I SA/Gd 324/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 5 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 14 września 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 18 grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 rok postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 16 maja 2016 r. (data stempla pocztowego), skarżący zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości bądź w części, w tym wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł. Na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącego, złożonego przez niego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), dokumentów przedłożonych na zarządzenie z dnia 30 czerwca 2016 r. oraz danych ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym referendarz sądowy ustalił, co następuje: Skarżący i jego żona są w trakcie rozwodu, małżonkowie mają troje małoletnich dzieci (9 lat i dwoje w wieku 4 lat), skarżący na rzecz dzieci przeznacza kwotę 690 zł miesięcznie (opłaca obiady starszemu synowi oraz przedszkole dwóm młodszym synom), skarżący posiada 960 udziałów o wartości nominalnej 480 tys. zł w "A" Sp. z o.o. w Z. (obecnie "B" Sp. z o.o.) oraz jest wspólnikiem w "C" Spółka jawna M. R., J. R., M. W. – jego udział wynosi 33,34% (w roku 2015 z tego tytułu osiągnął przychód w wysokości 223.360,05 zł i dochód w wysokości 61.935,43 zł), saldo jego rachunku bankowego o numerze [...] ([...]), w którym posiada kredyt odnawialny do kwoty 30.000 zł, na dzień 30 czerwca 2016 r. było ujemne i odpowiadało wysokości przyznanego limitu kredytu, skarżący posiada zobowiązania wobec podmiotów prywatnych (w tym osób fizycznych i banków) oraz urzędu skarbowego, które aktualnie przekraczają kwotę 1,5 mln zł i dochodzone są w drodze egzekucji, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.360,69 zł netto miesięcznie (jest zatrudniony na stanowisku prokurenta spółki "D" Sp. z o.o. w R.) oraz kontraktu menadżerskiego w wysokości 810 zł netto miesięcznie, które w całości podlega zajęciu egzekucyjnemu, prowadzi także działalność gospodarczą pod nazwą M. R. "E", przy czym pomimo wezwania nie udokumentował wysokości bieżących przychodów z tego tytułu (w roku 2015 osiągnął przychód w kwocie 82.824,90 zł i zadeklarował stratę w wysokości 124.492,50 zł), nadto w spółce "A" Sp. z o.o. (obecnie "B" Sp. z o.o.) pełni funkcję Prezesa Zarządu, przy czym kwestię tę pominął podobnie jak i posiadane udziały w spółce jawnej i spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, koszty związane ze swoim utrzymaniem (opłaty za czynsz, energię elektryczną oraz gaz) skarżący określił na poziomie około 614-664 zł miesięcznie. Referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania. Ustalone okoliczności dotyczące sytuacji finansowej skarżącego prowadzą do wniosku, że jest on w stanie uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie w całości i postanowieniem z dnia 14 września 2016 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia zarzucając naruszenie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu sprzeciwu wnioskodawca podniósł, że nie ma możliwości zgromadzić środków na poniesienie wpisu ponieważ toczy się wobec niego równolegle kilka postępowań dotyczących zobowiązań podatkowych, w których konieczne jest ponoszenie kosztów. Ponadto fakt posiadania udziałów w spółce o znacznej wartości nominalnej nie przekłada się na jego aktualną sytuację finansową albowiem do uiszczenia wpisu konieczne jest dysponowanie określonymi środkami finansowymi a nie posiadanie ich w formie "zamrożonej" w udziałach spółki. Natomiast sama ich wartość nominalna nie oznacza, że skarżący jest w stanie środki te uzyskać z odsprzedaży bo realna wartość udziałów może znacząco odbiegać od wartości nominalnej. Fakt, że skarżący wykorzystuje posiadany rachunek bankowy również do obsługi rozliczeń spółki nie wskazuje na jego zdolność do opłacenia wpisu ponieważ wykorzystywany jest do spłacania bieżących, wymagalnych zobowiązań