I SA/Gd 323/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Kraus po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.K-C na informację Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w z dnia 15 marca 2024 r. nr MOPS.ZON.454.MII.113/2023 w przedmiocie zwrotu części wypłaconego dofinansowania postanawia: odrzucić skargę. W dniu [...] września 2023 r. M.K-C (dalej: "Wnioskodawczyni", "Skarżąca" lub "Strona"), zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej: "MOPS") o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "PFRON") w ramach pilotażowego programu "Aktywny samorząd" Moduł II kosztów nauki na poziomie wyższym. W odpowiedzi, pismem z dnia 6 października 2023 r. nr MOPS.ZON.454.MII.113/ 2023, MOPS poinformował wnioskodawczynię o pozytywnym - pod względem formalnym - rozpatrzeniu złożonego przez nią wniosku, a następnie pismem z dnia 13 grudnia 2023 r. poinformował ww. o udzieleniu dofinansowania ze środków PFRON, w ramach pilotażowego programu "Aktywny samorząd" Moduł II - kosztów nauki na poziomie wyższym (studia pierwszego stopnia) w [...] - Szkole Wyższej w [...] na kierunku: [...], do łącznej kwoty [...] zł, z której kwota [...] zł dotyczyła opłaty za naukę (czesne), zaś kwota [...] zł dotyczyła dodatku na pokrycie kosztów kształcenia. W dniu 19 grudnia 2023 r., pomiędzy realizatorem programu – Powiatem [...] a Wnioskodawczynią jako beneficjentem pomocy zawarta została umowa nr [...] na opisane wyżej dofinansowanie. W toku rozliczania dofinansowania, Skarżąca w dniach: 23 oraz 26 lutego 2024 r. przedłożyła do MOPS dokumenty. Pismem z dnia 26 lutego 2024 r. Strona została poinformowana o braku faktury potwierdzającej opłatę za naukę (czesnego) w kwocie [...] zł, bowiem dostarczona do MOPS faktura rozliczeniowa dotyczyła kwoty [...] zł zamiast [...] zł. Poinformowano również, że do umowy stanowiącej podstawę do wypłaty dodatku oraz całkowitego jej rozliczenia przedłożono jedynie kserokopię załącznika nr 2, gdzie wymagany jest oryginał tego dokumentu. Wyjaśniono też, że kserokopia zawiera błąd w kwocie opłaty za czesne. W końcowej treści pisma MOPS zawarł, iż na prośbę beneficjentki pomocy, przedłuża termin na dostarczenie brakujących dokumentów oraz rozliczenia dofinansowania do 15 marca 2024 r. W dniu 15 marca 2024 r. do Strony skierowane zostało pismo - informacja, w którym Zespół ds. Osób Niepełnosprawnych MOPS poinformował, iż na podstawie złożonego wniosku o rozliczenie dofinansowania ze środków PFRON w ramach pilotażowego programu "Aktywny samorząd" ustalono konieczność zwrotu części niewypłaconego dofinansowania w wysokości [...] zł, którego zwrotu zażądano w terminie 14 dni od dnia doręczenia pisma, na wskazany w treści rachunek bankowy. Z akt sprawy wynika, że ostateczne wezwanie do zapłaty ww. kwoty zostało skierowane do Strony w dniu [...] maja 2024 r. Skarżąca pismem z dnia 12 kwietnia 2024 r. zatytułowanym "Odwołanie" wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na "postanowienie z dnia 15 marca 2024 r. nr MOPS.ZON.454.MII.113/2023", wskazując, że MOPS nie dokonał rozliczenia udzielonego jej dofinansowania ze środków PFRON w części dotyczącej kwoty [...] zł mimo, iż w dniu 26 lutego 2024 r dostarczyła oryginał faktury na tę kwotę. W odpowiedzi na skargę MOPS wniósł o odrzucenie skargi. W treści pisma organ przedstawił dotychczasowy przebieg postepowania w sprawie udzielenia na rzecz Strony wnioskującej dofinansowania ze środków PFRON, w ramach pilotażowego programu "Aktywny samorząd" Moduł II - kosztów nauki na poziomie wyższym. W związku z pozytywnym rozpatrzeniem wniosku organ wskazał na umowę z dnia 19 grudnia 2023 r. nr [...] zawartej pomiędzy realizatorem programu umowy, a Wnioskodawczynią, także wypłaty na rzecz wnioskującej środków w kwocie [...] zł