I SA/Gd 348/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Pellowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 października 2015 r. sprawy ze skargi K.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego K. M., na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela - Burmistrza Miasta. W toku postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego, zawiadomieniami z dnia 2 października 2007 r., 12 października 2012 r. oraz 16 maja 2012 r., dokonał zajęć wierzytelności z rachunku bankowego w Banku "A" S.A., a bank poinformował organ egzekucyjny o braku możliwości realizacji dokonanych zajęć. W dniu 17 października 2011 r., w miejscu zamieszkania K. M. sporządzono protokół o stanie majątkowym. Zawiadomieniami z dnia 4 maja 2012 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku "B" S.A., z dnia 20 lutego 2014 r. wierzytelności z rachunku bankowego w Banku "C" S.A., dnia 20 lutego 2014 r. wierzytelności z rachunku bankowego w "D" S.A. przy czym banki poinformowały organ egzekucyjny o braku możliwości realizacji zajęcia. W dniu 4 czerwca 2014 r. pracownik Urzędu Skarbowego sporządził z zobowiązanym protokół o stanie majątkowym K. M. Postanowieniem z dnia 22 października 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku K. M., albowiem przeprowadzone postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do wyjawienia majątku zobowiązanego. Organ wskazał również, że K. M. jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej w R., która jest obciążona na rzecz "E" Bank, ZUS, Gminy Miasta i Naczelnika Urzędu Skarbowego, a zatem w ocenie organu egzekucyjnego, egzekucja prowadzona do majątku zobowiązanego stała się bezskuteczna. Na powyższe rozstrzygnięcie zażalenie złożył Burmistrz Miasta. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu wniesionego zażalenia, postanowieniem z dnia 19 grudnia 2014 r. uchylił zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Organ odwoławczy przychylił się do stwierdzenia zawartego w zażaleniu, że K. M. był właścicielem nieruchomości położonej w R. przy ul. [...], a nie jej współwłaścicielem, jak to zostało wskazane w zaskarżonym postanowieniu. Organ odwoławczy wskazał również, że w toku postępowania egzekucyjnego winna zostać wyjaśniona kwestia uzyskiwania przez K. M. ewentualnych dochodów z tytułu najmu części nieruchomości położonej w R., przy ul. [...]. W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że na obecnym etapie brak było podstaw prawnych do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku K. M. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza Miasta. Istniała zatem konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego i umorzenia postępowania pierwszej instancji. Na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej K. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W treści skargi strona wskazała, że nie jest prawdą, iż wynajmuje jakiekolwiek pomieszczenia w nieruchomości położonej w R., a wynajmując pomieszczenia naruszyłby prawo. Skarżący podniósł również, że podatek od nieruchomości został mu niesłusznie naliczony. K. M. zarzucił także, iż Dyrektor Izby Skarbowej wydał postanowienie umarzające nie zapoznając się ze stanem faktycznym sprawy. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie, wbrew podniesionym zarzutom odpowiada prawu. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadzała się do ustalenia tego, czy organ podatkowy drugiej instancji zasadnie uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego do majątku K. M., na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza Miasta i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Zgodnie z treścią art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) - dalej w skrócie u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Umorzenie postępowania pozostaje zatem zależne od uznania organu egzekucyjnego. Organ ten powinien jednak kierować się dyrektywą celowości postępowania egzekucyjnego. W związku z tym ustalenie, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwa byłaby egzekucja, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Rozwiązanie to chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. Omawiana regulacja jest przepisem o charakterze uznaniowym co oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może i też odmówić jego umorzenia. Działanie to leży bowiem w granicach swobody wyboru organu zakreślonego przesłanką ustaloną w art. 59 § 2 u.p.e.a. Niemniej jednak, możliwość działania organu na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez ustawodawcę, nakłada na organ szczególny obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności indywidualnych każdej sprawy w celu jej prawidłowego rozwiązania, wyboru optymalnego rozstrzygnięcia, poprzedzonego