skarżącego lub spółki z którą jest związany i środki te nie stanowiąc wolnych środków do swobodnego dysponowania. Podobnie ocenić należy środki przekazywane na rachunek bankowy syna w celu zaspokojenia jego uzasadnionych potrzeb życiowych. Jednocześnie nie można uznać, że skarżący może ponieść koszty sądowe z kredytu odnawialnego na koncie. Ze środków tergo limitu musi utrzymać siebie, swoje dzieci oraz spłacać bieżące zobowiązania. Tym bardziej, że odsetki od tego limitu muszą być spłacane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jak wynika ze złożonych przez wnioskodawcę dokumentów: Skarżący i jego żona są w trakcie rozwodu, małżonkowie mają troje małoletnich dzieci (9 lat i dwoje w wieku 4 lat), skarżący na rzecz dzieci przeznacza kwotę 690 zł miesięcznie (opłaca obiady starszemu synowi oraz przedszkole dwóm młodszym synom), skarżący posiada 960 udziałów o wartości nominalnej 480 tys. zł w "A" Sp. z o.o. w Z. (obecnie "B" Sp. z o.o.) oraz jest wspólnikiem w "C" Spółka jawna M. R., J. R., M. W. – jego udział wynosi 33,34% (w roku 2015 z tego tytułu osiągnął przychód w wysokości 223.360,05 zł i dochód w wysokości 61.935,43 zł), saldo jego rachunku bankowego o numerze [...] ([...]), w którym posiada kredyt odnawialny do kwoty 30.000 zł, na dzień 30 czerwca 2016 r. było ujemne i odpowiadało wysokości przyznanego limitu kredytu, skarżący posiada zobowiązania wobec podmiotów prywatnych (w tym osób fizycznych i banków) oraz urzędu skarbowego, które aktualnie przekraczają kwotę 1,5 mln zł i dochodzone są w drodze egzekucji, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.360,69 zł netto miesięcznie (jest zatrudniony na stanowisku prokurenta spółki "D" Sp. z o.o. w R.) oraz kontraktu menadżerskiego w wysokości 810 zł netto miesięcznie, które w całości podlega zajęciu egzekucyjnemu, prowadzi także działalność gospodarczą pod nazwą M. R. "E", przy czym pomimo wezwania nie udokumentował wysokości bieżących przychodów z tego tytułu (w roku 2015 osiągnął przychód w kwocie 82.824,90 zł i zadeklarował stratę w wysokości 124.492,50 zł), nadto w spółce "A" Sp. z o.o. (obecnie "B" Sp. z o.o.) pełni funkcję Prezesa Zarządu, przy czym kwestię tę pominął podobnie jak i posiadane udziały w spółce jawnej i spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, koszty związane ze swoim utrzymaniem (opłaty za czynsz, energię elektryczną oraz gaz) skarżący określił na poziomie około 614-664 zł miesięcznie. W tak ustalonych okolicznościach zasadnie referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania. Ustalone okoliczności dotyczące sytuacji finansowej skarżącego prowadzą do wniosku, że jest on w stanie uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie w całości. Za taką oceną przemawia przede wszystkim kwota środków pieniężnych, jaką skarżący swobodnie dysponował w czasie gdy został wezwany do uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a także w okresie późniejszym. Z przedłożonej historii rachunku bankowego, sporządzonej za okres od 1 marca do 30 czerwca br. wynika, że konto to skarżący wykorzystuje nie tylko do rozliczeń osobistych (wpływa na nie jego wynagrodzenie za pracę, zasila rachunki członków rodziny, tj. syna, matki i żony, dokonuje wpłat), ale również służy ono do rozliczeń spółki, w której jest zatrudniony (dokonuje przelewów wynagrodzeń dla pracowników i rozliczeń ich delegacji, spłat rat leasingowych, opłat za telefony komórkowe) oraz do rozliczeń spółek, w których posiada udziały, tj. "C" Spółka jawna M. R., J. R., M. W. i "A" Sp. z o.o. (obecnie "B" Sp. z o.o.). Z opisu operacji dokonanych na tym rachunku wynika, że skarżący ww. okresie zasilił go, dokonując wpłat gotówki w kasie lub we wpłatomacie, środkami w łącznej kwocie 94.430 zł (w marcu br. – 52.890 zł, w kwietniu br. – 9.600 zł, w maju br. – 16.300 zł, w czerwcu br. – 15.640 zł). Zaznaczyć przy tym należy, że analiza transakcji dokonanych na koncie skarżącego pozwala przyjąć, że środki te nie pochodziły od