I SA/Gd 324/18

Dnia 23 października 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 23 października 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu adwokata L.M. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 września 2018 r. o odmowie przyznania adwokatowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w sprawie ze skargi P.J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 7 lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Pismem procesowym z dnia 6 marca 2018 r. P.J. wniósł osobiście do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na opisane postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 25 czerwca 2018 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w niniejszej sprawie przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 11 lipca 2018 r. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła na pełnomocnika skarżącego z urzędu adwokata L.M. W dniu 20 lipca 2018 r. aplikant adwokacki upoważniony przez wyznaczonego pełnomocnika wykonał fotografie z akt sprawy. Pismem z dnia 31 lipca 2018 r. Okręgowa Rada Adwokacka w zamian za L.M. wyznaczyła w niniejszej sprawie pełnomocnikiem skarżącego - adwokata T.J. Wnioskiem z dnia 10 sierpnia 2018 r. adwokata L.M. zwrócił się o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, oświadczając, iż nie zostały one uiszczone w całości ani w żadnej części. Wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2018 r. wydanym w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na wyżej opisane postanowienie. W dniu 31 sierpnia 2018 r. wpłynęło do Sądu pismo procesowe z dnia 3 sierpnia 2018 r. sporządzone i podpisane przez adwokata L.M. zatytułowane jako "skarga" na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej / Pismo zostało nadane w dniu 3 sierpnia 2018 r. na adres Izby Administracji Skarbowej i przekazane przez ten organ do Sądu wraz z odpowiedzią na "ponowną skargę" (zawartą w piśmie procesowym z dnia 27 sierpnia 2018 r.). Postanowieniem z dnia 18 września 2018 r. referendarz sadowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania adwokatowi L.M. wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz stwierdził, że wnioskodawca faktycznie nie udzielił skarżącemu pomocy prawnej, albowiem za taką nie można uznać wniesienia przez wyznaczonego adwokata środka zaskarżenia, w sytuacji, w której środek ten w terminie i skutecznie został już wniesiony osobiście przez skarżącego. Na tym etapie postępowania profesjonalny pełnomocnik winien zawrzeć swoje stanowisko w piśmie procesowym wniesionym bezpośrednio do Sądu, a nie do organu administracji, co pozwoliłoby Sądowi zapoznać się ze stanowiskiem pełnomocnika przed wydaniem wyroku. Błędy proceduralne popełnione przez wyznaczonego pełnomocnika skutkowały niemożnością rozważenia przez Sąd zaprezentowanej argumentacji a w konsekwencji, zdaniem referendarza nie można przyjąć, że ustanowiony pełnomocnik podjął jakiekolwiek czynności, które kształtowałyby sytuację skarżącego w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Od powyższego postanowienia, w ustawowym terminie adwokat L.M. wniósł sprzeciw. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 poz.1302) – dalej w skrócie p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie wniosku pełnomocnika o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu, mimo udzielenia takiej pomocy polegającej na zapoznaniu się z aktami oraz sporządzenia środka zaskarżenia w postaci skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Adwokat wskazał również na naruszenie § 21 ust 1 pkt c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz.1714 z dnia 2016.10.18) przez utożsamienie pojęcia, udzielenie pomocy " (przy braku definicji legalnej takiego pojęcia) - z bliżej niedookreślonym "rzeczywistym (faktycznym) udzieleniem pomocy", a nie z rzeczywistym nakładem pracy związanym ze sporządzeniem skargi i zapoznaniem się z aktami. