I SA/Gd 346/08
WyrokWSA w Gdańsku2008-10-07
Skład orzekający: Ewa Kwarcińska, Alicja Stępień, Bogusław Woźniak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy można orzec osobistą odpowiedzialność członka zarządu stowarzyszenia za zaległości podatkowe stowarzyszenia, jeśli istnieje uzasadnione podejrzenie sfałszowania listy obecności na walnym zgromadzeniu, która stanowiła podstawę powołania zarządu?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że narusza ona prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Kluczowe znaczenie ma zarzut sfałszowania listy obecności na walnym zgromadzeniu, która powołała zarząd, co podważa skuteczność powołania członków zarządu i tym samym podstawę do orzeczenia ich osobistej odpowiedzialności za zaległości podatkowe stowarzyszenia. Organ odwoławczy nie odniósł się należycie do tego zarzutu i wniosków dowodowych strony, naruszając przepisy postępowania.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła orzeczenia osobistej odpowiedzialności H. M. jako członka zarządu stowarzyszenia "A" za zaległości podatkowe stowarzyszenia w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2002. Organ pierwszej instancji orzekł odpowiedzialność, a Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżąca podniosła zarzut sfałszowania jej podpisu na liście obecności z walnego zgromadzenia, co miało uniemożliwić jej skuteczne powołanie do zarządu. Wskazała również, że organ odwoławczy nie odniósł się do tego zarzutu i wniosku dowodowego.Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej i zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia WSA Bogusław Woźniak, Protokolant Sekretarz Sądowy Alicja Landowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 października 2008 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu stowarzyszenia za zaległości w podatku dochodowym od osób prawnych za 2002 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 600 zł (sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
I SA/Gd 346/08
UZASADNIENIE
Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego, decyzją z [...], na podstawie m.in. art. 116a ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005r., nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej jako O.p.) orzekł osobistą odpowiedzialność skarżącej H. M, jako członka organu zarządzającego stowarzyszenia po nazwą "A" - wraz z organizacją i pozostałymi członkami organu zarządzającego, za zaległość podatkową "A" w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2002 w kwocie 68.708 zł wraz z odsetkami w wysokości 30.469 zł.
Ten sam organ podatkowy orzekł osobistą odpowiedzialność pozostałych członków organu zarządzającego (I SA/Gd 347/08 dot. J. N. I SA/Gd 348/08 dot. Z. G.; wydana została również decyzja w stosunku do F. W. ).
W wyniku rozpoznania odwołania, Dyrektor Izby Skarbowej, decyzją z [...], na podstawie m.in. art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 220 § 2 i art. 116a O.p. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy odniósł się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego – "A" nie uiściła w całości ciążącego na niej, jako podatniku, zobowiązania w podatku dochodowym za rok 2002, w konsekwencji powstała zaległość podatkowa w rozumieniu art. 51 O.p. – z dniem 1 kwietnia 2003r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego, decyzją z [...] określił [...] zobowiązanie w podatku dochodowym za rok 2002. Wystawiony został tytuł wykonawczy SM [...]; odpis tytułu wykonawczego został doręczony 18 listopada 2005r., w tym też dniu nastąpiło zajęcie rachunku bankowego stowarzyszenia. Z akt postępowania egzekucyjnego, zdaniem organu odwoławczego, wynika, że postępowanie egzekucyjne zmierzające do uregulowania ww. zaległości podatkowej było bezskuteczne. Z pisma Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców z 10 października 2005r. "A" nie posiada żadnego pojazdu; z pisma Urzędu Miejskiego Wydziału Geodezji z 23 czerwca 2005r. wynika z kolei, że "A" nie figuruje w wykazie właścicieli nieruchomości ani w wykazie użytkowników wieczystych gruntu. W toku postępowania egzekucyjnego poborcy skarbowi ustalili, że "A" nie posiada żadnego majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej pod wskazanym adresem (siedziba "A" była wynajmowana do 2004r.)
Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego, postanowieniem z [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułu wykonawczego.
Organ drugiej instancji wskazał, że "A" posiada również zaległość podatkową w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2000, objętą tytułem wykonawczym SM [...] z 3 listopada 2005r., jednak ustawa – Ordynacja podatkowa, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002r., nie przewidywała odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 O.p.
Następnie organ odwoławczy odniósł się do kwestii pełnienia przez stronę obowiązków członka organu zarządzającego stowarzyszeniem.
