I SA/Gd 327/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe postanawia: 1. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 1 czerwca 2011 r. (data stempla pocztowego), M. W. zwróciła się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Przedmiotem zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji jest odmowa umorzenia należności na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Z tych względów wskazać należy, że zgodnie art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Do kategorii powyższych spraw zalicza się sprawa będąca przedmiotem skargi, co oznacza, że skarżąca jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowy i umorzyć postępowanie w tym zakresie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt 1 sentencji postanowienia. Rozpoznania wymaga zaś wniosek skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W myśl przepisu art. 262 p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W świetle powołanych uregulowań przyznaje się prawo pomocy przez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, oraz gdy nie pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawczynię nie uzyskuje ona żadnych dochodów, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która otrzymuje emeryturę w wysokości 1294,74 zł, będącą ich jedynym źródłem utrzymania. Ani wnioskodawczyni ani jej matka nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, ich majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 31,7 m2 i nieruchomość rolna o obszarze 7,51 ha. Wnioskodawczyni wskazała też, że w 2010 r. straciła uprawy, a przez to dochody, zaś wiosną 2011 r. nie mogła dokonać nowych nasadzeń z uwagi na nieuregulowane stosunki wodne na tym terenie. Podniosła, że nie uiściła w 2010 r. opłaty za kontrolę gospodarstwa ekologicznego, ma zaległości w podatku rolnym i z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Do wniosku strona skarżąca dołączyła odpis faktury za prąd z dnia 4 maja 2011 r. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy wezwał wnioskodawczynię zarządzeniem z dnia 17 czerwca 2011 r. (doręczonym w dniu 11 lipca 2011 r.) do przedłożenia: odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawczynię i jej matkę zeznań podatkowych za rok 2010 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38), a w przypadku nieskładania za ww. rok zeznań podatkowych stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość dochodów uzyskiwanych przez matkę wnioskodawczyni z tytułu emerytury, tj. ostatniego odcinka tego świadczenia, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej matkę rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, na które wpływają płatności obszarowe, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących wnioskodawczyni lub jej matce za lata 2010–2011 dopłat bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunki bankowe oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty), oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię lub jej matkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dokumentów obrazujących wysokość strat w gospodarstwie rolnym poniesionych w bieżącym roku i 2010 r., dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawczynię i jej matkę kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni przedłożyła w dniu 18 lipca 2011 r. (data stempla pocztowego) zeznanie podatkowe swojej matki za 2010 r. (PIT-37), odcinek emerytury matki za czerwiec 2011 r., oświadczenie matki o nieposiadaniu kont bankowych, decyzje z dnia 16 listopada i 28 grudnia 2010 r. w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności rolnośrodowiskowej, oświadczenia osób trzecich z dnia 20 września i 5 października 2010 r. w przedmiocie stanu gospodarstwa wnioskodawczyni, zawiadomienie o wszczęciu dochodzenia w sprawie zniszczenia mienia, fakturę za wodę z 31 maja 2011 r., ugodę z 6 lipca 2011 r. rozkładającą na raty należności za dostarczone paliwo gazowe, zawiadomienie z 4 lipca 2011 r. o wysokości zadłużenia wnioskodawczyni na ubezpieczenie oraz pismo o wysokości składek za lipiec, sierpień i wrzesień 2011 r., fakturę z 19 lipca 2010 r. za kontrolę w procesie certyfikacji w ekologicznym gospodarstwie rolnym oraz upomnienie z 13 grudnia 2010 r. dotyczące zaległości w podatku rolnym. Wnioskodawczyni przedłożyła również dodatkowe oświadczenie z 18 lipca 2011 r., w którym wskazała, że zeznań podatkowych nie składa, gdyż nie prowadzi działalności gospodarczej, zaś urząd skarbowy nie wystawi jej stosownego zaświadczenia w wyznaczonym siedmiodniowym terminie. Podała, że posiada rachunek bankowy dla celów płatności obszarowych, ale z uwagi na brak od wielu miesięcy jakichkolwiek wpływów na to konto, bank nie wystawia z niego wyciągów. Saldo konta wynosi 0 zł. Wnioskodawczyni zwróciła się do banku o potwierdzenie na piśmie, iż w przypadku zerowego stanu na koncie i braku operacji bankowych nie wystawia wyciągów, ale na takie pismo czekać trzeba co najmniej dwa tygodnie, zatem nie może go dołączyć do wysłanej dokumentacji. Oświadczyła ponadto, że płatność obszarowa w wysokości 6.373,80 zł wpłynęła na jej konto w grudniu i została przeznaczona na pokrycie długów, że ani ona ani jej matka nie posiadają samochodu oraz że nie posiada dokumentu, który obrazowałby wysokość poniesionych przez nią strat w gospodarstwie w bieżącym i ubiegłym roku, gdyż komisja odstąpiła od ich oszacowania. Analiza przedłożonych dokumentów źródłowych wykazała, iż wnioskodawczyni uchyliła się, powołując się na zbyt krótki termin na dokonanie tej czynności, od przedłożenia istotnych dla oceny jej sytuacji finansowej dowodów – zaświadczenia o nieskładaniu zeznań podatkowych za 2010 r. oraz wyciągów z prowadzonego dla niej rachunku bankowego. Podkreślić należy, że wnioskodawczyni nie wnioskowała o przedłużenie zakreślonego terminu oraz że nie dosłała ww. dokumentów do chwili obecnej, chociaż od dnia doręczenia jej wezwania o ich przedłożenie (11 lipca 2011 r.) do dnia wydania niniejszego postanowienia (9 sierpnia 2011 r.) upłynęło ponad 3 tygodnie. Wskazać też należy, że wnioskodawczyni oświadczyła, że nie składa zeznań podatkowych, gdyż nie prowadzi działalności gospodarczej. Powyższe stwierdzenie nie wyjaśnia, czy składała za ubiegły rok zeznania podatkowe dotyczące dochodów uzyskanych z innych źródeł przychodów niż działalność gospodarcza, np. stosunku pracy, działalności wykonywanej osobiście (z umów o dzieło i zlecenia), najmu czy odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Podkreślenia wymaga, że wnioskodawczyni pomimo wyraźnego wezwania do przedłożenia wyciągów z prowadzonych dla niej rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, tego nie uczyniła. Za wykonanie nałożonego na wnioskodawczynię obowiązku nie sposób bowiem uznać jej oświadczenia o posiadaniu rachunku bankowego, którego saldo jest zerowe i który od wielu miesięcy nie wykazuje wpływów. Powyższe postępowanie wnioskodawczyni, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, w szczególności tych, które mają wskazywać na jej trudną sytuację majątkową (posiadane zadłużenie względem dostawców mediów oraz z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i podatku rolnego), skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sama wnioskodawczyni uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 2 sentencji postanowienia.