I SA/Gd 327/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Romała po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 19 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2013 r. postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. M. M. wystąpił do tutejszego Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że nie posiada żadnego majątku, jedynym źródłem jego utrzymania są dochody osiągane z uprawy dzierżawionych gruntów rolnych w średniej wysokości około 1.600 zł miesięcznie oraz że z nikim nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący zamieszkuje wspólnie z rodzicami, którym była doręczana korespondencja kierowana do skarżącego przez organy administracji. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 7 kwietnia 2015 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia następujących dokumentów źródłowych: 1) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością rolniczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; 2) oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących skarżącemu płatności na 2014 r. przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty); 3) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego pojazdów mechanicznych, w tym samochodów osobowych, dostawczych i maszyn rolniczych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 4) w związku z zadeklarowanymi niskimi dochodami i brakiem zasobów finansowych - oświadczenia, czy skarżący otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową lub rzeczową od rodziny lub innych osób prywatnych; jeżeli tak - wskazania wysokości, rodzaju i częstotliwości udzielanej pomocy wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy); 5) oświadczenia, czy skarżący zamieszkuje wspólnie z rodzicami A. i J. M., jeżeli tak - wskazania, czy skarżący partycypuje w kosztach związanych z eksploatacją domu (opłatach za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, inne), a jeśli tak - w jakiej wysokości miesięcznie, przy czym kwota wydatków z tego tytułu winna zostać udokumentowana; jeżeli skarżący zamieszkuje osobno - przedłożenia dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon itp.). W zarządzeniu tym poinformowano skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Pomimo skutecznego doręczenia ww. zarządzenia w dniu 13 kwietnia 2015 r. M. M. nie wykonał nałożonego na niego obowiązku (wezwanie pozostało bez odpowiedzi). Postanowieniem z dnia 20 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 327/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia M. M. wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że obecnie znalazł się w bardzo złej sytuacji materialnej ze względu na zły stan zdrowia i duże koszty, które go spotkały. Do sprzeciwu nie dołączono żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek M. M. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby skarżący sprostał opisywanym wymaganiom. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał i zarządzeniem z dnia 7 kwietnia 2015 r. zobowiązano wnioskodawcę do przedłożenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować jego rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Wnioskodawca nie przedłożył żadnego z wymaganych dokumentów i oświadczeń, co uniemożliwiło Sądowi dokonanie pełnej oceny jego aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tej sytuacji nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci wypełnionego przez M. M. wniosku o przyznanie prawa pomocy jest w ocenie Sądu niewystarczający do uznania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż nie pozwala mu na poniesienie kosztów niniejszego postępowania, które na tym etapie sprawy sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego. Należy bowiem wskazać, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M. M. podał, że źródłem jego utrzymania są dochody osiągane z uprawy dzierżawionych gruntów rolnych w średniej wysokości około 1.600 zł miesięcznie. Zdaniem tutejszego Sądu opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). A zatem, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Powoływanie się przez wnioskodawcę na złą sytuację materialną spowodowaną złym stanem zdrowia pozostało gołosłowne, nie poparte żadnym dowodem. Odnosząc się natomiast do wniosku M. M. o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata należy zwrócić uwagę, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi bowiem na regulacje zawarte w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie mają uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu w toczącym się postępowaniu. Wojewódzki sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest bowiem do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. A zatem, na tym etapie postępowania strona działając bez pełnomocnika nie zostanie pozbawiona możliwości obrony jej praw. Ponadto stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.