Jak wynika z ustaleń organów obu instancji, w tym z wypisu z rejestru stowarzyszeń nr 1484, "A" została wpisana do rejestru 14 sierpnia 1998r.; członkami zarządu byli M. M. (nie żyje od sierpnia 2006r.; w aktach postępowania brak aktu zgonu), Z. G., F. W., H. M. oraz J. N. (k. 1 akt), co potwierdza m.in. pismo Sądu Rejonowego z 6 listopada 2006r., załączona do akt sprawy uchwała Walnego Zgromadzenia Członków "A" z 28 listopada 1998r., protokół z Walnego Zgromadzenia z 28 listopada 1998r. wraz z listą obecności (k.137v). Skarżąca była członkiem zarządu do dnia złożenia rezygnacji tj. do 7 listopada 2003r., tym samym skarżąca pełniła funkcję jednego z członków organu zarządzającego stowarzyszenia na dzień powstania przedmiotowej zaległości podatkowej.
Zdaniem organu drugiej instancji, tak ustalony stan faktyczny sprawy pozwolił na stwierdzenie, że w sprawie zaistniały przesłanki odpowiedzialności podatkowej o jakiej mowa w art. 116 § 1 i 2 O.p. Skarżąca nie wykazała przesłanek wyłączających jej odpowiedzialność – nie został we właściwym czasie złożony wniosek o ogłoszenie upadłości stowarzyszenia, nie wniesiono podania o otwarcie postępowania układowego; skarżąca nie wykazała, że nie zgłoszenie ww. wniosków nastąpiło bez jej winy. Skarżąca nie wykazała również, aby stowarzyszenie miało jakiekolwiek mienie, z którego możliwa byłaby egzekucja umożliwiająca uregulowanie zaległości podatkowej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 122, art. 187 § 1 O.p. oraz art. 188 i 210 § 4 O.p. wobec nie ustosunkowania się do wniosku dowodowego strony zawartego w odwołaniu, w którym strona wniosła o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego grafologa na okoliczność czy podpis strony złożony na liście obecności Walnego Zgromadzenia stowarzyszenia w dniu 28 listopada 1998r. jest podpisem strony; nie załączono do akt postępowania podatkowego opinii biegłego grafologa wydanej w toku postępowania karnego. Zdaniem autora skargi organ odwoławczy nie odniósł się do tego zarzutu zawartego na etapie postępowania odwoławczego. Podkreślono, iż strona nie była obecna w dniu 28 listopada 1998r. na Walnym Zgromadzeniu i jej podpis na liście obecności jest podrobiony, nie została wobec tego wybrana w skład organu zarządzającego stowarzyszeniem. Podrobiony został również podpis J. N. i Z. G.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – zwanej w dalszej części P.p.s.a – stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Oceniając zaskarżoną decyzję organu odwoławczego z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności za zaległości podatkowe stowarzyszenia po nazwą "A" na stronę, jako członka zarządu stowarzyszenia.
I.
Postanowieniem z 21 lipca 1998r. Sąd Wojewódzki w Gdańsku, w sprawie I NS Rej-St. [...], postanowił zarejestrować stowarzyszenie pod nazwą "A". W skład komitetu założycielskiego weszli: Z. G., H. M., M. M. i F. W.
Postanowieniem z 13 października 1998r., sygn. akt Rej.St. [...] Sąd Wojewódzki oddalił wniosek stowarzyszenia o zarejestrowanie zarządu. W uzasadnieniu wskazano, że czteroosobowy zarząd powstał na skutek przekształcenia się Komitetu założycielskiego w drodze uchwały tego komitetu z 1 sierpnia 1998r., a taki sposób wyboru zarządu sprzeczny jest z treścią uchwalonego statutu stowarzyszenia, w tym § 14, 17 pkt 5f, § 18 pkt 2, które to przepisy przewidywały, iż zarząd w składzie od 5 do 9 osób wybierany będzie uchwałą walnego zgromadzenia stowarzyszenia (k. 128v; k. 126-124).
W aktach postępowania podatkowego znajduje się kopia uchwały nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia stowarzyszenia "A" z 28 listopada 1998r., którą dokonano wyboru zarządu w osobach: M. M. - prezes, Z. G. - wiceprezes, F. W. - skarbnik, H. M. – członek zarządu, J. N. - członek zarządu (k. 132, 132v). Do wniosku o zarejestrowanie składu zarządu "A" (k. 135) dołączono listę obecności, na której widnieją m.in. podpisy wszystkich członków zarządu (k. 131v), w tym podpis strony.
Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Gdańsku, pismem z 4 października 2007r. zawiadomił Prokuraturę Rejonową o możliwości popełnienia przestępstwa. W uzasadnieniu wskazano, że w toku postępowania podatkowego zarzucono sfałszowanie listy obecności z 28 listopada 1998r.
Postanowieniem z 22 lutego 2008r. Prokurator Prokuratury Rejonowej umorzył dochodzenie w sprawie podrobienia podpisów na liście obecności Walnego Zgromadzenia członków "A" – wobec nie wykrycia sprawcy (sprawców) przestępstwa.
Jak wynika z pisma Sądu Rejonowego z 7 grudnia 2006r. stowarzyszenie nie figuruje w Krajowym Rejestrze Sądowym (k. 30 akt).
II.
Już w odwołaniu pełnomocnik strony wniósł o powołanie biegłego grafologa na okoliczność zbadania czy na liście obecności z 28 listopada 1998r. widnieje podpis strony. W uzasadnieniu pełnomocnik podkreślił, że (...) problem w sprawie sprowadza się do wieku i stanu świadomości członków zarządu stowarzyszenia, którzy będąc członkami komitetu założycielskiego nie rozróżniali tej funkcji od funkcji w zarządzie stowarzyszenia (...), jednak strona pamięta, że nie była obecna w dniu 28 listopada 1998r. na Walnym Zgromadzeniu.
W skardze do WSA w Gdańsku pełnomocnik strony podkreślił, iż organ odwoławczy nie odniósł się do złożonego wniosku dowodowego, ponadto do akt postępowania podatkowego nie została dołączona opinia grafologa, sporządzona w toku postępowania karnego – o co wnosił pełnomocnik strony pismem z 30 stycznia 2008r.
III.
1/ Zgodnie z art. 116a O.p. za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 O.p. odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi osobami zaś dyspozycję art. 116 O.p. stosuje się odpowiednio.
Odpowiedzialność członków organów zarządzających stowarzyszeniami dotyczy wyłącznie zobowiązań podatkowych, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków organów zarządzających.
2/ Powołanie i odwołanie członka zarządu stowarzyszenia, następuje z mocy uchwały zgromadzenia, której skuteczność nie zależy od dokonania odpowiedniego wpisu w rejestrze handlowym.
3/ Co prawda stowarzyszenie "A" nie wypełniło obowiązku zarejestrowania się w Krajowym Rejestrze Sądowym w terminie przewidzianym w art. 8 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770), jednak zgodnie z brzmieniem art. 9 ust. 2 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych zachowały moc do czasu rejestracji zgodnie z ustawą o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209).
Co należy w sprawie podkreślić raz jeszcze - wpis do rejestru składu zarządu ma jedynie charakter deklaratoryjny.
IV.
Pozostaje wobec powyższego stanu faktycznego i prawnego odnieść się do zarzutu strony skarżącej, która kwestionuje powołanie jej w skład organu zarządzającego stowarzyszeniem "A", poprzez zarzut sfałszowania listy obecności w zakresie, który powodował, iż walne zgromadzenie nie powołało – prawnie skutecznie – składu zarządu, co zdaniem strony ma wyraz i w tym, iż ani strona, ani pozostali członkowie zarządu (poza prezesem M. M.) nie brali udziału w zarządzaniu stowarzyszeniem przez wszystkie lata jego istnienia.
Nie ulega wątpliwości, iż dane ujęte w rejestrze, tu w rejestrze stowarzyszeń, oparte są na zaufaniu do danych zawartych w tymże rejestrze. Zdaniem Sądu nie niweluje to jednak możliwości postawienia - w tego typu sprawach - zarzutu, iż dokonano sfałszowania danych, które posłużyły do dokonania kwestionowanego wpisu do rejestru; należy bowiem mieć na uwadze, iż wpisy dotyczące powołania i odwołania członków zarządu mają jedynie charakter deklaratoryjny.
Należy uwypuklić, że sprawy z zakresu art. 116 i 116a O.p. dotyczą daleko idących konsekwencji w stosunku do osób trzecich. W orzecznictwie nie bez powodu podkreśla się, iż wyjątkowość odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe podatnika wynika z faktu, że odpowiedzialność osób trzecich jest instytucją prawną wiążącą skutki istnienia zobowiązania podatkowego z podmiotem innym niż podatnik; osoby trzecie ponoszą odpowiedzialność za cudzy dług. Sprawy te wymagają szczególnej troski w zakresie prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy.