tytułem opłaty za naukę (czesne). W dalszej kolejności podano, iż w trakcie rozliczania przyznanego dofinansowania Skarżąca złożyła fakturę nr [...], z której wynikało, że opłata za naukę wyniosła [...] zł., a nie [...] zł. Stąd w ocenie organu powstała konieczność zwrotu niewykorzystanej kwoty [...] zł. Organ wskazał również, że po wezwaniu Skarżącej pismem z dnia 15 marca 2024 r. do zwrotu ww. części należności, kolejnym pismem z dnia 8 kwietnia 2024 r. poinformował Stronę, że złożona przez nią faktura nr [...] z [...] marca 2024 r. dotyczyła opłaty za "indywidualną organizację studiów", której nie można było zakwalifikować jako opłaty za naukę (czesne), gdyż nie podlegała definicji wynikającej z art. 31 ppkt 24 "Kierunków działań oraz warunków brzegowych obowiązujących realizatorów pilotażowego programu "Aktywny Samorząd"". W treści odpowiedzi na skargę MOPS powołując się na zapis § 3 ust. 6 pkt 1 umowy z dnia 19 grudnia 2023 r., wyjaśnił, że podstawą żądania zwrotu części wypłaconego dofinansowania Stronie, nie stanowił art. 49e ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, lecz postanowienia łączącej strony umowy. Zdaniem organu informacja z dnia 15 marca 2024 r. nie stanowiła zatem decyzji administracyjnej, o której mowa w tym przepisie prawa. Przywołując treść art. 127 § 1 k.p.a. MOPS podał, iż nie wydał, żadnego orzeczenia, od którego Skarżącej przysługiwałoby prawo do odwołania. Wniesiony natomiast w niniejszej sprawie środek odwołania w postaci skargi, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku dnia 12 kwietnia 2024 r. został wniesiony od informacji z dnia 15 marca 2024 r., a nie od decyzji, czy postanowienia w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Tym samym uznał, iż nie jest dopuszczalne wniesienie odwołania od ww. informacji, gdyż nie jest ona ani decyzją administracyjną, ani postanowieniem. Ponadto, zdaniem MOPS, gdyby nawet hipotetycznie uznać informację z dnia 15 marca 2024 r. za rozstrzygnięcie organu, od którego przysługiwałoby odwołanie to organem właściwym do rozpatrzenia odwołania byłoby Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] jako organ wyższego stopnia. W podanych okolicznościach MOPS podsumował, iż w sprawie zaistniała niedopuszczalność wniesienia środka odwoławczego, gdyż brak jest przedmiotu zaskarżenia. Tym samym skarga Skarżącej powinna zostać odrzucona w związku z zaistnieniem przesłanek wskazanych w art. 58 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Z uwagi na przedmiot skargi oraz wniosek organu o jej odrzucenie Sąd uznał za zasadne rozważenie w pierwszej kolejności, czy zaskarżona informacja MOPS z dnia 15 marca 2024 r. jest decyzją lub postanowieniem, bądź innym aktem, na który przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Granice kognicji rzeczowej wojewódzkich sądów administracyjnych sprecyzowane zostały w przepisach art. 3 § 2 - 3 oraz art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej: "p.p.s.a.", jak również wynikają ze szczególnych przepisów zawartych w innych aktach prawnych. Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Przedmiotem skargi złożonej w niniejszej sprawie jest informacja z dnia 15 marca 2024 r. nr MOPS.ZON.454.MII.113/2023, w którym MOPS, poinformował Stronę, iż na podstawie złożonego przez nią wniosku o rozliczenie dofinansowania ze środków PRFON w ramach pilotażowego programu "Aktywny samorząd" ustalono konieczność zwrotu części wypłaconego dofinansowania w wysokości [...] zł. Celem rozważenia i w konsekwencji dokonania oceny, czy sprawa podlega kognicji sądów administracyjnych niezbędne jest w świetle powołanych przepisów stwierdzenie, czy na informację, o której mowa powyżej przysługuje prawo złożenia skargi do sądu administracyjnego. Koniecznym w tym przypadku jest zwrócenie uwagi na przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 100 ze zm.), dalej "ustawa o rehabilitacji", ponieważ na podstawie przepisów tej ustawy Program został uruchomiony. Zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, fundusz jest państwowym funduszem celowym, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, z zastrzeżeniem ust. 2a. Na podstawie natomiast art. 47 ust. 1 pkt 4 ustawy, środki Funduszu (PFRON), w wysokości do 30% wydatków, przeznacza się na programy zatwierdzone przez Radę Nadzorczą, służące rehabilitacji społecznej i zawodowej, w szczególności adresowane do osób niepełnosprawnych oraz do rodzin, których członkami są osoby niepełnosprawne. Z kolei, zgodnie z art. 49e ust. 1 cytowanej ustawy, środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Od decyzji Prezesa Zarządu Funduszu, o której mowa w ust. 1, przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zarządu Funduszu (ust. 1a). Zwrotu, o którym mowa w ust. 1, dokonuje się w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania wezwania do zapłaty lub ujawnienia okoliczności powodujących obowiązek zwrotu (ust. 2). W 2023 r. ze środków PFRON realizowane były m. in. formy wsparcia przewidziane w pilotażowym programie "Aktywny samorząd" w Module II dotyczącym pomocy w uzyskaniu wykształcenia na poziomie wyższym, który adresowany był do osób ze znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, pobierających naukę w szkole wyższej lub szkole policealnej lub kolegium, a także osób mających przewód doktorski otwarty poza studiami doktoranckimi. W Module tym przewidziano dofinansowanie lub refundację kosztów uzyskania kształcenia na poziomie wyższym: m. in. w zakresie opłaty za naukę (czesne), dodatku na pokrycie kosztów kształcenia. W trybie postępowania takiego dofinansowania przyjęto, iż następuje ono na wniosek zawierający uzasadnienie wskazujące na związek udzielenia dofinansowania z możliwością realizacji celów programu złożony do samorządu powiatowego, który realizuje program na terenie samorządu powiatowego, właściwego dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Wniosek podlega weryfikacji celem wyłonienia wniosków, które mają największe szanse na realizację celów programu i które zmieszczą się limitach środków finansowych przekazanych przez PFRON na realizację programu. Podstawą wypłaty ze środków PFRON jest umowa dofinansowania zawarta pomiędzy wnioskodawcą, a realizatorem programu. W sprawie umowę taką Skarżąca zawarła z realizatorem programu w dniu 19 grudnia 2023 r. nr [...]. Z treści § 3 ust. 1 umowy wynika, że rozliczenie dofinansowania nastąpi w sposób określony w załączniku nr 1 do umowy, po przedłożeniu przez beneficjenta za pośrednictwem Systemu Obsługi Wsparcia finansowanego ze środków PFRON dowodów poniesionych wydatków – faktur/y VAT (lub innych dowodów księgowych, gdy wystawienie faktury VAT nie jest możliwe (...). Według § 3 ust. 4 umowy, realizator zastrzega sobie prawo do weryfikacji dokumentów, o których mowa w ust. 1 i ust. 3 i żądania zwrotu przekazanych środków finansowych powyżej zweryfikowanych kwot (ust. 4). Natomiast według ust. 5 tego paragrafu, beneficjent zobowiązuje się do składania na żądanie realizatora programu dodatkowych wyjaśnień lub dokumentów niezbędnych do rozliczenia przyznanego dofinansowania. Zwrotowi na wskazany przez Realizatora programu rachunek bankowy, podlega: 1) kwota dofinansowania w części, która nie została uznana podczas rozliczenia przyznanego dofinansowania – w terminie wskazanym w pisemnej informacji o konieczności zwrotu zakwestionowanej części dofinansowania, z zastrzeżeniami postanowień § 6; 2) część dofinansowania niewykorzystana przez Beneficjenta pomocy – w terminie 14 dni od dnia wezwania do ustaleniu, że na realizację umowy