I SA/Gd 351/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Oleś po rozpoznaniu w dniu 22 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 26 maja 2008 r. D. P. zwrócił się do tutejszego Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 1.500 zł. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, dwoma dorosłymi synami oraz małoletnim wnukiem. Źródłem dochodu rodziny w wysokości 1.112,66 zł brutto miesięcznie jest prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza oraz dochody syna wnioskodawcy Ł. P. w wysokości 1.400 zł brutto miesięcznie osiągane ze stosunku pracy. Drugi z synów skarżącego, P. P. pomimo, iż prowadzi działalność gospodarczą nie uzyskuje z niej dochodów, zaś żona jest osobą bezrobotną. Jedyny majątek małżonków stanowi dom o powierzchni 200 m2. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż konieczność uiszczenia wpisu sądowego w niniejszej sprawie spowoduje zaprzestanie spłaty zaciągniętych kredytów bankowych na kwotę 40.000 zł, a także spłat rat leasingu samochodów ciężarowych w wysokości 2.400 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że syn P. P. jest zadłużony w banku z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości 20.000 zł. Nadmienił ponadto, iż ponosi wysokie koszty związane z utrzymaniem domu. Do wniosku skarżący dołączył kopie dokumentu – obliczenie dochodu w 2007 r., z którego wynika, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął dochód w wysokości 13.352,79 zł, deklarując przychód w wysokości 442.743,12 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 429.390,33 zł. Pismem z dnia 30 czerwca 2008 r. tutejszy Sąd zobowiązał skarżącego do przedłożenia – w terminie 7 dni – następujących dokumentów źródłowych: - wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę oraz synów rachunków i lokat bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, - odpisów zeznań podatkowych małżonków oraz synów za rok 2007, bądź też stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, - dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych przez skarżącego i jego syna P. dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej tj. dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów za okres ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP–1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, - zaświadczeń od pracodawcy Ł. P. o wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz wynagrodzenia wypłaconego za ostatni miesiąc, - dokumentu potwierdzającego, że żona skarżącego ma status osoby bezrobotnej (decyzji/ zaświadczenia urzędu pracy), - dokumentów potwierdzających wysokość podniesionych we wniosku wydatków związanych z miesięcznymi kosztami utrzymania, - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na każdego z małżonków, a także na synów pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), - zaświadczenia o aktualnym stanie zadłużenia z tytułu zaciągniętych przez skarżącego oraz jego syna P. kredytów oraz o wysokości ich miesięcznej spłaty. Z przedłożonej przez skarżącego dokumentacji wynika, że w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2008 r. skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę w wysokości 7.201,23 zł (przychód za ten okres wyniósł 166.863,82 zł, a koszty jego uzyskania 174.065,05 zł), zaś w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2008 r. osiągnął dochód w wysokości 3.917,84 zł, wykazując przychód w wysokości 99.494,82 zł oraz koszty jego uzyskania w wysokości 95.576,98 zł (zestawienie z księgi przychodów i rozchodów), syn skarżącego Ł. za czerwiec br. uzyskał wynagrodzenie w kwocie 1.419,06 zł netto, zaś średnie wynagrodzenie miesięczne netto za okres od kwietnia do czerwca 2008 r. kształtowało się na poziomie 1.386,75 zł (zaświadczenie pracodawcy z dnia 10 lipca 2008 r.), zaś syn P. z dniem 26 maja 2008 r. wznowił działalność gospodarczą w zakresie wykonywania robót budowlanych, jednakże nie jest w stanie określić osiągniętego z tego tytułu dochodu, gdyż rozlicza się w sposób zryczałtowany i nie prowadzi ewidencji kosztów (za okres od 26 maja do 30 czerwca 2008 r. podatek należny wyniósł 1.983 zł), żona skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (zaświadczenie urzędu pracy z dnia 17 czerwca 2008 r.). Skarżący posiada obciążenia z tytułu zawartych umów leasingu operacyjnego na samochody dostawcze oraz dwóch pożyczek zaciągniętych w łącznej wysokości 46.925,60 zł. Udokumentował spłatę rat w kwotach: 1.236,04 zł, 998,94 zł oraz 669,17 zł miesięcznie. Wnioskodawca posiada także zadłużenie wobec ZUS z tytułu składek za okres od grudnia 2000 r. do września 2005 r., które rozłożone zostało przez wierzyciela na raty, a których wysokość zgodnie z przedłożonym harmonogramem spłat w lipcu 2008 r. wyniosła 708,99 zł. Synowie skarżącego spłacają zaciągnięte kredyty bankowe w kwotach 20.600 zł (po 785,02 zł miesięcznie) i 4.325,97 zł. Na dzień 9 lipca 2008 r. skarżący dysponował środkami pieniężnymi w kwocie 2.102,57 zł (wyciąg z rachunku bankowego sporządzony za okres od 9 czerwca do 9 lipca 2008 r.), a jego syn Ł. – 49,72 zł (wyciąg z rachunku bankowego sporządzony za okres od 9 kwietnia do 10 lipca 2008 r.). Skarżący nie przedłożył jednak wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Nadto, przedstawił on swoją sytuację finansową w sposób selektywny, gdyż nie przedstawił wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie i synów rachunków bankowych. Wyciąg z konta bankowego o numerze [...], który prowadził dla P. P. Millennium Bank służył do obsługi udzielonego kredytu. Ze zgłoszenia identyfikacyjnego NIP-1 wynika zaś, że rachunkiem właściwym dla ww. jest rachunek o numerze [...]