I SA/Gd 346/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń Sędziowie: NSA Elżbieta Rischka (spr.) NSA Małgorzata Tomaszewska Protokolant – Beata Jarecka po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi A.F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 26 kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia części zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za miesiące kwiecień, maj i sierpień 2000 r. oraz umorzenia w całości odsetek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu – radcy prawnego J.K. kwotę 2.400,00 (dwa tysiące czterysta) złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego. I SA/Gd 346/04 U z a s a d n i e n i e Pan A. F. w piśmie z dnia 13 grudnia 2003 r. uzupełnionym pismem z dnia 5 stycznia 2004 r. zwrócił się z wnioskiem do Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzenie części zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za lata 1999 i 2000 i umorzenie w całości odsetek za zwłokę od w/w zaległości podatkowych. W uzasadnieniu wniosku podatnik wskazał, iż od czasu kiedy w wyniku choroby musiał wyrejestrować działalność gospodarczą, praktycznie nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada środków do spłaty należności podatkowych. Jednocześnie strona wskazała, iż Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełno-sprawności w dniu 23 maja 2000 r. postanowił przyznać mu II grupę inwalidzką. Inwalidztwo ma charakter trwały, uprawnia go do korzystania z pomocy społecznej, wymaga pomocy drugiej osoby. Jako inwalida uprawniony do korzystania z pomocy społecznej, nie tylko z tej pomocy nie korzystał, ale starał się samodzielnie utrzymać. W chwili obecnej jedynym źródłem utrzymania jest renta inwalidzka w wysokości [...] zł miesięcznie, która ledwie wystarcza na nędzną wegetację. Zajęcie przez organ egzekucyjny renty do maksymalnej wysokości 50% spowodowało, że na życie pozostała kwota [...] zł. Minimum socjalne określone innymi przepisami wynosi [...] zł. Ponadto podatnik wskazał, iż w swoich pismach z dnia 12 marca, 18 maja i 22 listopada 2001 r. kierowanymi do urzędu skarbowego prosił o sprzedanie przez komornika jedynego posiadanego przez siebie majątku tj. dwóch działek budowlanych i przeznaczenie uzyskanych ze sprzedaży środków na spłatę należności podatkowych. Od tego czasu minęło 2 lata, a komornik nie dokonał sprzedaży zajętych działek budowlanych. Z uwagi, iż w/w działki mają zajętą hipotekę sam nie może dokonać ich sprzedaży, zaś komornik sam nie podejmuje się ich sprzedaży, dokonuje natomiast zajęcia renty, która ledwo wystarcza na utrzymanie minimum egzystencji. W związku z powyższym podatnik wniósł o: - podjęcie przez komornika czynności mających na celu sprzedaż działek dla uzyskania liczącej się kwoty w spłacie zaległości podatkowych. Zaś ze swojej strony podatnik zobowiązuje się do aktywnego współdziałania przy sprzedaży reszty posiadanego majątku, - wstrzymanie czynności egzekucyjnych z renty, - umorzenia części należności pozostałej po wpłacie kwoty wynikającej ze sprzedaży w/w działek. Z uwagi, iż rok 2003 jest określany rokiem niepełnosprawnych podatnik prosił o podejście do jego prośby jako uzasadnionej ze względów społecznych i potraktowanie go jak innych dłużników Skarbu Państwa tj. huty, PKP, Stocznie. Nadto na wezwanie urzędu podatnik złożył osobiście w siedzibie urzędu wypełnione oświadczenie: - ORD-H (o nieruchomościach i prawach majątkowych które mogą być przedmiotem hipoteki przymusowej) w którym wskazał, iż posiada dwie działki budowlane (jest współwłaścicielem w 50%), których hipoteka jest obciążona przez urząd skarbowy, - o stanie majątkowym w którym wskazał, iż działalność gospodarczą zlikwidował 2 października 2000 r., jest osobą samotną, uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości [...] zł (netto) nie posiada żadnych ruchomości, jest współwłaścicielem dwóch działek budowlanych obciążonych hipoteką urzędu skarbowego, oraz kserokopię odcinka renty. Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z dnia [...] r. nie wyraził zgody na umorzenie: - części zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za miesiące kwiecień, maj, sierpień 1999 r. oraz maj, lipiec, sierpień 2000 r.: w łącznej kwocie [...] zł oraz - całości odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu decyzji Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających udzielenie ulgi w spłacie zaległości podatkowych. Podkreśla, iż umorzenie zaległości podatkowych lub odsetek za zwłokę jest instytucją prawa podatkowego stosowaną w wyjątkowych sytuacjach. Przy ocenie sytuacji organ podatkowy bada czy trudności finansowe umożliwiające spłatę zaległości podatkowych mają charakter trwały i nie rokują szans na spłatę zadłużenia. Ważne są także okoliczności powstania zaległości podatkowej. Podstawą umorzenia zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę mogą być tylko nadzwyczajne okoliczności których nie można było przewidzieć, a które miały wpływ na sytuację finansową podatnika (klęska żywiołowa, wypadek losowy). Podatnik nie wskazał na zaistnienie takich okoliczności. Podatnik jest osobą niepełnosprawną, lecz okoliczność ta nie była przeszkodą w uzyskaniu stosunkowo wysokich dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. W deklaracji PIT-32 za 1999 r. podatnik wykazał przychód z działalności w kwocie [...] zł i dochód w kwocie [...] zł zaś w deklaracji PIT-36 za 2000 r. podatnik wykazał przychód w kwocie [...] zł i dochód w wysokości [...] zł. Miał zatem w ocenie organu pierwszej instancji środki na spłatę należności podatkowych. Ponadto Urząd wskazał, iż w dniu [...] r. organ podatkowy wydał decyzję Nr [...] którą rozłożył na 10 rat spłatę zaległości podatkowej w podatku VAT za miesiąc sierpień 1998 r. oraz kwiecień, maj, sierpień 1999 r. w łącznej kwocie [...] zł (należność główna) i [...] zł (odsetki za zwłokę), podatnik dokonał spłaty jedynie czterech rat, pozostałe nie zostały uregulowane. Organ nadto podkreśla, iż podatek VAT jest podatkiem potrącalnym i z jednej strony rodzi obowiązek zapłaty, a z drugiej strony daje prawo do odliczenia. Nie stanowi on przychodu podatnika. Podatek od towarów i usług jest ze swej istoty i założenia podatkiem wliczonym w cenę sprzedaży i płacą go nabywcy towarów i usług, natomiast podatnik odpowiedzialny jest jedynie za pobranie i odprowadzenie tego podatku na właściwy rachunek urzędu. Podatnik, pobierając ten podatek od kontrahentów i nie odprowadzając go do urzędu kredytuje się z należności budżetu Państwa. Działanie takie nie może być traktowane przez organ podatkowy jako przesłanka do umorzenia zaległości podatkowych. Odnośnie zaś podniesionego we wniosku stwierdzenia, że urząd nie dokonał sprzedaży działek budowlanych dla uzyskania środków pieniężnych, które można by było przeznaczyć na spłatę znacznej części zaległości podatkowych urząd wskazał, iż w dniu 16 sierpnia 2000 r. podatnik zwrócił się do urzędu skarbowego z wnioskiem o zwolnienie hipoteki na działkach KW [...] jednocześnie złożył oświadczenie, że w terminie 3 dni od daty otrzymania środków ze sprzedaży nieruchomości, 70% otrzymanej kwoty przeznaczy na spłatę zaległości podatkowych. Urząd wyraził zgodę na wykreślenie hipoteki ustawowej. Mimo to podatnik nie wywiązał się ze swoich zobowiązań. W zeznaniu złożonym w dniu 11 września 2001 r. wskazał, iż kwotę ze sprzedaży działki przeznaczył na spłatę zobowiązań wobec Europejskiego Funduszu Leasingowego. Zdaniem organu okoliczność, iż podatnik utrzymuje się z renty w kwocie [...] zł miesięcznie nie odbiega od sytuacji wielu innych podmiotów i nie stanowi wystarczającej podstawy do umorzenia zaległości podatkowych. Niepowodzenia podatnika w działalności gospodarczej, a także w życiu osobistym nie mogą skutkować obowiązkiem przyznawania ulg w spłacie zaległości podatkowych. W odwołaniu od powyższej decyzji podatnik wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku w pełni powtórzył dotychczasową argumentację. Dodatkowo wskazał, iż w okresie od 29 czerwca 1995 r. do 2 października 2002 r. prowadził działalność gospodarczą (małą poligrafię), która początkowo przynosiła dochody, ale począwszy od 1998 r. w wyniku załamania gospodarczego, braku możliwości konkurowania na wolnym rynku inwalidy (jest głuchy od dzieciństwa), sytuacja firmy zaczęła się pogarszać, co spowodowało zadłużenie wobec urzędu skarbowego. Ponadto strona wskazała, iż do likwidacji firmy przyczynił się w sierpniu 2000 r. gwałtowny atak choroby (znalazł się w szpitalu) w wyniku czego pozbawiony został możliwości wykonywania pracy. W chwili obecnej nie osiąga żadnych dochodów poza rentą inwalidzką w wysokości [...] zł miesięcznie. Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podkreślając uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej oraz odsetek za zwłokę stwierdził, iż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie zaszły żadne szczególne okoliczności przemawiające za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku strony powtarzając w tym zakresie argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W skardze na powyższą decyzję skarżący wnosząc o jej uchylenie powtarzając dotych- czasową argumentację wywodzi, iż zasada równego traktowania podatników (a nie tylko preferowania molochów) przemawia za częściowym umorzeniem zaległości skarżącemu (chociażby narosłych z winy opieszałości Urzędu odsetek) jako inwalidzie, który mając prawo do korzystania z pomoc społecznej, z takiej formy pomocy nie korzysta. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona do sądu decyzja należy do tzw. decyzji uznaniowych. Powyższe oznacza, że do kompetencji organów należy ewentualne pozytywne rozpatrzenie wniosku podatnika o umorzenie zaległości podatkowej bądź odsetek za zwłokę. Rola sądu ogranicza się natomiast do zbadania (mając na względzie funkcje kontrolne sądu administracyjnego – wyrażone w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269) czy organy rozważyły wszelkie przesłanki od spełnienia których uzależnione jest ewentualne pozytywne rozpatrzenie wniosku a nadto, czy ocena zebranego w/w zakresie materiału dowodowego nie jest oceną dowolną. Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, iż o ile organy podatkowe w sposób wyczerpujący ustaliły aktualną sytuację materialną skarżącego, o tyle zupełnie pominęły w swoich rozważaniach przyczyny, które doprowadziły do powstania zaległości podatkowej. Z akt sprawy wynika, że od 25.IX.2000 r. do 23.X.2000 r. skarżący był hospitalizowany w Akademii Medycznej w związku ze stwierdzoną u niego depresją, której objawy ujawniły się już we wcześniejszych miesiącach. Zatem obowiązkiem organów było rozważenie, czy powyższa choroba miała wpływ na powstanie zaległości podatkowych, skoro niewątpliwie była ona przyczyną zlikwidowania przez skarżącego działalności gospodarczej z dniem 2.X.2000 r. Z tych samych przyczyn argumentem organów nie może być okoliczność, że decyzją z dnia [...] r. rozłożono skarżącemu zaległość w podatku VAT na 10 rat, z czego skarżący uregulował jedynie cztery raty. Ponadto okoliczność, że skarżący jako osoba głuchoniema prowadził działalność gospodarczą, osiągał określone dochody – nie może być wykorzystywana zdaniem sądu jako argument przesądzający w sprawie o odmowę umorzenia zaległości podatkowych. Jak już wcześniej bowiem zaznaczono organy podatkowe nie wyjaśniły przyczyn powstania zaległości podatkowych o umorzenie których wnosił skarżący. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy (mając na względzie inwalidztwo skarżącego a w konsekwencji związaną z tym nieporadność) organy winne nadto pouczyć skarżącego o treści przepisu art. 66 § 1 Ordynacji podatkowej. Z akt sprawy wynika bowiem, że już w dniu 12 marca 2001 r. skarżący złożył wniosek o sprzedaż działek budowlanych (których był współ- właścicielem w 50% z żoną) w drodze egzekucji i zaliczenie uzyskanej w ten sposób kwoty na poczet zaległości podatkowych. Na sprzedaż przedmiotowych działek pismem z dnia 22.XI.2001 r. wyraziła zgodę również żona skarżącego. Gdyby organy podatkowe niezwłocznie pouczyły skarżącego o treści w/w art. 66 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej – przewidującego szczególny przypadek wygaśnięcia zobowiązania podatkowego poprzez przeniesienie własności rzeczy (...) na rzecz Skarbu Państwa – w zamian za zaległości podatkowe z tytułu podatków stanowiących dochody budżetu państwa (a co w istocie uczyniły dopiero w dniu 15 marca 2004 r.), niewątpliwie zapobiegłoby to narastaniu bardzo wysokich odsetek za zwłokę. Z tych przyczyn na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c", art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji, sąd w wyroku nie zawarł rozstrzygnięcia, do którego obliguje przepis art. 152 w/w ustawy. MK