I SA/Gd 34/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. I SA/Gd 34/14 UZASADNIENIE Wnioskiem z 5 lutego 2014 r. (data stempla pocztowego), uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF 11 lutego 2014 r., skarżący S. N. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Postanowieniem z 21 marca 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie przedłożył dokumentów źródłowych i oświadczeń, do których przedstawienia został zobowiązany zarządzeniem referendarza sądowego z 19 lutego 2014 r., a które pozwoliłyby na weryfikację danych zawartych na druku PPF oraz na dokonanie rzetelnej i jednoznacznej oceny jego sytuacji finansowej, w szczególności ustalenie wysokości faktycznie ponoszonych przez skarżącego wydatków oraz kwoty posiadanych ewentualnych zasobów pieniężnych. W konsekwencji orzekający uznał, że brak było podstaw aby przyjąć, że skarżący nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw. Podniósł, że nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Jego jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w kwocie 1.471 zł miesięcznie oraz świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 153 zł miesięcznie. Osiągane miesięczne dochody w całości przeznacza na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem, w tym na opłaty za energię elektryczną, zakup gazu i wody w butlach, zakup koniecznych leków, paliwa do posiadanego samochodu marki [...] z 1994 r. o wartości 5.000 zł oraz koszty i opłaty związane z jego użytkowaniem, których szacunkową kwotę podał we wniosku. Wyjaśnił przy tym, że nie jest w stanie udokumentować kwot ww. wydatków, gdyż nie posiada dowodów (w tym faktur) dokumentujących ich poniesienie i wysokość. Podał również, że posiada niefakturowany przedpłatowy licznik prądu, korzysta z elektrycznego ogrzewania, gaz kupuje w butlach, nie posiada bieżącej wody oraz kanalizacji, zaś samochód jest mu niezbędny w codziennym funkcjonowaniu, gdyż jest osoba niepełnosprawną ruchowo. Skarżący do sprzeciwu dołączył decyzję ZUS z 25 marca 2013 r. o waloryzacji emerytury oraz dowód rejestracyjny posiadanego samochodu. Dodatkowo 3 kwietnia 2014 r. nadesłał zestawienie rachunków posiadanych w [...] wraz z ich saldami na dzień 3 kwietnia 2014 r. oraz decyzję Prezydenta Miasta z [...] o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przed przystąpieniem do oceny zasadności przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 P.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że koszty niniejszego postępowania kształtuje: 1) wpis od skargi wynoszący w niniejszej sprawie 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); 2) ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 powołanego rozporządzenia); 3) ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia); 4) ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 powołanego rozporządzenia) oraz 5) ewentualne wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (doradcy podatkowego), które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153). W ocenie Sądu analiza przedłożonego materiału dowodowego i ustalone na jego podstawie okoliczności nie pozwalają przyjąć, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania, jak również, że nie ma realnych możliwości ich poniesienia choćby w części. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia na formularzu PPF, późniejszego oświadczenia z 5 marca 2014 r. złożonego także na urzędowym formularzu oraz nadesłanych dokumentów źródłowych wynika, że prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, stałym źródłem jego utrzymania jest emerytura oraz zasiłek pielęgnacyjny przyznany bezterminowo od 1 czerwca 2012 r. Miesięczny dochód z tytułu ww. świadczeń wynosi 1.624,20 zł netto. Skarżący jest współwłaścicielem (wciąż na prawach wspólności małżeńskiej, pomimo orzeczonego rozwodu) domu o powierzchni 67,90 m2 położonego na działce o powierzchni 788 m2 oraz współwłaścicielem samochodu osobowego marki [...] z 1994 r. o wartości 5.000 zł, na dzień 3 kwietnia 2014 r. na rachunku bankowym zgromadził środki w łącznej wysokości 3.186,67 zł. Natomiast, biorąc pod uwagę wysokość posiadanych na rachunku bankowym środków pieniężnych, brak jest podstaw, aby przyjąć wysokość kosztów utrzymania skarżącego w kwotach podanych przez niego w oświadczeniu z 5 marca 2014 r., a nieudokumentowanych. Ich wysokość skarżący określił bowiem na poziomie 1.390 zł, zaliczając do nich wydatki na energię elektryczną i ogrzewanie elektryczne (220 zł), zakup gazu (100 zł), koszty użytkowania samochodu (150 zł), zakup leków (70 zł) i wyżywienia (600 zł), a także pomoc osób trzecich (250 zł). Skoro zatem skarżący – jak twierdzi – wydatkuje cały uzyskiwany dochód na pokrycie bieżących kosztów utrzymania, to należy zadać pytanie, w jaki sposób jest w stanie poczynić jakiekolwiek oszczędności. Te zaś, jak wynika z przedłożonego zestawienia rachunków klienta, zgromadził i to w kwocie stanowiącej prawie dwukrotność osiąganych miesięcznych dochodów. Sąd nie kwestionuje, że sytuacja życiowa skarżącego jest złożona z uwagi na jego niepełnosprawność oraz warunki mieszkaniowe (brak bieżącej wody i kanalizacji). Jednak jak już wskazano, prawo pomocy przysługuje tym osobom, które znajdują się w trudnej – co należy podkreślić – sytuacji finansowej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. W realiach sprawy nie można zaś uznać, że sytuacja finansowa skarżącego uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Skarżący posiada stałe źródło dochodów, które nie podlegają zajęciu egzekucyjnemu i z których nie tylko zaspokaja bieżące koszty swojego utrzymania, ale ma także możliwość poczynienia oszczędności, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej ani z pomocy finansowej innych osób. Reasumując, za zasadne – w świetle przedstawionych ustaleń – uznać należało, że skarżący ma realne możliwości poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wskazane okoliczności nie potwierdzają, że jego aktualna sytuacja uniemożliwia mu ich poniesienie. Co więcej, prowadzą one do wręcz odmiennych wniosków. Z tych wszystkich względów uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.