I SA/Gd 345/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Kwarcińska (spr.), Asesor WSA Bogusław Woźniak, Protokolant Sekretarz Sądowy Marzena Cybulska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 100,00 (sto 00/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/ Gd 345/06 UZASADNIENIE Naczelnik Urzędu Skarbowego , postanowieniem z [...], na podstawie art. 123 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. Nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.; dalej K.p.a. ) w związku z art. 18 i art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( tj. Dz. U. Nr 110 z 2002r., poz. 968 ze zm.; dalej u.p.e.a. ) pozostawił bez rozpoznania zarzuty skarżącego A.P. z uwagi na wniesienie ich z uchybieniem terminu o jakim mowa w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. W uzasadnieniu wskazano, że odpisy tytułów wykonawczych zostały skutecznie doręczone skarżącemu w dniu 6 października 2005r., tym samym termin do wniesienia zarzutów minął 13 października 2005r. Zgodnie bowiem z art. 27 § 1 pkt. 9 u.p.e.a. zarzut dotyczący postępowania egzekucyjnego winien być złożony w terminie 7 dni licząc ten termin od dnia doręczenia tytułu wykonawczego. Skarżący złożył zarzuty w dniu 14 października 2005r. W wyniku rozpoznania zażalenia skarżącego, Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z [...], kierując się m.in. art. 134 w związku z art. 144 K.p.a. i art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. stwierdził niedopuszczalność zażalenia. W uzasadnieniu wskazano, że ani z Kodeksu postępowania administracyjnego ani też z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wynika, iż skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na wydane postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...], w którym to orzeczeniu pozostawiono zgłoszone przez skarżącego zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym – bez rozpoznania., zaś orzeczenie to nie może być uznane za postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów w rozumieniu dyspozycji art. 34 § 1 pkt. 4 i § 5 u.p.e.a., bowiem organ pierwszej instancji cyt.: (...) nie rozpoznał merytorycznie zgłoszonych zarzutów (...). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, skarżący A.P. wniósł o uchylenie postanowienia organu drugiej instancji. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że w zażaleniu z dnia 12 grudnia 2005r. złożonym przez skarżącego na orzeczenie organu pierwszej instancji złożył on wniosek o przywrócenie uchybionego terminu do zgłoszenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( u.p.s.a. ), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia, Sąd stwierdził, że organy podatkowe naruszyły prawo, a naruszenie to ma tę wagę, że skutkuje uchyleniem badanego orzeczenia. Na wstępie podnieść należy, że zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis art. 9 K.p.a. nakłada na te organy obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków w tym postępowaniu i czuwania, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W świetle obowiązków organów wynikających z tych ogólnych zasad nie można ocenić zaskarżonego postanowienia jako zgodnego z prawem. W pierwszej kolejności należy przywołać stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wyrażone w uzasadnieniu wyroku w sprawie I SA Gd 471/06 z dnia 20 lutego 2007r. Sąd uznał, że dokonano błędnej wykładni art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991r. Nr 36, poz. 161 z późniejszymi zmianami; dalej u.p.e.a.); organ odwoławczy wywiódł bowiem, że zażalenie przysługuje jedynie w sytuacji, gdy organ egzekucyjny rozpoznał merytorycznie zgłoszone zarzuty; zatem, gdy organ egzekucyjny wydał rozstrzygnięcie o charakterze formalnym, ponieważ nie został wyczerpany tryb z § 1 – 4 art. 34 u.p.e.a., nie mógł znaleźć zastosowania § 5 wskazanego przepisu, co skłoniło organ do przyjęcia, że postępowanie wywołane wniesieniem zarzutów w niniejszej sprawie miało charakter jednoinstancyjny. Zdaniem WSA wykładnia dokonana przez organ odwoławczy została przeprowadzona contra legem, ponieważ lege non distinguente takiego charakteru rozstrzygnięć w przedmiocie zgłoszonych zarzutów dotyczy przewidziany w przepisie środek zaskarżenia. Zgodnie z dyspozycją art. 34 § 5 u.p.e.a. na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu oraz wierzycielowi nie będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zażalenie. Zdaniem WSA, określenie postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów obejmuje swym zakresem pojęciowym rozstrzygnięcia zarówno o charakterze proceduralnym, jak i merytorycznym. Zdaniem