. Natomiast z przedłożonej umowy pożyczki udzielonej skarżącemu przez "A" sp. z o.o. wynika, że środki pieniężne przekazane zostały pożyczkobiorcy na rachunek bankowy o numerze [...] prowadzony przez Polbank, z którego wyciągu strona nie przedstawiła. Zauważyć również należy, że nadesłany wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez ING Bank Śląski S.A. obejmuje wyłącznie okres od 9 czerwca do 9 lipca 2008 r., a nie jak wskazano w zarządzeniu z dnia 30 czerwca 2008 r. okres ostatnich trzech miesięcy. Również historia operacji dokonanych na rachunku bankowym Ł. P. o numerze [...] w okresie od 9 kwietnia do 10 lipca br. potwierdza, że posiada on inne rachunki (lub też subkonta) o numerach [...] oraz [...], z których w dniach: 24 kwietnia, 2 maja, 8 maja, 28 maja, 6 czerwca i 2 lipca 2008 r. dokonywał wpłat w kwotach od 200 do 949 zł na rachunek, z którego wyciąg przedłożył skarżący. Nie bez znaczenia była również okoliczność, iż w okresie od 13 do 21 czerwca 2008 r. skarżący dokonał wypłat z bankomatu na łączną kwotę 13.900 złotych, co potwierdza zestawienie transakcji zapisanych na jego rachunku bankowym. Ponadto oświadczenie skarżącego o niemożności określenia wysokości dochodów osiągniętych przez P. P. z prowadzonej działalności gospodarczej było niewiarygodne. Ze złożonego oświadczenia wynika, że syn skarżącego uiszcza zryczałtowany podatek dochodowy w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, a zatem jest zobowiązany do prowadzenia ewidencji przychodów (w tym wypadku ewidencjonującej sprzedaż świadczonych usług w zakresie robót budowlanych). Podkreślić także należy, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. Nr 144, poz. 930 ze zm.) wysokość zryczałtowanego podatku to określona ustawą dla danego rodzaju usług stawka % kwoty osiągniętych przychodów. Okoliczność nieprowadzenia przez syna skarżącego ewidencji ponoszonych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą kosztów nie zwalnia skarżącego z obowiązku przedstawienia dokumentów obrazujących wysokość osiągniętych przychodów, co wynika wprost z treści zarządzenia z dnia 30 czerwca 2008 r. Wnioskodawca uchylił się również od przedłożenia dokumentów, które potwierdzałyby wysokość ponoszonych przez niego miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem. W tym zakresie złożył jedynie oświadczenie, w którym podał, że miesięczny koszt utrzymania domu, do którego zaliczył opłaty za energię elektryczną, ogrzewanie, wodę i ścieki, podatek od nieruchomości wynosi 750 zł, 260 zł to czesne za przedszkole wnuka, zaś 1.500 zł przeznacza na wyżywienie. Udokumentowana została jedynie wysokość opłat poniesionych za przedszkole wnuka w czerwcu 2008 r. w kwocie 267 złotych (wyciąg z rachunku bankowego skarżącego). Nie można przyjąć, że skarżący nie posiada faktur, rachunków czy decyzji podatkowych, na podstawie których ponosi wskazane koszty. Nadmienić przy tym należy, że podana przez skarżącego wysokość kosztów utrzymania (w tym także kwota miesięcznych rat spłacanych kredytów, zaległości) znacznie przewyższa wysokość zadeklarowanych miesięcznych dochodów rodziny. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 351/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W bardzo krótkim uzasadnieniu złożonego sprzeciwu D. P. wskazał, iż odmowa przyznania prawa pomocy stawia go w bardzo niekorzystnym położeniu z uwagi na trudną sytuację finansową w jakiej znalazł się on i jego rodzina. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "P.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Rozpatrując ponownie wniosek D. P. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiej pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego Wmyśl natomiast art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Odnosząc powyższe rozważania teoretyczne do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy w pierwszej kolejności Sąd pragnie wskazać, iż wnioskodawca nie dokonał wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, postępowanie wnioskodawcy, polegające na uchyleniu się od przedłożenia części dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Co więcej, skarżący nie skorzystał z możliwości uzupełniania brakującej części dokumentów, na podstawie których Sąd mógłby dogłębnie rozpatrzyć jego możliwości płatnicze, ograniczając się do przedstawienia w sprzeciwie do postanowienia z dnia 19 sierpnia 2008 r., ogólnikowych argumentów odnośnie swojej trudnej sytuacji majątkowej bez poparcia twierdzeń innymi dowodami. Na marginesie podkreślić należy, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków skarżący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. Ponadto stwierdzić należy, że wpis sądowy w niniejszej sprawie został ustalony na kwotę 1.500 zł. Tymczasem z przedłożonych przez skarżącego dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową wynika, że miesięcznie skarżący ponosi o wiele większe wydatki związane chociażby z utrzymaniem domu (przykładowo: opłaty za energię elektryczną, ogrzewanie, wodę i ścieki, podatek od nieruchomości wynosi 750 zł, 260 zł to czesne za przedszkole wnuka, zaś 1.500 zł przeznacza na wyżywienie). Co istotne, podana przez skarżącego wysokość kosztów utrzymania (w tym także kwota miesięcznych rat spłacanych kredytów, zaległości) znacznie przewyższa wysokość zadeklarowanych miesięcznych dochodów rodziny. Tym bardziej, zatem wysokość rat spłacanych przez skarżącego z tytułu zaciągniętych kredytów nie może przesądzać o zwolnieniu go od kosztów sądowych. Choć zapewne są one dolegliwe, to jednak są też okresowe, a ponadto wnioskodawca nie podniósł, że jest w zwłoce z ich płatnościami, co może wskazywać, że raty te płacone są bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania jego rodziny. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.