I SA/Gd 32/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie płatności do gruntów rolnych i płatności cukrowej na 2007 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Z. S. zwrócił się z wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 28 stycznia 2009 r., o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę uzyskuje on dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości około 1.000 zł, jest właścicielem domu o powierzchni 80 m2 oraz nieruchomości rolnej o obszarze 9,28 ha, a nadto dzierżawi 85 ha łąk i pastwisk za kwotę 12.000 zł rocznie, majątek wnioskodawcy stanowi także ciągnik rolniczy o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką otrzymującą emeryturę w wysokości 1.134,61 zł oraz matką, której świadczenie emerytalne wynosi 805,61 zł. Wnioskodawca i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnych oszczędności ani papierów wartościowych, wnioskodawca zaś posiada zobowiązania względem banku z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie 37.000 zł. Wśród innych danych, które uważa za istotne, wnioskodawca wskazał na koszty leczenia matki w kwocie co najmniej 500 zł miesięcznie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie na podstawie wskazanego przepisu wezwano wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: odpisów zeznań podatkowych wnioskodawcy, jego małżonki i matki za 2008 r. – jeżeli zostały już sporządzone – jeżeli nie oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu ww. osób za ubiegły rok, dokumentów potwierdzających aktualną wysokość dochodów uzyskiwanych przez żonę i matkę wnioskodawcy z tytułu emerytury, tj. ostatnich odcinków emerytury, zaświadczenia z urzędu gminy o dochodzie osiąganym przez wnioskodawcę z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego żonę oraz matkę rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę lub matkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie rozmiarów prowadzonej przez niego hodowli zwierząt (ilość sztuk), zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących wysokość innych zobowiązań wnioskodawcy (np. wobec KRUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów), dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę, jego żonę lub matkę kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych), dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie matki (pomoc lekarską i zakup leków). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył pisemne oświadczenie z dnia 16 lutego 2009 r., w którym podał, że ani on ani jego małżonka nie sporządzili jeszcze zeznań podatkowych za 2008 r., gdyż nie upłynął jeszcze termin do ich złożenia, nie dysponuje dokumentem potwierdzającym aktualną wysokość dochodów małżonki a jedynie zestawieniem jej dochodów za 2006 r., co spowodowane jest pobytem małżonki u brata w [...], z tych samych względów nie może przedłożyć wyciągów z konta żony, do którego to rachunku nie ma dostępu od 2007 r., nic mu nie wiadomo o ewentualnych zadłużeniach małżonki, posiada zarejestrowany na siebie [...] o wartości 4.500 zł (ze względu na stan techniczny), oraz zarejestrowane na niego i jego małżonkę: [...] o wartości 8.000-9.000 zł, [...] o wartości 1.800-2.000 zł, ciągnik rolniczy [...] o wartości 15.000 zł oraz ciągnik [...] o wartości 10.000 zł, hoduje [...] sztuki krów mlecznych, [...] sztuk młodzieży w fazie opasu oraz [...] sztuk cieląt, jego matka przebywa obecnie w szpitalu, zakupów leków dokonywano gotówką bez pobierania rachunków, a ostatnio prywatnie (ze względu na dwuletnią kolejkę) poddała się operacji, której koszty wyniosły 3.200 zł. Razem z powyższym oświadczeniem wnioskodawca przedłożył odpis PIT-40A za 2006 r. dotyczącego dochodów jego małżonki, odpis PIT-40A za 2008 r. dotyczącego dochodów jego matki, odpis decyzji Prezesa KRUS ustalającej nową wysokość emerytury jego matce, zaświadczenie z urzędu gminy o szacunkowym dochodzie z gospodarstwa rolnego za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2007 r., wyciągi ze swojego rachunku bankowego oraz jego matki, zaświadczenia z banku z dnia 16 lutego 2009 r. obrazujące stan zadłużenia z tytułu kredytów zaciągniętych przez niego i jego matkę, sporządzone przez bank rozliczenie zawartej z nim umowy, odpis decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2009 r. wraz z odpisem dowodu zapłaty I raty tego podatku, odpis informacji z KRUS o wysokości składki za I kwartał 2009 r. wraz z odpisami dowodów uiszczenia tej składki za ww. okres oraz za IV kwartał 2008 r., odpisy faktur za energię elektryczną, usługi telekomunikacyjne i wodę, odpisy umów dzierżawy gruntów oraz budynku gospodarczego, odpisy informacji o zmianach stawek za dzierżawę gruntów i dowodów zapłaty czynszu oraz pisma informującego o ogłoszeniu przetargu na dzierżawę działek, odpisy faktur za nawozy i środki chemiczne oraz olej napędowy, dowód przyjęcia do szpitala jego matki, odpisy umowy o przeprowadzenie operacji i dowodu zapłaty za nią. Analiza przedłożonego materiału dowodowego wykazała, że jest on niepełny i nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawcy. Po pierwsze, należy podkreślić, że pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca nie złożył oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez niego i jego małżonkę w 2008 r. Wskazać należy, iż z uwagi na otwarty w dacie wystosowania wezwania termin do złożenia zeznań podatkowych za 2008 r. wnioskodawca został zobowiązany do złożenia ww. oświadczenia, gdyby zeznania podatkowe za ten rok nie zostały jeszcze sporządzone. Skoro, jak wskazuje wnioskodawca, zeznania podatkowe nie zostały jeszcze sporządzone, winien on złożyć oświadczenie w przedmiocie źródeł i wysokości rocznych dochodów, czego nie zrobił. Podobnie jak nie przedłożył dokumentu poświadczającego aktualną wysokość świadczenia emerytalnego swojej małżonki (złożony dokument dotyczy dochodów uzyskiwanych w 2006 r.) oraz wyciągów z prowadzonego dla niej rachunku bankowego. Tym samym brak jest informacji o wysokości zgromadzonych na rachunku jego żony środków pieniężnych, jak również księgowanych na nim w okresie ostatnich trzech miesięcy wpływów. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Niezależnie od powyższego należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Tymczasem wnioskodawca prowadzi gospodarstwo rolne, z którego szacunkowy dochód za 2007 r. wyniósł 36.858,88 zł. W skład tego gospodarstwa wchodzą stanowiące własność wnioskodawcy grunty rolne o obszarze 9,28 ha, a nadto 85 ha łąk i lasów dzierżawionych przez wnioskodawcę dla potrzeb prowadzonej hodowli zwierząt (stado w liczbie 54 sztuk). W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że koszt czynszów dzierżawnych wynosi 12.000 zł rocznie. Z zobowiązań tych wnioskodawca wywiązuje się sumiennie, o czym świadczą przedłożone przez niego do sprawy dowody uiszczenia czynszów. Co więcej, jak wynika z pisma "A" z dnia 12 lutego 2009 r. wnioskodawca jest obecnie zainteresowany wydzierżawieniem działek nr [...] i nr [...] w gminie [...], co świadczy o tym, że czuje się na siłach uiszczać za nie czynsze dzierżawne. Z przedłożonego zaś do sprawy dokonanego przez bank rozliczenia umowy oraz spłaty pozostałego zadłużenia wynika, że wnioskodawca złożył deklarację zamiaru jednorazowej spłaty należności w wysokości 7.615,49 zł z tytułu udzielonego mu kredytu. Termin spłaty został określony w ww. dokumencie na dzień 12 lutego 2009 r., zaś stan środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym wnioskodawcy wynosił na dzień 16 lutego 2009 r. kwotę 1.116,25 zł. Wnioskodawca posiada majątek, w skład którego, poza ww. nieruchomością rolną, wchodzi dom, dwa ciągniki rolnicze oraz trzy samochody osobowe, a pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym osoby (żona i matka) posiadają regularne i pewne źródła dochodu, jakimi są otrzymywane przez nie świadczenia emerytalne. Powyższe okoliczności, jak również fakt, że obsługa udzielonych wnioskodawcy w banku kredytów konsumpcyjnych (zadłużenie w kwocie 32.000 zł) przebiega prawidłowo (zgodnie z zaświadczeniem banku z dnia 16 lutego 2009 r.) świadczy o zdolnościach płatniczych wnioskodawcy, które wyłączają możliwość przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca obiektywnie nie jest człowiekiem ubogim, pozbawionym majątku i środków do życia. Należy też podkreślić, że terminowo reguluje on zobowiązania pieniężne, których wysokość znacznie przekracza koszty sądowe niniejszej sprawy. Pamiętać przy tym trzeba, że koszty sądowe winny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Z tych względów należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.