie jak nie określił wielkości i częstotliwości pomocy finansowej otrzymywanej od matki. Nadto choć wnioskodawca przyznał w ww. oświadczeniu, że posiada "konto służbowe" – można się jedynie domyślać, że chodzi o rachunek związany z prowadzoną wcześniej działalnością gospodarczą (zawieszoną zgodnie z danymi z CEIDG w dniu [...] kwietnia 2012 r.) – to wbrew wyraźnemu wezwaniu nie przedłożył wyciągów z tego rachunku. Tym samym nie zostało wyjaśnione, czy aktualnie znajdują się na nim jakieś środki pieniężne, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości, nie można też przeanalizować wysokości ewentualnych wpływów księgowanych na tym rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, ani określić wysokości i rodzaju czynionych za jego pośrednictwem wydatków. W konsekwencji przyjąć należało, że wnioskodawca uniemożliwił weryfikację złożonego oświadczenia zarówno w przedmiocie wysokości osiąganych miesięcznie dochodów, jak i w przedmiocie braku zasobów pieniężnych. Podkreślenia wymaga, że wnioskodawca uchylił się również od przedstawienia jakichkolwiek dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez niego kosztów utrzymania, takich jak opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, doprowadzanie wody i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, itp. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż nieznana jest zarówno wysokość aktualnych dochodów osiąganych przez skarżącego, jak i ponoszonych przez niego koniecznych wydatków. Tym samym nie zostało w żaden sposób wykazane, że wnioskodawca faktycznie nie posiada możliwości finansowych pozwalających mu na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Nadto budzi uzasadnione wątpliwości w kontekście oświadczeń wnioskodawcy, na czyim utrzymaniu znajdują się jego małoletnie dzieci, które wykazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skoro skarżący, jak twierdzi, pracuje za granicą, nie prowadzi gospodarstwa domowego wspólnie z małżonką, nie interesuje się jej sytuacją finansową i nie płaci (ani nie otrzymuje) alimentów. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje, jak już wyżej wskazano, niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.