I SA/Gd 327/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 17 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe postanawia: 1. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 1 czerwca 2011 r. (data stempla pocztowego), M.W. zwróciła się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawczynię nie uzyskuje ona żadnych dochodów, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która otrzymuje emeryturę w wysokości 1294,74 zł, będącą ich jedynym źródłem utrzymania. Ani wnioskodawczyni ani jej matka nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, ich majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 31,7 m2 i nieruchomość rolna o obszarze 7,51 ha. Wnioskodawczyni wskazała też, że w 2010 r. straciła uprawy, a przez to dochody, zaś wiosną 2011 r. nie mogła dokonać nowych nasadzeń z uwagi na nieuregulowane stosunki wodne na tym terenie. Podniosła, że nie uiściła w 2010 r. opłaty za kontrolę gospodarstwa ekologicznego, ma zaległości w podatku rolnym i z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Do wniosku strona skarżąca dołączyła odpis faktury za prąd z dnia 4 maja 2011 r. Zarządzeniem z dnia 17 czerwca 2011 r. (doręczonym w dniu 11 lipca 2011 r.) referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 rok, Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia odpisów szeregu dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego, w terminie 7 dni. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni przedłożyła w dniu 18 lipca 2011 r. (data stempla pocztowego) zeznanie podatkowe swojej matki za 2010 r. (PIT-37), odcinek emerytury matki za czerwiec 2011 r., oświadczenie matki o nieposiadaniu kont bankowych, decyzje z dnia 16 listopada i 28 grudnia 2010 r. w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności rolnośrodowiskowej, oświadczenia osób trzecich z dnia 20 września i 5 października 2010 r. w przedmiocie stanu gospodarstwa wnioskodawczyni, zawiadomienie o wszczęciu dochodzenia w sprawie zniszczenia mienia, fakturę za wodę z 31 maja 2011 r., ugodę z 6 lipca 2011 r. rozkładającą na raty należności za dostarczone paliwo gazowe, zawiadomienie z 4 lipca 2011 r. o wysokości zadłużenia wnioskodawczyni na ubezpieczenie oraz pismo o wysokości składek za lipiec, sierpień i wrzesień 2011 r., fakturę z 19 lipca 2010 r. za kontrolę w procesie certyfikacji w ekologicznym gospodarstwie rolnym oraz upomnienie z 13 grudnia 2010 r. dotyczące zaległości w podatku rolnym. Wnioskodawczyni przedłożyła również dodatkowe oświadczenie z 18 lipca 2011 r., w którym wskazała, że zeznań podatkowych nie składa, gdyż nie prowadzi działalności gospodarczej, zaś urząd skarbowy nie wystawi jej stosownego zaświadczenia w wyznaczonym siedmiodniowym terminie. Podała, że posiada rachunek bankowy dla celów płatności obszarowych, ale z uwagi na brak od wielu miesięcy jakichkolwiek wpływów na to konto, bank nie wystawia z niego wyciągów. Saldo konta wynosi 0 zł. Wnioskodawczyni zwróciła się do banku o potwierdzenie na piśmie, iż w przypadku zerowego stanu na koncie i braku operacji bankowych nie wystawia wyciągów, ale na takie pismo czekać trzeba co najmniej dwa tygodnie, zatem nie może go dołączyć do wysłanej dokumentacji. Oświadczyła ponadto, że płatność obszarowa w wysokości 6.373,80 zł wpłynęła na jej konto w grudniu i została przeznaczona na pokrycie długów, że ani ona ani jej matka nie posiadają samochodu oraz że nie posiada dokumentu, który obrazowałby wysokość poniesionych przez nią strat w gospodarstwie w bieżącym i ubiegłym roku, gdyż komisja odstąpiła od ich oszacowania Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku umorzył postępowanie w sprawie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Od powyższego orzeczenia skarżąca pismem z dnia 23 sierpnia 2011 r. wniosła sprzeciw podnosząc, że nie przedłożyła wszystkich żądanych przez Sąd dokumentów, bowiem wyznaczony do wykonania tego wezwania termin był zbyt krótki. Jednocześnie wniosła o przedłużenie terminu do dostarczenia wszystkich dokumentów do końca września 2011 r. Zarządzeniem z dnia 15 września 2011 r. wyznaczono stronie skarżącej nowy termin przedłożenia brakujących dokumentów do dnia 7 października 2011 r. Pismem z dnia 30 września 2011 r. skarżąca wniosła o ponowne przedłużenie terminu do przedłożenia brakujących dokumentów oświadczając, że Urząd Skarbowy do tej pory nie przesłał stronie wymaganych zaświadczeń i nie podał przyczyny opóźnienia. Ponadto skarżąca załączyła do pisma zaświadczenie z banku o posiadaniu konta oszczędnościowego i saldzie