szczególnie dokładną analizą i oceną faktów w świetle obowiązującego prawa, których logiczną konsekwencją jest podjęte postanowienie. Oznacza to, że organ administracji zobowiązany jest w takim postępowaniu do szczególnego działania zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w jego ramach do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. wiąże się z koniecznością wykazania przez organ egzekucyjny, że dążył wszelkimi metodami do ustalenia majątku zobowiązanego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego, w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym podejmował szereg czynności zmierzających do ustalenia sytuacji majątkowej zobowiązanego K. M. w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych. W szczególności organ egzekucyjny dokonał zajęć wierzytelności z kilku rachunków bankowych, których posiadaczem był (lub miał być) K. M. W toku postępowania ustalono również, że oprócz nieruchomości położnej w R. skarżący nie posiada żadnych składników majątkowych ani źródeł dochodów, z których możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji. Niemniej jednak, organ egzekucyjny nie zebrał materiału dowodowego w sposób zupełny, co w konsekwencji doprowadziło do ustalenia nieprawidłowego stanu faktycznego. Tymczasem dopiero niewadliwie ustalony stan faktyczny daje możliwość podjęcia decyzji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. Dopiero bowiem kompletny obraz sytuacji majątkowej zobowiązanego pozwala przyjąć organowi, że z uwagi na brak mienia, z którego możliwa byłaby egzekucja prowadząca do uzyskania środków pieniężnych o wysokości przekraczającej koszty egzekucji, istnieją podstawy do jej umorzenia. Tymczasem organ egzekucyjny, po pierwsze, nieprawidłowo ustalił stan prawny nieruchomości położonej w R. przy ul. [...] przyjmując, że skarżący był jej współwłaścicielem, czemu przeczy jednak treść księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości. Ponadto, jak wynika z treści środka odwoławczego wniesionego przez Burmistrza Miasta, na nieruchomości stanowiącej własność K. M. działalność gospodarczą prowadzą dwa podmioty, co uzasadnia przypuszczenie, że skarżący może uzyskiwać przychody z tytułu najmu. Powyższa kwestia nie została wyjaśniona przez organ pierwszej instancji. W świetle powyższych ustaleń prawidłowo zatem organ odwoławczy uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego i umorzył postępowanie pierwszoinstancyjne. Zgodnie bowiem z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, organ odwoławczy wydaje decyzję (odpowiednio postanowienie), w której uchyla zaskarżoną decyzję (postanowienie) w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję (postanowienie) - umarza postępowanie pierwszej instancji. Wskazany przepis nie określa przesłanek wydania decyzji o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania w pierwszej instancji. Należy zatem uznać, że kwestia umorzenia przez organ odwoławczy postępowania przed organem pierwszej instancji nie została uregulowana w komentowanym przepisie i przyjąć, że w tym zakresie mają zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organem pierwszej instancji, czyli przepis art. 105 k.p.a. W piśmiennictwie i orzecznictwie, zgodnie przyjęto, że organ odwoławczy może wydać taką decyzję tylko wówczas, gdy postępowanie pierwszoinstancyjne stało się bezprzedmiotowe (por. M. Jaśkowska, A.Wróbel, Komentarz do znowelizowanego Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex/el.2015). Przesłanka umorzenia postępowania zachodzi, gdy "brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty" (B. Adamiak, J. Borowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. C.H. BECK, Warszawa 1996 r., s. 462). Sąd nie zgadza się przy tym z zarzutem postawionym przez skarżącego, że wydanie postanowienia przez Dyrektora Izby Skarbowej nastąpiło bez uprzedniego zapoznania się ze stanem faktycznym sprawy. Z treści zaskarżonego aktu wynika bowiem, że decyzja o uchyleniu zaskarżonego postanowienia organu pierwszej instancji, zapadła po przeanalizowaniu zarówno zebranych dowodów, w tym księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości położonej w R. przy ul. [...] jak również po zapoznaniu się z informacjami pochodzącymi od Burmistrza Miasta. Fakt, że strona kwestionuje ustalenia organu nie oznacza jednak, iż organ odwoławczy uchybił obowiązkowi zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy przed wydaniem zaskarżonego postanowienia. Sąd nie odnosi się jednocześnie do zarzutu wadliwego, zdaniem strony, naliczenia podatku od nieruchomości, albowiem zagadnienie związane z ustaleniem wysokości tego podatku nie jest przedmiotem zaskarżenia w niniejszym postępowaniu. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.