I SA/Gd 319/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty targowej postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 31 stycznia 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF i dołączonym do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, skarżący A. J. zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że jego jedyny majątek to samochód osobowy marki [...], posiada zobowiązania z tytułu kredytu w rachunku bieżącym w kwocie 450 tys. zł, kredytu ratalnego, którego saldo wynosi 100 tys. zł oraz leasingu, którego pozostałe do spłaty raty wynoszą około 30 tys. zł, źródłem jego utrzymania jest działalność gospodarcza, z której dochód osiąga jedynie w okresie od maja do sierpnia, zaś w okresie od września do kwietnia ponosi stratę – średni miesięczny dochód, jaki uzyskuje z tego tytułu wynosi 2.800 zł netto, z czego kwotę 1.500 zł przeznacza na mieszkanie, nadto kwotę 9 tys. zł skarżący wydatkuje na opłaty za czynsze najmu. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 16 marca 2016 r. skarżący nadesłał: - odpis zeznania podatkowego PIT-36L z załącznikiem PIT/B za 2014 r., w którym wykazał dochód w wysokości 54.748,58 zł, deklarując przychód w wysokości 3.309.080,39 zł oraz koszty jego uzyskania w wysokości 3.254.331,81 zł) wraz z oświadczeniem, w którym wyjaśnił, że na dzień 5 kwietnia 2016 r. nie złożył zeznania podatkowego za rok 2015; - odpisy deklaracji VAT-7 za styczeń i luty 2016 r., w których z tytułu dostawy towarów, wewnątrzwspólnotowej odstawy towarów oraz importu usług wykazał odpowiednio kwoty: 58.858 zł, 7.825 zł i 1.214 zł (za styczeń) oraz 77.104 zł, 12.802 zł i 789 zł (za luty); - wykaz środków trwałych, w którym ujęto osuszacz (uszkodzony), regały magazynowe, bramki antykradzieżowe, samochody marki [...] (sprzedany), [...], [...] i [...] (uszkodzony, po wypadku), przyczepę towarową oraz ewidencję wyposażenia, w której ujęto osiem namiotów; - księgę przychodów i rozchodów za styczeń i luty br., z której wynika, że w styczniu br. skarżący osiągnął przychód w kwocie 66.682,12 zł i poniósł wydatki w wysokości 69.301,79 zł, zaś w lutym br. przychód wyniósł 89.305,66 zł a wydatki – 101.712,81 zł; - potwierdzenia przelewów opłat za mieszkanie w styczniu i lutym br. na kwoty po 1.000 zł oraz za gaz w lutym br. na kwotę 359,32 zł; - dokumenty potwierdzające wydatki poniesione w związku z działalnością gospodarczą: opłaty uiszczone w marcu br. za energię elektryczną w kwocie 349,39 zł i za gaz w kwocie 359,32 zł; czynsz najmu powierzchni użytkowej za marzec br. w wysokości 7.995 zł brutto (6.500 zł netto) i za lokal za kwiecień br. w wysokości 2.500 zł netto; ratę leasingową za kwiecień br. w kwocie 1.493,66 zł brutto (1.214,36 zł netto); spłatę dwóch kredytów Biznes ekspres w styczniu br. w łącznej kwocie 2.580 zł; - zaświadczenie z [...] z dnia 4 kwietnia 2016 r., z którego wynika, że kwota pozostała do spłaty z tytułu dwóch kredytów udzielonych skarżącemu na działalność gospodarczą wynosi 93.238,24 zł; - zaświadczenie z [...] z dnia 4 kwietnia 2016 r., z którego wynika, że skarżący posiada kredyt obrotowy w rachunku, którego limit wynosi 450 tys. zł, na dzień 4 kwietnia 2016 r. dysponował środkami w kwocie 1.351,88 zł; - historię rachunków bankowych w: (-) [...] o numerach [...] i [...] za okres od 1 grudnia 2015 r. do 30/31 marca 2016 r., (-) [...] o numerach [...] i [...] za okres od 1 grudnia 2015 r. do 4 kwietnia 2016 r., (-) [...] za okres od 15 marca do 6 kwietnia 2016 r., których salda końcowe wynosiły odpowiednio: -454.597,61 zł, -9,71 zł, 0,62 zł, 790,36 zł i 185 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy mieć również na uwadze, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że koszty niniejszego postępowania kształtuje: 1) wpis od skargi wynoszący w niniejszej sprawie 754 zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; dalej jako rozporządzenie); 2) ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia); 3) ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący w niniejszej sprawie połowę od wpisu od skargi, tj. 377 zł (§ 3 rozporządzenia); 4) opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192) oraz 5) ewentualne wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Przechodząc do oceny zasadności wniesionego