obrotów na tym koncie przez ostatnich kilka miesięcy, zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej oraz jego wykreśleniu, a także rachunek za energię elektryczną z ostatnich 4 miesięcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Przedmiotem zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji jest odmowa umorzenia należności na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Z tych względów wskazać należy, że zgodnie art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Do kategorii powyższych spraw zalicza się sprawa będąca przedmiotem skargi, co oznacza, że skarżąca jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowy i umorzyć postępowanie w tym zakresie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt 1 sentencji postanowienia. Rozpoznania wymaga zaś wniosek skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W myśl przepisu art. 262 p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W świetle powołanych uregulowań przyznaje się prawo pomocy przez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, oraz gdy nie pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Analiza przedłożonych przez stronę dokumentów źródłowych wykazała, iż wnioskodawczyni uchyliła się, powołując się na zbyt krótki termin na dokonanie tej czynności, od przedłożenia istotnych dla oceny jej sytuacji finansowej dowodów – zaświadczenia o nieskładaniu zeznań podatkowych za 2010 r. oraz wyciągów z prowadzonego dla niej rachunku bankowego. W ocenie Sądu wyznaczony stronie do dnia 7 października 2011 r. termin do przedłożenia tych dokumentów był wystarczający. Zauważyć należy, że strona już w zarządzeniu wzywającym do przedłożenia dokumentów źródłowych, doręczonym jej w dniu 11 lipca 2011 r., została poinformowana o konieczności złożenia zeznania podatkowego za rok 2010 bądź odpowiedniego zaświadczenia z urzędu skarbowego. Pomimo wyznaczenia jej nowego terminu do przedłożenia tych dokumentów do dnia 7 października 2011 r. skarżąca nadal ich nie przedłożyła, ani nawet nie wykazała, że wniosła do organu podatkowego o wystawienie żądanego zaświadczenia. W tych okolicznościach uznać należało, że ponowny wniosek o przedłużenie terminu do dostarczenia brakujących dokumentów jest bezzasadny i służy wyłącznie przedłużeniu postępowania. Wskazać też należy, że wnioskodawczyni oświadczyła, że nie składa zeznań podatkowych, gdyż nie prowadzi działalności gospodarczej. Powyższe stwierdzenie nie wyjaśnia, czy składała za ubiegły rok zeznania podatkowe dotyczące dochodów uzyskanych z innych źródeł przychodów niż działalność gospodarcza, np. stosunku pracy, działalności wykonywanej osobiście (z umów o dzieło i zlecenia), najmu czy odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Podkreślenia wymaga, że wnioskodawczyni pomimo wyraźnego wezwania do przedłożenia wyciągów z prowadzonych dla niej rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, tego nie uczyniła. Za wykonanie nałożonego na wnioskodawczynię obowiązku nie sposób bowiem uznać zaświadczenia z banku o posiadaniu rachunku oszczędnościowego, którego saldo w miesiącach od maja do sierpnia 2011 r. jest zerowe. Z zaświadczenia tego nie wynika też, czy jest to jedyny rachunek skarżącej, w szczególności zaś czy nie posiada ona obok wskazanego rachunku oszczędnościowego także rachunku rozliczeniowego. Ponadto wątpliwości budzi oświadczenie matki skarżącej, M.W., iż nie posiada ona rachunków bankowych, bowiem jak wynika z zeznania PIT za 2010 r. wniosła ona o przekazanie nadpłaty z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za ten rok właśnie na konto. Powyższe postępowanie wnioskodawczyni, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, w szczególności tych, które mają wskazywać na jej trudną sytuację majątkową (posiadane zadłużenie względem dostawców mediów oraz z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i podatku rolnego), skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sama wnioskodawczyni uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W tym stanie faktycznym stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy ponad uzyskane już z mocy ustawy zwolnienie od kosztów sądowych. Przerzucenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu profesjonalnego pełnomocnika na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych i może być stosowane wyjątkowo. W rozpatrywanej sprawie jednak zdaniem Sądu opłacenie kosztów pomocy prawnej przez stronę nie spowoduje uszczerbku koniecznego utrzymania. Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.