I SA/Gd 351/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2003 r. postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. D. P. wnioskiem z dnia 26 maja 2008 r., którego braki formalne poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF uzupełnione zostały w dniu 17 czerwca 2008 r. (data stempla pocztowego), zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 1 500 zł. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, dwoma dorosłymi synami oraz małoletnim wnukiem, źródłem utrzymania rodziny są dochody osiągane przez skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1 112,66 zł brutto miesięcznie oraz dochody uzyskiwane przez syna wnioskodawcy Ł. P. ze stosunku pracy w wysokości 1 400 zł brutto miesięcznie, drugi z synów – P. P. pomimo, iż prowadzi działalność gospodarczą nie uzyskuje z niej dochodów, zaś żona jest osobą bezrobotną, jedyny majątek małżonków stanowi dom o powierzchni 200 m2. W uzasadnieniu wskazał, że konieczność uiszczenia wpisu sądowego w niniejszej sprawie spowoduje zaprzestanie spłaty zaciągniętych kredytów bankowych na kwotę 40 000 zł, a także spłat rat leasingu samochodów ciężarowych (2 400 zł miesięcznie). Podniósł, że syn P. P. także posiada zadłużenie w banku z tytułu kredytu zaciągniętego w wysokości 20 000 zł. Nadmienił, iż ponosi wysokie koszty związane z utrzymaniem domu. Do wniosku skarżący dołączył kopie dokumentu – obliczenie dochodu w 2007 r., z którego wynika, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął dochód w wysokości 13 352,79 zł, deklarując przychód w wysokości 442 743,12 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 429 390,33 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2008 r. (doręczonym stronie w dniu 8 lipca 2008 r.) skarżący zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków oraz synów rachunków i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób oświadczenia w tym przedmiocie, (2) odpisów zeznań podatkowych małżonków oraz synów za rok 2007, bądź też stosownego zaświadczenia o dochodach uzyskanych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego, (3) dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych przez skarżącego i jego syna P. miesięcznych dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, tj. dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, (4) zaświadczenia od pracodawcy syna Ł. o wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz wynagrodzenia wypłaconego za ostatni miesiąc, (5) dokumentu potwierdzającego, że żona skarżącego ma status osoby bezrobotnej (decyzja/zaświadczenie urzędu pracy), (6) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych wydatków związanych z miesięcznymi kosztami utrzymania, (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na każdego z małżonków, a także na synów pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (8) zaświadczenia o aktualnym stanie zadłużenia z tytułu zaciągniętych przez skarżącego oraz jego syna P. kredytów oraz o wysokości ich miesięcznej spłaty. Na podstawie nadesłanej dokumentacji ustalono, iż w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2008 r. skarżący z tytułu działalności gospodarczej poniósł stratę w wysokości 7 201,23 zł (przychód za ten okres wyniósł 166 863,82 zł, a koszty jego uzyskania – 174 065,05 zł), zaś w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2008 r. osiągnął dochód w wysokości 3 917,84 zł, wykazując przychód w wysokości 99 494,82 zł oraz koszty jego uzyskania w wysokości 95 576,98 zł (zestawienie z księgi przychodów i rozchodów), syn skarżącego Ł. za czerwiec br. uzyskał wynagrodzenie w kwocie 1 419,06 zł netto, zaś średnie wynagrodzenie miesięczne netto za okres od kwietnia do czerwca ukształtowało się na poziomie 1 386,75 zł (zaświadczenie pracodawcy z dnia 10 lipca 2008 r.), zaś syn P. z dniem 26 maja 2008 r. wznowił działalność gospodarczą w zakresie wykonywania robót budowlanych, jednakże nie jest w stanie określić osiągniętego z tego tytułu dochodu, gdyż rozlicza się w sposób zryczałtowany i nie prowadzi ewidencji kosztów (za okres od 26 maja do 30 czerwca 2008 r. podatek należny wyniósł 1 983 zł), żona skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (zaświadczenie urzędu pracy z dnia 17 czerwca 2008 r.). Skarżący posiada obciążenia z tytułu zawartych umów leasingu operacyjnego na samochody dostawcze oraz dwóch pożyczek zaciągniętych w łącznej wysokości 46 925,60 zł. Udokumentował spłatę rat w kwotach: 1 236,04 zł, 998,94 zł oraz 669,17 zł miesięcznie. Wnioskodawca posiada także zadłużenie wobec ZUS z tytułu