Tym samym nie do zaakceptowania jest stanowisko organu odwoławczego, który w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, do jedynego zarzutu, jaki strona złożyła w toku postępowania podatkowego odnosi się jednym zdaniem, iż postępowanie karne jest postępowaniem odrębnym, co zresztą nie powinno budzić wątpliwości. Jednak okoliczność, iż w toku postępowania karnego dopuszczano dowody, w tym dowody z opinii biegłego, a organ podatkowy nie przeprowadza dowodu z akt tego postępowania, jednocześnie odmawiając przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie przesłuchania w charakterze świadków pozostałych członków zarządu (m.in. pismo pełnomocnika z 21 listopada 2006r., k. 33), nie dopuszcza się dowodu z przesłuchania H. M. – w charakterze strony, nie odnosi się do faktu, iż powodem umorzenia dochodzenia jest wyłącznie fakt nie wykrycia sprawców (art. 305 § 3 i art. 325e § 2 K.p.k.), powoduje, iż zarzut naruszenia art. 122, art. 187 § 1, art. 188 i 210 § 4 O.p. zawarty w skardze, uznać należy za słuszny. Zdaniem Sądu, naruszenie wskazanych przepisów postępowania ma istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy.
Nie można wywodzić odpowiedzialności osoby trzeciej z faktu, iż podstawą tej odpowiedzialności staje się okoliczność sfałszowania dokumentów tę odpowiedzialność uzasadniających, w tym wypadku jest to uchwała walnego zgromadzenia członków stowarzyszenia wraz z listą obecności członków na tymże zgromadzeniu a powołująca skład zarządu tego stowarzyszenia. Uchwała ta ma charakter konstytutywny, co czyni, iż w niniejszej sprawie kwestia powyższa staje się wiodącą.
V.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy dopuścić dowód z akt dochodzenia 1 Ds. [...] Prokuratury Rejonowej wraz ze wszystkimi dowodami w toku tego postępowania przeprowadzonymi. Należy przesłuchać H. M. w charakterze strony oraz pozostałych członków zarządu stowarzyszenia na okoliczność ich obecności w dniu 28 listopada 1998r. na walnym zgromadzeniu stowarzyszenia oraz na okoliczność ich członkostwa w organie zarządzającym stowarzyszeniem (por. pkt VI uzasadnienia). W przypadku gdyby w toku ww. dochodzenia nie przeprowadzono dowodu z opinii biegłego – należy w toku postępowania podatkowego dopuścić dowód z opinii biegłego celem ustalenia, czy podpisy Z. G., H. M. i J. N., na liście obecności na nadzwyczajnym Walnym Zgromadzeniu stowarzyszenia "A" z 28 listopada 1998r. są faktycznie ich podpisami.
Należy wskazać, iż komentowany przepis art. 116a O.p. dotyczy wyłącznie podmiotów będących członkami organów zarządzających osób prawnych innych niż spółki kapitałowe, tym samym odpowiedzialność na podstawie art. 116a O.p. ponosić mogą jedynie członkowie zarządów stowarzyszeń - art. 10 ust. 1 pkt 6 i art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 z późn. zm.), zaś zakres odpowiedzialności podmiotów, o których mowa w art. 116a O.p., dotyczy zaległości podatkowych osoby prawnej oraz należności wskazanych w art. 107 § 2 O.p.
VI.
1/ W aktach postępowania podatkowego znajduje się, wobec ograniczonego postępowania dowodowego, jedynie notatka urzędowa z 2 listopada 2006r. sporządzona przez pracownika Drugiego Urzędu Skarbowego z rozmowy m.in. ze stroną skarżącą, w której stwierdzono, że H. M., J. N. i Z. G. nie wiedzieli o zaległościach podatkowych "A" i stwierdzili cyt. (...) w naszej opinii ponoszenie odpowiedzialności przez członków organizacji za nieprawidłowości finansowe wynikające z kierowania organizacją bez naszej wiedzy i udziału jest krzywdzące i niesprawiedliwe. Zawyżenie kosztów o których mowa w decyzji było spowodowane osobistym działaniem prezesa o którym członkowie organizacji nie byli informowani i nie brali udziału w podejmowaniu decyzji oraz nie mieli możliwości kontroli wydatków, które do tej pory nie są znane (...) (k. 12 akt; por. k. 15 pismo strony z 28 września 2006r. i k. 23 pismo strony z 19 października 2006r.).