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący podniósł, że złożona skarga spełniała wszystkie wymogi środka zaskarżenia a zasadność jej wniesienia za pośrednictwem organu wynikała z dyspozycji zawartej w art. 54 § 1 p.p.s.a. Wnoszący sprzeciw stwierdził dalej, że niezasadnym jest twierdzenie referendarza o konieczności złożenia pisma procesowego stanowiącego uzupełnienie skargi. Ponadto przepisy prawa nie wykluczają złożenia dwóch niezależnych skarg na to samo postanowienie, jednej przez stronę, drugiej zaś przez pełnomocnika. L.M. zwrócił uwagę, że nic nie stało na przeszkodzie aby referendarz sądowy wskazał konkretną czynność jaką ten pełnomocnik ma wykonać - sporządzenie pisma, lub też wskazał, że należy środek zaskarżenia przesłać także bezpośrednio Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku w związku z wyznaczonym terminem rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, iż orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a., wyznaczony adwokat lub radca prawny (...) otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach i opłatach za czynności adwokatów lub radców prawnych (...) w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w literaturze przedmiotu, z treści wskazanych przepisów wywodzi się, że przepis nie nakłada obowiązku uwzględnienia każdego wniosku o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. Wniosek ten podlega ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach prawa pomocy i ich wpływu na sytuację procesową strony. Przyznanie takiego wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu na podstawie art. 244 p.p.s.a., oznacza obciążenie Skarbu Państwa ciężarem finansowym z nim związanym. Stąd też, sąd jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania (por. B. Dauter w: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007, Wyd. LexisNexis, s. 316-317). Oznacza to uprawnienie i obowiązek sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Tylko w takiej sytuacji dopuszczalne jest pozytywne orzeczenie w przedmiocie wniosku pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia. Wobec powyższego pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy wynagrodzenie takie przysługuje jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienie NSA z dnia 22 dnia grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, postanowienie NSA z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, postanowienie NSA z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11, postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 214/12, por. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pełnomocnik powinien dołożyć należytej staranności w realizacji nałożonych obowiązków, zapłata bowiem za nie pochodzi ze środków Skarbu Państwa [por. M. Knysiak-Sudyka, Komentarz do art. 250 P.p.s.a., publ. w Lexie]. W sytuacji, gdy czynności podejmowane przez wyznaczonego z urzędu adwokata nie mają charakteru "pomocy prawnej" z uwagi na ich sprzeczność z zasadami profesjonalizmu, brak jest podstaw do przyznania wynagrodzenia w trybie art. 250 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., I GSK 2012/13). W ocenie Sądu, zasadnie referendarz sądowy odmówił przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, albowiem w istocie pełnomocnik nie udzielił skarżącemu pomocy prawnej. Przy ocenie czy w niniejszej sprawie doszło do realnego wsparcia prawnego strony, dla której ustanowiono pełnomocnika z urzędu, istotne znaczenie ma nie sam fakt sporządzenia pisma oznaczonego jako skarga, ale sposób w jaki pismo to pełnomocnik wniósł do sądu administracyjnego oraz czas, w którym sąd mógł zapoznać się z jego treścią. Nie budzi wątpliwości, że stosownie do treści art. 54 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Wniesienie skargi inicjuje postępowanie sądowoadministracyjne i z tą chwilą gospodarzem tego postępowania staje się sąd. Od tego momentu, wszelkie czynności procesowe jakie podejmowane są przez stronę lub jej pełnomocnika winny być zatem dokonywane wobec sądu, bez pośrednictwa organu administracyjnego. Jakkolwiek w przedmiotowej sprawie pełnomocnik podjął czynność polegającą na sporządzeniu pisma nazwanego skargą, to jednak nieprawidłowy sposób nadania tego pisma do sądu, za pośrednictwem organu podatkowego, skutkował tym, że świadczona przez pełnomocnika pomoc prawna miała charakter iluzoryczny i nieefektywny. Nie może ujść uwadze, że adwokat L.M. został ustanowiony pełnomocnikiem strony po wniesieniu skargi, a zatem na etapie, kiedy sprawa zawisła już przed sądem administracyjnym. Nie budzi przy tym wątpliwości Sądu, że ustawiony pełnomocnik miał pełną wiedzę o stanie sprawy, o czym świadczy choćby fakt wykonania fotografii z akt sprawy, przez upoważnionego aplikanta adwokackiego; podjęta w tym zakresie czynność miała miejsce w dniu 20 lipca 2018 r., a zatem przed datą sporządzenia i wysłania pisma z dnia 3 sierpnia 2018 r. W tych okolicznościach od profesjonalnego pełnomocnika można było wymagać, aby wszelkie pisma, w związku z zawiśnięciem sprawy przed sądem administracyjnym, były kierowane bezpośrednio do sądu, bez pośrednictwa organu. Zdaniem Sądu nie było żadnych uzasadnionych przyczyn, aby pełnomocnik kierując do sądu swoje pismo zastosował pośredni tryb jego wnoszenia, jaki został przewidziany dla wnoszenia skargi. W szczególności nie było to uzasadnione treścią art. 54 § 1 p.p.s.a. Skoro bowiem wskutek złożenia skargi do sądu przez P.J. doszło do wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym (o czym pełnomocnik miał wiedzę), to z tą chwilą, adresatem i bezpośrednim odbiorcą wszelkich pism procesowych winien być sąd, jako gospodarz postępowania. Tym samym sporządzenie i przesłanie pisma pełnomocnika już po wszczęciu sprawy sądowoadministracyjnej nie bezpośrednio do sądu ale za pośrednictwem organu, doprowadziło do sytuacji, w której sąd przed wydaniem wyroku nie miał możliwości zapoznania się z argumentacją pełnomocnika zaprezentowaną w sporządzonym piśmie. Zastosowany przez pełnomocnika tryb nadania pisma do sądu za pośrednictwem organu doprowadził w skutkach do wydłużenia czasu, w którym pismo faktycznie dotarło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W tych okolicznościach nie można przyjąć, że pismo to mogło stanowić realne wsparcie prawne dla strony dochodzącej swych praw przed sądem. Takie postępowanie pełnomocnika nie może być uznane za udzielnie pomocy prawnej, które uzasadniałoby przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia na podstawie art. 250 p.p.s.a. Sąd zwraca także uwagę, że za przyznaniem pełnomocnikowi wynagrodzenia nie przemawiał fakt zapoznania się z dokumentacją fotograficzną sporządzoną z akt sprawy. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że czynność przejrzenia akt nie jest wystarczająca dla uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11). Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2015 r., sygn. akt I FZ 472/14 wyjaśnił, że znajomość przez pełnomocnika akt sprawy nie jest pomocą dla Sądu ani dla mocodawcy, natomiast pomocne byłoby zaprezentowanie stanowiska w sprawie na podstawie akt, z którymi pełnomocnik się zapoznał. Podobnie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w postanowieniu z dnia 6 października 2014 r., sygn. akt I SO/Wr 15/14 wskazując, że podstawą przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji przez adwokata ustanowionego z urzędu, jest podjęcie przez tego adwokata czynności procesowych zmierzających do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia przez sąd sprawy. Stwierdzić zatem należy, że zapoznanie się z aktami sprawy jest jedynie czynnością poprzedzającą faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. W postępowaniu przed Sądem w pierwszej instancji czynności podjęte przez pełnomocnika powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy, poprzez wyrażenie przez pełnomocnika stanowiska w sprawie oraz – w razie potrzeby – złożenie w imieniu strony niezbędnych wniosków procesowych. Na marginesie rozważań należy podnieść, że od adwokata można oczekiwać wiedzy o tym, jakie czynności postępowania winien podjąć w sprawie, do której został ustanowiony. Pełnomocnik nie może przy tym oczekiwać, aby wskazówki co do konieczności dokonania określonych działań procesowych udzielane były profesjonalnemu pełnomocnikowi przez referendarza sądowego. Wprawdzie obowiązkiem referendarza jest udzielanie niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, niemniej jednak obowiązku tego nie można rozciągać na konieczność informowania tzw. profesjonalnych pełnomocników, co wynika pośrednio z treści art. 6 p.p.s.a. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.