została wykorzystana tylko część przekazanego dofinansowania (§ 3 ust. 6 umowy). Natomiast w myśl § 6 ust. 1 umowa dofinansowania może zostać wypowiedziana w trybie natychmiastowym w przypadku: 1) niewykonania przez beneficjenta zobowiązań określonych w umowie, a w szczególności: nieterminowego wykonywania umowy lub wykorzystania przekazanego dofinansowania na inne cele, niż określone w umowie; 2) złożenia we wniosku lub umowie dofinansowania oświadczeń niezgodnych z rzeczywistym stanem faktycznym i prawnym; 3) odmowy poddania się kontroli przeprowadzanej przez realizatora programu lub PRFON. W § 6 ust. 2 umowy zawarto, iż w przypadku rozwiązania umowy z przyczyn wskazanych w ust.1, beneficjent zobowiązany jest do zwrotu kwoty dofinansowania. Z kolei, w ust. 3 tego paragrafu zawarto, iż podejmującym kroki w kierunku odzyskania udzielonego dofinansowania jest realizator programu, który zobowiązany będzie do realizacji podanych w tym przepisie czynności wśród których w pkt 2 wymieniono określenie wysokości roszczenia, przy czym w sytuacjach o których mowa w art. 49e ustawy o rehabilitacji – poprzez wydanie decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków. Ponadto w § 7 ust. 7 zawarto postanowienie zgodnie z którym, w sprawach nieuregulowanych w niniejszej umowie stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego. Z pisma – informacji MOPS w [...] z dnia 15 marca 2024 r. skierowanego do Strony Skarżącej wynika, że Zespół ds. osób Niepełnosprawnych MOPS w [...] poinformował, że na podstawie złożonego przez Skarżącą wniosku o rozliczenie udzielonego jej dofinansowania ze środków PFRON w ramach pilotażowego programu "Aktywny samorząd" ustalono konieczność zwrotu jego części w wysokości [...] zł w terminie 14 dni od dnia doręczenia pisma, na wskazany w treści rachunek bankowy. Sąd celem ustalenia, czy żądanie zwrotu od Skarżącej części wypłaconego dofinansowania oparł na podanej wyżej podstawie prawnej wynikającej z ustawy o rehabilitacji wystąpił z zapytaniem do MOPS. W odpowiedzi uzyskał wyjaśnienie, iż podstawą żądania przedmiotowego zwrotu środków nie był art. 49e ustawy o rehabilitacji, a postanowienia łączącej strony umowy, w związku z czym skarżona informacja nie stanowiła decyzji administracyjnej, o której mowa w tym przepisie. Potwierdzeniem powyższego stanowi również ostateczne wezwanie do zapłaty z dnia [...] maja 2024 r., w którym MOPS żądanie zwrotu części kwoty dofinansowania oparł wprost na przepisie § 3 pkt 6 pkt 1 umowy. W ocenie Sądu skoro informacja MOPS z 15 marca 2024 r. zawierającej żądanie kwoty zwrotu części dofinansowania nie stanowiła aktu wydanego w oparciu o przepisy powołanej ustawy o rehabilitacji, a zrealizowana była w oparciu o postanowienia § 3 umowy zawartej pomiędzy realizatorem programu a beneficjentką, dotyczące rozliczenia udzielonego dofinansowania, to nie stanowiła ona ani decyzji, ani innego aktu podlegającego zaskarżeniu skargą do sądu administracyjnego. Mając zatem powyższe okoliczności na uwadze stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie zaskarżona informacja z dnia 15 marca 2024 r. dotycząca zwrotu niewykorzystanej części nie stanowi aktu lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 p.p.s.a, mogących stanowić przedmiot skargi do sądu administracyjnego, a związana jest z realizacją zawartej pomiędzy stronami umowy w zakresie rozliczenia wydatkowania dofinansowania. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., orzekł o odrzuceniu skargi jako niedopuszczalnej. Jak bowiem stanowi wskazany przepis, sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn, niż wskazane w art. 58 § 1 pkt 1-5 p.p.s.a. wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 58 § 1 pkt 6 oraz § 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.