Organ odwoławczy nie ustosunkował się również do treści pisma strony z 23 listopada 2006r., w którym Z. G. stwierdził, że H. M. (...) w 2002r. na walnym zebraniu członków stowarzyszenia "A" wycofała się z zarządu członków w/w organizacji (...) (k. 32).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy mieć również na uwadze, podzielaną przez Sąd, tezę zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2005r., w sprawie I FSK [...], iż odpowiedzialność osoby trzeciej, o której mowa w art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej, nie może być skierowana wobec takiej osoby, która ani faktycznie nie pełniła obowiązków członka zarządu Spółki, ani też nie miała możliwości pełnienia takich obowiązków w okresie, w którym powstały zaległości spółki, bowiem negatywne konsekwencje związane z przeniesieniem odpowiedzialności z podatnika na osobę trzecią nie mogą dotyczyć w przypadku członków zarządów spółek osób, które nie miały w istocie żadnego wpływu na bieg spraw spółki w czasie powstania zaległości ( opubl. LEX nr 187895, Monitor Podatkowy 2006/10/46). W uzasadnieniu tego orzeczenia NSA podkreślił, iż stanowisko sądu pierwszej instancji, że okoliczności faktyczne dotyczące wpływu skarżącej na prowadzenie spraw Spółki i powstanie zaległości podatkowych nie miały znaczenia dla zastosowania wobec niej art. 116 Ordynacji podatkowej, narusza ten przepis. Zdaniem NSA dokonano błędnej wykładni tego artykułu, przy czym błąd ten dotyczył wykładni § 2 art. 116 Ordynacji podatkowej. Z przepisu tego wynika, że odpowiedzialność członków zarządu spółki, określona w § 1, obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu spółki.
NSA podkreślił, iż błędnie utożsamiono pojęcie pełnienie obowiązków z treścią wpisu do rejestru handlowego, odrzucając możliwość uwzględnienia przy dokonywaniu jego wykładni okoliczności faktycznych, dotyczących możliwości rzeczywistego oddziaływania na sprawy Spółki przez osobę tylko formalnie figurującą w rejestrze jako członek zarządu.
Naczelny Sąd Administracyjny, który stanął na stanowisku, że odpowiedzialność osoby trzeciej, o której mowa w art. 116 § 2 O.p., nie może być skierowana wobec takiej osoby, która ani faktycznie nie pełniła obowiązków członka zarządu Spółki, ani też nie miała możliwości pełnienia takich obowiązków w okresie, w którym powstały zaległości spółki, podkreślił, że za takim rozumieniem tego przepisu przemawia zarówno wykładnia literalna - w przepisie jest mowa o pełnieniu obowiązków, a więc o ich wykonywaniu, działaniu aktywnym, o określonym stanie faktycznym, a nie formalnym wynikającym jedynie z wpisu do rejestru - jak i wykładnia celowościowa.
Orzeczenie powyższe zachowuje odniesienie do art. 116a O.p. z uwagi na treść zdania drugiego tego przepisu.
Należy również mieć na uwadze, że prawo o stowarzyszeniach przewiduje, że stowarzyszenie obowiązane jest posiadać zarząd, nie reguluje jednak jego organizacji (art. 11 ust. 3 ustawy Prawo o stowarzyszeniach; Dz. U. 2001r., nr 79, poz. 856 ze zm.). Kwestie te pozostawia walnemu zgromadzeniu, które winno uregulować je w statucie (art. 10 ust. 1 pkt 5 Prawa o stowarzyszeniach). Treść statutu jest więc prawnie znacząca dla ustalenia stanu faktycznego w sprawach dotyczących odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe stowarzyszenia.
2/ W kolejnym etapie sprawy, badając występowanie przesłanek o jakich mowa w art. 116 O.p. w związku z art. 116a O.p., przy ponownym rozpoznaniu sprawy, należy również ustalić, czy "A" złożyło wniosek o ogłoszenie upadłości, jak sugeruje pismo pełnomocnika strony skarżącej z 22 listopada 2006r. Należy podkreślić, iż ciężar dowodowy spoczywa, w tego typu sprawach, na organie podatkowym.
Ustalenie okresu, w jakim strona pełniła funkcję członka zarządu, przyczyn, dla których nie zgłosiła wniosku o upadłość stowarzyszenia, oraz czasu, kiedy wniosek taki należało zgłosić, należą do ustaleń istotnych i niezbędnych dla orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania osoby prawnej, są to bowiem elementy stanu faktycznego prawnie znaczące z uwagi na treść art. 116 i art. 116a Ordynacji podatkowej.
W tym stanie rzeczy Sąd kierując się przedstawionymi wyżej względami na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę, jako uzasadnioną uwzględnił.
EK
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło