I SA/Gd 35/17

Dnia 17 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.K. na postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, z dnia 7 marca 2018 r. o umorzeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2011 r. oraz zabezpieczenia na majątku postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Zarządzeniem z dnia 6 marca 2017 r. Przewodniczący Wydziału wezwał A.K. do uiszczenia brakującej części wpisu sądowego od skargi w kwocie 300 zł w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Niezależnie od powyższego wyrokiem z dnia 28 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę (postanowieniem z dnia 30 stycznia 2018 r. referendarz sądowy stwierdził, że wyrok ten jest prawomocny od dnia 28 kwietnia 2017 r.). Pismem z dnia 24 marca 2017 r. skarżący wniósł zażalenie na zarządzenie z dnia 6 marca 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt I FZ 107/17 umorzył postępowanie zażaleniowe jako bezprzedmiotowe. Postanowieniem z dnia 11 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nakazał ściągnąć od skarżącego brakującą część wpisu sądowego od skargi w wysokości 300 zł. Skarżący wniósł zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 11 grudnia 2017 r., sygn. akt I FZ 290/17. Zarządzeniem z dnia 29 grudnia 2017 r. Przewodniczący Wydziału wezwał skarżącego do uiszczenia brakującej części wpisu sądowego od skargi w kwocie 300 zł w terminie 7 dni, pod rygorem ściągnięcia w postępowaniu egzekucyjnym. Wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 27 lutego 2018 r., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 7 marca 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że merytoryczne rozpoznanie wniosku na obecnym etapie nie jest możliwe, a z uwagi na to, że rozpoznanie wniosku stało się zbędne istniała podstawa do umorzenia postępowania. Zdaniem referendarza skarżący może ubiegać się o umorzenie należności z tytułu nieuiszczonej brakującej części wpisu od skargi lub odroczenie jej zapłaty albo rozłożenia jej na raty, na podstawie art. 229 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 - dalej "p.p.s.a"), nie zaś o zwolnienie z obowiązku ich uiszczenia w postępowaniu o przyznanie mu prawa pomocy. Od powyższego postanowienia, w ustawowym terminie strona wniosła sprzeciw wskazując, że referendarz błędnie uznał, iż na obecnym etapie postepowania nie ma możliwości merytorycznego rozpoznania wniosku. Ponadto, zdaniem strony, wpis sadowy w postanowieniu z dnia 11 lipca 2017 r. został ustalony bezzasadnie, a skarżący nie powinien ponosić negatywnych skutków błędnej decyzji procesowej sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 - dalej "p.p.s.a"), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, iż orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. Stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z powołanego przepisu wynika, że złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne o ile trwa postępowanie sądowe, a po prawomocnym zakończeniu postępowania – jeżeli strona zainicjuje jednocześnie nowe postępowanie, które miałoby doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia (tj. postępowanie nadzwyczajne). W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2012 r., sygn. akt I OZ 776/12 (internetowa Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) wskazano, że "przez określenie "tok postępowania", zawarte w art. 243 § 1 p.p.s.a. należy rozumieć tok postępowania sądowoadministracyjnego od chwili jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia" oraz że "stwierdzenie prawomocności orzeczenia kończącego postępowanie oznacza, że sprawa sądowoadministracyjna nie jest już sprawą rozpoznawaną przez sąd". Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. Celem tej instytucji jest zwalnianie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych przez te osoby, którym brak środków może ograniczać prawo do rozstrzygnięcia sprawy przez niezawisły sąd. Jednym z kosztów, który strona ma obowiązek ponieść przy wnoszeniu skargi jest wpis. Jego uiszczenie w prawidłowej wysokości warunkuje podjęcie dalszych czynności przez sąd, a brak wpłaty powinien skutkować wydaniem postanowienia o odrzuceniu skargi. Możliwe jest jednak zaistnienie takiej sytuacji, kiedy pomimo nieuiszczenia wpisu w pełnej wysokości skarga została rozpoznana, a sprawa zakończyła się wydaniem prawomocnego wyroku orzekającego co do istoty sprawy. W związku z tym pomimo niewpłacenia wpisu zrealizowany został cel postępowania zainicjowanego wniesieniem skargi tj. rozpoznano sprawę merytorycznie. W takim przypadku orzekanie w przedmiocie prawa pomocy staje się zbędne. Wydanie prawomocnego wyroku niweczy konieczność ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, którego udzielenie ma zagwarantować rozpoznanie i rozstrzygniecie sprawy nawet pomimo tego, że strona wnosząca skargę nie dysponuje odpowiednimi środkami pieniężnymi. Tym samym skoro sprawa została prawomocnie zakończona nie ma podstaw do orzekania o zwolnieniu strony z obowiązku uiszczenia brakującej części wpisu, co uzasadnia umorzenie postępowania wywołanego złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy z uwagi na to, że rozpoznanie wniosku stało się zbędne. To w ocenie Sądu prowadzi do wniosku, że wydane przez referendarza sądowego orzeczenie jest prawidłowe. Sąd zwraca również uwagę, na co wskazał referendarz w zaskarżonym postanowieniu, że właściwym sposobem domagania się przez stronę zwolnienia od obowiązku zapłaty nieuiszczonych kosztów sądowych, jest tryb przewidziany w art. 229 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że należności z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych oraz grzywien orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym, z wyjątkiem grzywien, o których mowa w art. 55 § 1, art. 149 § 2 oraz art. 154 § 1, mogą być umorzone lub zapłata tej należności może być odroczona albo rozłożona na raty, jeżeli jej ściągnięcie byłoby połączone z niewspółmiernymi trudnościami lub groziłoby dłużnikowi zbyt ciężkimi skutkami. Sąd wskazuje ponadto, że kwestia związana z koniecznością uiszczenia brakującej części wpisu została prawomocnie przesądzona postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2017 r., sygn. akt I FZ 290/17. Sąd ten oddalając zażalenie strony wskazał wyraźnie na obowiązek uiszczenia przez skarżącego wpisu w wysokości 300 zł. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.