I SA/Gd 353/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Oleś (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. T. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 15 stycznia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie : odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych p o s t a n a w i a: odrzucić zażalenie. W dniu 14 sierpnia 2007 r. W. T. wniósł do tutejszego Sądu skargę kasacyjną na postanowienie z dnia 9 lipca 2007 r. odrzucające wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego. Postanowieniem z dnia 8 października 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę kasacyjną, albowiem została ona sporządzona osobiście przez skarżącego podczas, gdy w art. 175 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270) – zwana dalej p.p.s.a., przewiduje w tej mierze wymóg sporządzenia jej przez jeden ze wskazanych w nim podmiotów. Tego typu brak skutkuje uznaniem skargi kasacyjnej za niedopuszczalną i w konsekwencji musi powodować jej odrzucenie stosownie do treści art. 178 p.p.s.a. Na powyższe postanowienie W. T. złożył zażalenie wnosząc o jego zmianę ewentualnie uchylenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 176 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez pozbawienie go prawa do sądu oraz do dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Dodatkowo zarzucił sprzeczność art. 175 p.p.s.a. z powołanymi aktami prawnymi. W uzasadnieniu wniesionego zażalenia skarżący podkreślił, że nie kwestionuje konieczności sporządzania skargi kasacyjnej przez fachowego pełnomocnika, jednakże w sytuacji, gdy ten postępuje wbrew jego woli i odmawia sporządzenia skargi kasacyjnej, prawo to winno przysługiwać stronie. Tylko bowiem w ten sposób strona może mieć zagwarantowane konstytucyjne prawo do sądu i do rozpoznania sprawy w dwuinstancyjny postępowaniu sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 194 § 1 pkt 7 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego (...) których przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej. Jak stanowi natomiast § 4 cytowanego przepisu, zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Nie ulega wątpliwości, że zażalenie zostało sporządzone osobiście przez skarżącego. W związku z powyższym nie został spełniony jeden z formalnych wymogów, jaki jest przez ustawodawcę wymagany w odniesieniu do tego środka zaskarżenia tj. obowiązek sporządzenia go przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego). Należy przy tym podkreślić, że tego bezwzględnego nakazu nie uchyla odmowa sporządzenia skargi kasacyjnej przez ustanowionego dla strony radcę prawnego. Zarówno bowiem w odniesieniu do uprzednio wniesionej skargi kasacyjnej jak i zażalenia na postanowienie o jej odrzuceniu, konieczne jest przestrzeganie zachowania tzw. przymusu adwokackiego w zakresie sporządzenia tych środków zaskarżenia. Odmowa pełnomocnika sporządzenia skargi kasacyjnej nie może tym samym sanować osobistego sporządzenia zażalenia przez stronę. Tym samym zażalenie jako dotknięte błędem, który nie może być uzupełnione w trybie określonym w art. 49 ustawy p.p.s.a. i dlatego podlega odrzuceniu. Zważyć bowiem należy, że do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej – art. 197 § 2 p.p.s.a., a zgodnie z art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Na marginesie należy podkreślić, że nie do zaakceptowania jest stanowisko skarżącego, iż w związku z odmową sporządzenia skargi kasacyjnej przez ustanowionego pełnomocnika, jego interesy nie były należycie reprezentowane, a tym samym taki stan rzeczy usprawiedliwiał osobiste wniesienie skargi kasacyjnej jak i zażalenia na postanowienie o jej odrzuceniu. Zważyć należy, że stosowanie "przymusu adwokackiego" oznacza, iż skarga kasacyjna (zażalenie na postanowienie o jej odrzuceniu) wymaga sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika będącego np. radcą prawnym czy adwokatem. Norma wyrażona w art. 175 p.p.s.a. nie nakłada jednak na pełnomocnika bezwzględnego obowiązku jej sporządzenia tylko dlatego, że strona dla której go ustanowiono tego wymaga. Obowiązkiem pełnomocnika będącego radcą prawnym jest wykonywać czynności zawodowe zgodnie z obowiązującymi przepisami, według najlepszej woli i wiedzy, uczciwie, rzeczowo, z należytą starannością. Radca prawny obowiązany jest podejmować wszelkie czynności, jakie w granicach prawa mogą być podjęte w interesie podmiotu, na rzecz którego świadczy pomoc prawną, niezależnie od rodzaju umowy łączącej radcę prawnego z tym podmiotem. Powyższe nakazy starannego, profesjonalnego działania nie oznaczają jednak, że musi być ono zawsze zgodne z wyobrażeniem strony. Działaniem korzystnym może być również odmowa dokonania określonych czynności procesowych w sytuacji, gdy pełnomocnik dysponujący fachową wiedzą widzi bezcelowość ich podejmowania. Tym samym radca prawny może odmówić sporządzenia skargi kasacyjnej, jeżeli nie widzi podstaw do jej uwzględnienia. Kwestia ta była przedmiotem jednej z uchwał Sądu Najwyższego, która co prawda dotyczyła przepisów kodeksu postępowania cywilnego, to jednak z uwagi na tożsamość regulacji prawnych w odniesieniu do przymusu adwokackiego przy sporządzaniu skargi kasacyjnej, pozostaje ona aktualna również na gruncie norm prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z jej tezą adwokat ustanowiony dla strony przez sąd może odmówić sporządzenia kasacji, jeżeli byłaby ona niedopuszczalna lub oczywiście bezzasadna (uchwała 7 sędziów z 21.09.2000 r., sygn. akt III CZP 14/00, publ. OSNC 2001/2/21). Jednocześnie jak zaznaczył w uzasadnieniu Sąd Najwyższy w sytuacji wątpliwości, co do zasadności odmowy sporządzenia kasacji strona, dla której adwokat został wyznaczony, może zwrócić się do właściwej rady adwokackiej. Nie można wyłączyć, że w razie podzielenia zastrzeżeń strony, rada adwokacka mogłaby wyznaczyć innego adwokata, ten zaś - ewentualnie - wnosić o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji, jeżeli znalazłby uzasadnione podstawy jej sporządzenia. Podobne zapatrywanie zajmuje w tej kwestii także doktryna (por. S.Gruszczyński B., Zakamycze 2006, Komentarz do art. 175 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.02.153.1270), [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006, wyd. II). W odniesieniu do niekonstytucyjności przepisów regulujących obowiązek sporządzania środków zaskarżenia przez profesjonalnych pełnomocników Sąd podtrzymuje swoją argumentację zaprezentowaną w postanowieniu z dnia 8 października 2007 r. Jednocześnie Sąd pragnie w tym miejscu przytoczyć treść innego orzeczenia, które wskazuje, że stosowanie przymusu adwokackiego nie może być automatycznie postrzegane jako ograniczenie prawa strony do sądu i rozpoznania sprawy w dwuinstancyjnym postępowaniu. Mowa tu o Wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 marca 2007 r., Sprawa 59519/00, Sprawa 8932/05, Siałkowska przeciwko Polsce i Staroszczyk przeciwko Polsce, publ. LexPolonica nr 1410200, Biuletyn Prawa Karnego 2007/8 w którym wskazano, że (...) Również przewidziane w prawie polskim wymaganie ustawowe, by w postępowaniu przed najwyższą instancją sądową skarżący był reprezentowany przez wykwalifikowanego prawnika w celu sporządzenia kasacji opierającej się na naruszeniu prawa, nie stanowi samo w sobie naruszenia prawa do rzetelnego procesu, gwarantowanego przez art. 6 ust. 1 Konwencji (...). Mając na uwadze stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, Sąd na mocy art. 197 § 2 w zw. z art. 178 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.