żądania referendarz uznał, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania. Okoliczności ustalone na podstawie oświadczeń skarżącego i przedłożonych przez niego dokumentów, nie pozwalają przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania, jak również, że nie ma realnych możliwości ich poniesienia choćby w części. Skarżący podnosi, że nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego z wyboru ze względu na niskie dochody, jakie osiąga z działalności gospodarczej. Jak wskazał uzyskuje je w jedynie okresie wiosenno-letnim a ich wysokość nie wystarcza na pokrycie jego bieżących zobowiązań. Wyjaśnić należy skarżącemu, że sądy administracyjne wielokrotnie już wskazywały, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją. W konsekwencji miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 marca 2011 r. (sygn. akt II GZ 112/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zestawiając przychody skarżącego z wysokością kosztów w niniejszej sprawie (o których była mowa powyżej), nie można uznać aby nie był on w stanie ich ponieść. Jak już wskazano, fakt że skarżący wykazuje stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie, że jego sytuacja finansowa jest bardzo zła. Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący wykonuje działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. W roku 2014 przychody, jakie uzyskał z tego tytułu wyniosły 3.309.080,39 zł. Natomiast w okresie od stycznia do lutego 2016 r. osiągnął on przychody w łącznej kwocie 155.987,78 zł. Jednocześnie poniósł on koszty odpowiednio w wysokości 3.254.331,81 zł i 171.014,60 zł. W ocenie referendarza wysokość przychodów skarżącego i ponoszonych przez niego wydatków (kosztów), a także obroty na jego rachunkach bankowych wskazują, że skarżący dysponował i wciąż dysponuje znacznymi środkami pieniężnymi. Zauważyć także należy, że skarżący reguluje wszystkie swoje wymagalne zobowiązania (tak publicznoprawne – składki na ubezpieczenie społeczne, podatek od towarów i usług, jak i prywatnoprawne – raty leasingowe i kredytowe, czynsze najmu) oraz bieżące opłaty za mieszkanie i media, koszty związane z używaniem samochodu, co potwierdzają przedstawione wyciągi z rachunków bankowych. Powyższa okoliczność przeczy zatem twierdzeniom skarżącego o jego złej kondycji finansowej, spowodowanej brakiem dochodów z wykonywanej działalności gospodarczej. Bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie ma okoliczność zadłużenia skarżącego z tytułu kredytów udzielonych mu na działalność gospodarczą, w tym kredytu obrotowego w rachunku. Zobowiązania z tego tytułu nie mają bowiem pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Co więcej, skoro skarżący, będąc przedsiębiorcą, korzysta ze środków udostępnionych mu w ramach rachunku kredytowego, to brak jest przeszkód, aby przeznaczył je na koszty postępowania w niniejszej sprawie. Kredyty obrotowe pozwalają bowiem przedsiębiorstwu zapewnić płynność finansową, umożliwiając regulowanie bieżących zobowiązań przy braku gotówki. Podnieść przy tym należy, że niniejsza sprawa jest bezpośrednio związana z wykonywaną przez skarżącego działalnością gospodarczą – jej przedmiotem jest należna opłata targowa. Zatem koszty niniejszego postępowania można zaliczyć do zobowiązań związanych z działalnością przedsiębiorstwa. Zwrócić także trzeba uwagę, że bank udzielający skarżącemu kredytów badał zdolność kredytową skarżącego oraz możliwość spłaty przez niego zaciągniętych zobowiązań. Co oczywiste, kredyty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (z ratami wynoszącymi 2.580 zł) nie zostałyby skarżącemu udzielone, gdyby nie posiadał on dostatecznej zdolności do ich spłaty. Raz jeszcze należy podkreślić, że prawo pomocy przysługuje tym osobom, które znajdują się w trudnej – co należy podkreślić – sytuacji finansowej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. Skarżącego nie można zaliczyć do tej grupy osób. Reasumując, za zasadne – w świetle przedstawionych ustaleń – należało uznać, że skarżący ma realne możliwości poniesienia kosztów niniejszego postępowania w całości. Wskazane okoliczności nie potwierdzają, że jego aktualna sytuacja uniemożliwia mu ich poniesienie. Z tych wszystkich względów uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.