I SA/Gd 35/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 5 marca 2014 r., skarżący S. N. zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w kwocie 1.764 zł miesięcznie, jest współwłaścicielem (wciąż na prawach wspólności małżeńskiej, pomimo orzeczonego rozwodu) domu o powierzchni 67,90 m2 położonego na działce o powierzchni 788 m2, jego miesięczne koszty utrzymania, do których zaliczył wydatki na energię elektryczną i ogrzewanie elektryczne (220 zł), zakup gazu (100 zł), koszty użytkowania samochodu (150 zł), zakup leków (70 zł) i wyżywienia (600 zł), a także pomoc osób trzecich (250 zł), wynoszą 1.390 zł. Podniósł także, że jest osobą niepełnosprawną ruchowo w stopniu znacznym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Regulacja zawarta w art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 20 marca 2014 r. (doręczonym stronie w dniu 26 marca 2014 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni: (1) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat terminowych oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków (wpłaty, wypłaty) w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania do złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; (2) dokumentu potwierdzającego wysokość wypłacanej wnioskodawcy emerytury (w kwocie netto i brutto); (3) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, lekarstwa, inne) oraz wydatków na odpłatne leczenie; (4) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Wyjaśniono przy tym wnioskodawcy, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Wnioskodawca nie przedłożył żadnego z wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację danych dotyczących jego sytuacji finansowej zawartych we wniosku o przyznanie mu prawa pomocy. Natomiast za udowodnioną uznać należało podnoszoną przez wnioskodawcę okoliczność dotyczącą jego niepełnosprawności. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 7 sierpnia 2012 r., z którego wynika, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby (k. 15). Referendarz sądowy nie neguje, że sytuacja życiowa wnioskodawcy z uwagi na jego niepełnosprawność i znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji jest złożona. Jednak jak już wskazano, prawo pomocy przysługuje tym osobom, które znajdują się trudnej – co wymaga podkreślenia – sytuacji finansowej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. W niniejszej sprawie wnioskodawca zaś, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwił orzekającemu dokonanie pełnej i rzetelnej oceny tej właśnie sytuacji. Zaniechanie wnioskodawcy w tym zakresie skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a konsekwencji niemożnością ustalenia, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania, a jeśli tak to w jakiej części. Podkreślić należy, że wnioskodawca już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jej możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mógł wywieść, że złożone przez niego we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążona negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Ze względu na fakt, że wnioskodawca pomimo nałożonego zobowiązania nie przedłożył wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby wskazane we wniosku okoliczności, uznano, że nie wykazał on, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.