spółki "D" Sp. z o.o. Spółka bowiem środki wykorzystywane następnie w rozliczeniach pomiędzy nią a innymi podmiotami, w tym jej pracownikami, przekazywała na konto skarżącego za pośrednictwem swojego rachunku o numerze [...] (transakcje zostały opisane jako zasilenie kasy). W okresie od 7 marca do 26 kwietnia 2016 r. skarżący zasilił rachunek spółki "A" (obecnie "B" Sp. z o.o.) łącznie kwotą 4.650 zł. Wpłaty te zostały zatytułowane jako "zasilenie od udziałowca". Co więcej, w dniu 1 marca 2016 r. skarżący dokonał przelewu środków w łącznej kwocie 61.200 zł na rachunek starszego syna o numerze [...]. Podkreślić przy tym należy, że osobą uprawnioną do korzystania z konta małoletniego syna jest sam skarżący. W tytule przelewu bowiem jako odbiorcę wyraźnie wskazano W. R. reprezentowanego przez skarżącego. Trudno też uznać, że kwota ponad 60 tysięcy złotych przeznaczona jest w całości na "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych" dziewięcioletniego syna strony. Nadto, omawiany rachunek w okresie od 1 marca do 30 czerwca 2016 r. został zasilony środkami w łącznej wysokości 14.300 zł. Z opisu transakcji wynika, że były to środki przekazane przez kontrahenta na rzecz spółki "C", której skarżący jest wspólnikiem. Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego znaczącą odbiega od tej, która została przez niego przedstawiona we wniosku. Skarżący posiada udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o wartości nominalnej 480.000 zł, poza dochodami ze stosunku pracy i kontraktu menadżerskiego, osiąga także dochody z tytułu prowadzenia działalności w formie spółki jawnej, źródłem jego utrzymania jest również działalność gospodarcza prowadzona osobiście. Skarżący – jak już wykazano powyżej – dysponuje środkami pieniężnymi w znacznej wysokości, wielokrotnie przewyższającymi zadeklarowane przez niego dochody, które wpłaca w gotówce na swój rachunek bankowy, z których następnie dofinansowuje spółkę, będąc jej jedynym udziałowcem i w której pełni funkcję Prezesa Zarządu kwotą znacznie przewyższającą wysokość kosztów sądowych oraz które przekazuje na rachunek bankowy syna, do którego ma dostęp jako opiekun małoletniego środki w wysokości wielokrotnie przewyższającej należne koszty sądowe. W tym stanie sprawy nie sposób uznać, że zobowiązanie skarżącego do uiszczenia kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w jego koniecznym utrzymaniu. Wbrew twierdzeniom skarżącego posiadał on środki, które rozdysponował na inne cele, choć mógł (i powinien był) ich część zabezpieczyć i przeznaczyć na koszty sądowe w niniejszej sprawie. Tym bardziej, że ich wysokość znacznie przewyższa wysokość kosztów sądowych powstałych w niniejszej sprawie. Dokonując oceny możliwości finansowych skarżącego Sąd wziął także pod uwagę, że skarżący na rachunku bankowym dysponuje środkami z kredytu odnawialnego, którego limit wynosi 30.000 zł i aktywnie z nich korzysta (co wynika z historii operacji dokonanych na koncie). Okoliczność ta również prowadzi do wniosku, że skarżący ma realne możliwości poniesienia kosztów sądowych w całości i jest je w stanie ponieść bez uszczerbku w swoim koniecznym utrzymaniu. Nie sposób bowiem przenieść ciężar kosztów sądowych w sprawie skarżącego na Skarb Państwa tylko z tego względu, że strona od środków wykorzystanych w ramach limitu będzie obowiązana spłacać odsetki. Sąd uwzględnił również okoliczność, że w sprawach o sygn. akt I SA/Gd 648/15 oraz I SA/Gd 649/15 skarżący został zobowiązany do uiszczenia kosztów sądowych w łącznej kwocie 3.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpatrzył sprzeciw zgodnie z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), obowiązującym w sprawach postępowań wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015 r. Na podstawie tego przepisu, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza w sprawie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Orzeka przy tym jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.