składek za okres od grudnia 2000 r. do września 2005 r., które rozłożone zostało przez wierzyciela na raty, a których wysokość zgodnie z przedłożonym harmonogramem spłat w lipcu 2008 r. wyniosła 708,99 zł. Synowie skarżącego spłacają zaciągnięte kredyty bankowe w kwotach 20 600 zł (785,02 zł miesięcznie) i 4 325,97 zł. Na dzień 9 lipca 2008 r. skarżący dysponował środkami pieniężnymi w kwocie 2 102,57 zł (wyciąg z rachunku bankowego sporządzony za okres od 9 czerwca do 9 lipca 2008 r.), a jego syn Ł. – 49,72 zł (wyciąg z rachunku bankowego sporządzony za okres od 9 kwietnia do 10 lipca 2008 r.). Analiza materiału dowodowego wskazuje, że skarżący nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Nadto, przedstawił on swoją sytuację finansową w sposób selektywny. Za taką oceną przemawiają następujące okoliczności. Wnioskodawca nie przedstawił wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie i synów rachunków bankowych. Wyciąg z konta bankowego o numerze [...], który prowadzi dla P. P. [...] służy do obsługi udzielonego kredytu. Ze zgłoszenia identyfikacyjnego NIP-1 wynika zaś, że rachunkiem właściwym dla ww. jest rachunek o numerze [...]. Natomiast z przedłożonej umowy pożyczki udzielonej skarżącemu przez [...] wynika, że środki pieniężne przekazane zostały pożyczkobiorcy na rachunek bankowy o numerze [...] prowadzony przez [...], z którego wyciągu strona nie przedstawiła. Zauważyć również należy, że nadesłany wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] obejmuje wyłącznie okres od 9 czerwca do 9 lipca 2008 r., a nie jak wskazano w zarządzeniu z dnia 30 czerwca 2008 r. okres ostatnich trzech miesięcy. Również historia operacji dokonanych na rachunku bankowym Ł. P. o numerze [...] w okresie od 9 kwietnia do 10 lipca br. potwierdza, że posiada on inne rachunki (lub też subkonta) o numerach [...], z których w dniach: 24 kwietnia, 2 maja, 8 maja, 28 maja, 6 czerwca i 2 lipca 2008 r. dokonywał wpłat w kwotach od 200 do 949 zł na rachunek, z którego wyciąg przedłożył skarżący. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, iż w okresie od 13 do 21 czerwca 2008 r. skarżący dokonał wypłat z bankomatu na łączną kwotę 13 900 zł, co potwierdza zestawienie transakcji zapisanych na jego rachunku bankowym. Złożone przez skarżącego oświadczenie o niemożności określenia wysokości dochodów osiągniętych przez P. P. z prowadzonej działalności gospodarczej uznać należy niewiarygodne. Ze złożonego oświadczenia wynika, że syn skarżącego uiszcza zryczałtowany podatek dochodowy w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, a zatem jest zobowiązany do prowadzenia ewidencji przychodów (w tym wypadku sprzedaży świadczonych usług w zakresie robót budowlanych). Podkreślić także należy, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. Nr 144, poz. 930 ze zm.) wysokość zryczałtowanego podatku to określona ustawą dla danego rodzaju usług stawka % kwoty osiągniętych przychodów. Okoliczność nieprowadzenia przez syna skarżącego ewidencji ponoszonych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą kosztów nie zwalnia skarżącego z obowiązku przedstawienia dokumentów obrazujących wysokość osiągniętych przychodów, co wynika wprost z treści zarządzenia z dnia 30 czerwca 2008 r. Wnioskodawca uchylił się również od przedłożenia dokumentów, które potwierdzałyby wysokość ponoszonych przez niego miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem. W tym zakresie złożył jedynie oświadczenie, w którym podał, że miesięczny koszt utrzymania domu, do którego zaliczył opłaty za energię elektryczną, ogrzewanie, wodę i ścieki, podatek od nieruchomości wynosi 750 zł, 260 zł to czesne za przedszkole wnuka, zaś 1 500 zł przeznacza na wyżywienie. Udokumentowana została jedynie wysokość opłat poniesionych za przedszkole wnuka w czerwcu 2008 r. w kwocie 267 zł (wyciąg z rachunku bankowego skarżącego). Nie można przyjąć, że skarżący nie posiada faktur, rachunków czy decyzji podatkowych, na podstawie których ponosi wskazane koszty. Nadmienić przy tym należy, że podana przez skarżącego wysokość kosztów utrzymania (w tym także kwota miesięcznych rat spłacanych kredytów, zaległości) znacznie przewyższa wysokość zadeklarowanych miesięcznych dochodów rodziny. Mając na uwadze ustalony stan faktyczny, uznano, że skarżący nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących sytuacji finansowej swojej i rodziny, a w konsekwencji nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy, czy też mających inne stałe źródła dochodów, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.