WSA nie było podstaw do odstąpienia od zasady pierwszeństwa wykładni językowej przy interpretacji § 5 art. 34 u.p.e.a. WSA podkreślił w uzasadnieniu ww. orzeczenia, że z wypowiedzi Sądu Najwyższego, Trybunału Konstytucyjnego oraz doktryny prawa, wynika, że można odrzucić językową metodę wykładni przepisów dopiero, gdy ta prowadzi do niesprawiedliwych i niedorzecznych rezultatów. Sąd podzielił pogląd Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 8 maja 1998 r. (I CKN 664/97, OSNC 1999/1/7) uznał, że: (...) wolno odstąpić od znaczenia literalnego danego przepisu, gdy znaczenie to pozostaje w oczywistym konflikcie lub sprzeczności ze znaczeniem innych norm systemu, gdy prowadzi do absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego konsekwencji, gdy prowadzi do rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć (...). Sąd w niniejszej sprawie stanowisko to podziela. Przystępując jednak do oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia należy w punkcie wyjścia przywołać art. 32 § 1 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, iż organ egzekucyjny lub egzekutor, przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. Uchybienie terminu do złożenia zarzutów powoduje bezskuteczność czynności zobowiązanego, chyba że wystąpi on o przywrócenie terminu stosownie do art. 58 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego; zarzuty są bowiem środkiem prawnym przysługującym w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego (a nawet jeszcze wcześniej, w ramach postępowania zabezpieczającego na postanowienie o zabezpieczeniu - art. 158 § 3 u.p.e.a.), nie zaś w jego toku. W dalszych etapach tego postępowania pozostaje zobowiązanemu tylko obrona przed egzekucją poprzez przedstawienie organowi egzekucyjnemu dowodów stwierdzających wykonanie, umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku, odroczenie wykonania obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych, albo gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego (art. 45 u.p.e.a.). Zarzut wniesiony po terminie (7 dni od dnia dokonania czynności egzekucyjnej) nie podlega rozpatrzeniu, chyba że organ egzekucyjny uwzględni wniosek zobowiązanego o przywrócenie terminu do jego złożenia (art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 58 K.p.a. i nast.). Skarżący A.P. w zażaleniu jakie złożył na postanowienie organu pierwszej instancji, pozostawiające zarzuty w sprawie toczącego się postępowania egzekucyjnego bez rozpoznania, wskazał, cyt.: (...) w przypadku nie podzielenia stanowiska (...) wnoszę alternatywnie o przywrócenie terminu (...) do wniesienia zarzutów w myśl art. 58 § 1 K.p.a., bowiem w uzasadnieniu zażalenia nie tylko uprawdopodobniłem, ale również wskazałem dowody, na podstawie których uznać należy, że uchybienie terminowi nastąpiło bez mojej winy (...). Z mocy art. 58 § 1 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin ( § 2 art. 58 K.p.a. ). Instytucja przywrócenia terminu stwarza możliwość skutecznego dokonania czynności procesowej przez stronę w sytuacji, gdy upłynął już termin do jej podjęcia. Należy podkreślić, że instytucja przywrócenia terminu przewidziana w art. 58 i 59 K.p.a. jest instytucją prawa procesowego. Na podstawie tych przepisów mogą być przywracane terminy przewidziane przepisami należącymi do prawa procesowego, a nie prawa materialnego. Instytucja przywrócenia uchybionego terminu ma bowiem na celu usunięcie ujemnych następstw procesowych, wynikłych w następstwie uchybienia terminu procesowego (wyr. NSA z dnia 24 listopada 1994 r., SA/Ka 1230/94, niepubl.). Podkreślić należy, że termin do wniesienia zarzutów jest terminem prawa procesowego. Reasumując powyższy stan faktyczny i prawny wskazać należy, iż: 1/ organ odwoławczy, kierując się dyspozycją art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 58 K.p.a., mając na uwadze fakt, iż skarżący w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji, złożył wniosek o przywrócenie uchybionego terminu do złożenia zarzutów, winien uprzednio tj. przed rozpoznaniem zażalenia w trybie odwoławczym, spowodować rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, przez organ egzekucyjny; 2/ zgodnie z art. 34 § 5 u.p.e.a. na postanowienie, zarówno o charakterze proceduralnym jak i merytorycznym, służy zobowiązanemu zażalenie ( zażalenie służy również wierzycielowi nie będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym ), bowiem oba rodzaje orzeczeń wydane są (...) w sprawie zgłoszonych zarzutów (...). Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c/ w zw. z art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.