I SA/Gd 359/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Protokolant Sekretarz Sądowy Zuzanna Baca-Wróblewska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 lutego 2007 r. sprawy ze skargi G. i L.A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego nie uwzględnił zarzutów G. i L.A. zgłoszonych w sprawie postępowania zabezpieczającego prowadzonego na podstawie zarządzeń zabezpieczenia nr [...] i [...] z dnia 21 grudnia 2005 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał, że zarzut zastosowania środka zbyt uciążliwego w postaci wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości jest nieuzasadniony. Organ pierszoinstancyjny wskazał, że postępowanie zabezpieczające nie prowadzi do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, a jego celem jest jedynie zapewnienie w przyszłości realizacji w drodze postępowania egzekucyjnego roszczeń wierzyciela. Zdaniem organu egzekucyjnego, skoro na obecnym etapie sprawy nie była znana wartość poszczególnych nieruchomości, nie można stwierdzić, czy zabezpieczenie należności pieniężnych poprzez wpis hipotek przymusowych daje dostateczną gwarancję zaspokojenia w przyszłości zobowiązań podatkowych Skarbu Państwa. G. i L.A. złożyli na powyższe postanowienie zażalenie. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 164 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm.) określa formy zabezpieczenia należności pieniężnych, a wśród nich między innymi obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową, jednocześnie nakładając na organ egzekucyjny obowiązek zastosowania takiego środka lub środków, które pozwolą na ochronę przyszłych interesów wierzyciela. Zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie zastosowano jedyną dostępną formę zabezpieczenia i z tego względu nie może ona stanowić środka zbyt uciążliwego. Organ wskazał, że w przypadku określenia przez skarżących innej formy zabezpieczenia organ egzekucyjny może w każdym czasie uchylić lub zmienić sposób lub zakres zabezpieczenia. Organ odwoławczy uznał za bezpodstawne stanowisko skarżących, że w związku z ustanowieniem zabezpieczenia w postaci hipoteki przymusowej istnieje możliwość pozbawienia ich własności. Organ ten podkreślił też, że wbrew twierdzeniom G. i L.A. kwota zabezpieczenia na ich nieruchomościach nie wynosi 792.786,- zł, lecz 390.786,- zł. G. i L.A. złożyli na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Skarżący zarzucili naruszenie w zaskarżonym postanowieniu art. 33 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia, a nadto uchylenia skutków zabezpieczenia poprzez wykreślenie hipoteki przymusowej kaucyjnej na nieruchomościach położonych w G. przy ul. [...]. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że są osobami starszymi, a źródłem ich dochodu jest emerytura i renta. Jedyny ich majątek stanowią nieruchomości położone w G. przy ul. [...] (lokal mieszkalny wraz z miejscem garażowym) oraz budynek mieszkalny w M. przy ul. [...]. W toku postępowania dokonano wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej do kwoty 402.000,- zł na nieruchomości w M. Skarżący wskazali, że w ich ocenie art. 224 a § 1 ust. 2 ordynacji podatkowej obliguje organ podatkowy do wstrzymania wykonania decyzji w całości lub części do dnia wydania decyzji ostatecznej lub, w razie wniesienia skargi do sądu administracyjnego, do momentu uprawomocnienia się orzeczenia sądu administracyjnego w przypadku zabezpieczenia wykonania zobowiązania wynikającego z decyzji wraz z odsetkami za zwłokę przez ustanowienie hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego korzystających z pierwszeństwa zaspokojenia. Zdaniem skarżących organ wbrew wskazanemu przepisowi wszczął postępowanie egzekucyjne w dniu 22 listopada 2005 r., zaś w dniu 13 stycznia 2006 r. nieruchomości skarżących położone w G. obciążono hipoteką kaucyjną do kwoty 390.786,- zł. W ocenie skarżących dokonanie wpisu hipoteki kaucyjnej na wszystkich nieruchomościach będących jedynym majątkiem skarżących w łącznej kwocie 792.786,- zł jest sprzeczne z prawem oraz powoduje sytuację, że w momencie otrzymania decyzji ostatecznych jedyną możliwością uregulowania zobowiązania podatkowego zostanie egzekucja administracyjna z nieruchomości. Skarżący podkreślili, że ze względu na ich wiek oraz wysokość dochodów (emerytura i renta) spłata zobowiązań podatkowych będzie możliwa jedynie ze środków pozyskanych ze zbycia którejś z nieruchomości. Zdaniem skarżących powszechnie znany jest fakt, że obecnie niemożliwym jest zbycie nieruchomości w przypadku ich obciążania hipoteką przymusową. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych rozstrzygnięć z prawem. W wyniku takiej kontroli rozstrzygnięcie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania. Sąd stwierdzi nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny nieważności określone w art. 156 k.p.a. lub innych ustawach szczególnych, w tym w ordynacji podatkowej. Z przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Analizując zarzuty zgłoszone przez skarżącego Sąd uznał, że nie zasługują one na uwzględnienie, jak również nie doszło w sprawie niniejszej do innego naruszenia przepisów postępowania niż zarzucane. Sąd analizując stan faktyczny niniejszej sprawy stwierdził, że istotnie nieruchomość skarżących położona w M. została obciążona wpisem hipoteki przymusowej kaucyjnej do kwoty 402.000,- zł (zawiadomienie z 7.02.2005 r. o wpisie) oraz że wpis ten nie został wykreślony (odpis z księgi wieczystej z 28.02.2006 r.). Przy czym decyzja stanowiąca podstawę wpisu ww. hipoteki została uchylona (rozstrzygnięciem organu odwoławczego z dnia 14.05.2004 r.). Na podstawie zaś kolejnej decyzji z dnia 25.10.2005 r., wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy, ustalającej wobec skarżących zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, złożono wniosek o wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej do kwoty 390.785,- zł na nieruchomości skarżących w G. (co stanowi przedmiot postępowania w niniejszej sprawie). Rozważając zasadność zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, zdaniem Sądu, należy mieć na uwadze cel tego postępowania, jakim jest stworzenie gwarancji wykonania obowiązku w toku postępowania egzekucyjnego, a więc ochrona wierzyciela. Katalog środków zabezpieczających, jak słusznie wskazywały organy egzekucyjne, został zawarty w art. 164 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i obejmuje: zajęcie pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunków bankowych, innych wierzytelności i praw majątkowych lub ruchomości; obciążenie nieruchomości zobowiązanego hipoteką przymusową, w tym przez złożenie dokumentów do zbioru dokumentów w przypadku nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej; obciążenie statku morskiego zastawem wpisanym do rejestru okrętowego; ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej albo której księga wieczysta zginęła lub uległa zniszczeniu; ustanowienie zakazu zbywania spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego lub prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej. W sprawie niniejszej, uwzględniając sytuację materialną skarżących, nie można w ocenie Sądu uznać, że zastosowano zbyt dolegliwy środek zabezpieczający. Skarżący sami przyznali, że nieruchomości są jedynym majątkiem, jaki posiadają, utrzymują się jedynie z renty i emerytury, których wysokość nie pozwala na uiszczenie zobowiązania podatkowego. W tej sytuacji ustanowienie hipoteki przymusowej kaucyjnej było jedynym możliwym do zastosowania środkiem zabezpieczającym. Podkreślić też należy, że w swej istocie jest to środek nie stwarzający dla skarżących żadnej uciążliwości. Hipoteka bowiem jest to zabezpieczenie o charakterze rzeczowym, pozwalające uprawnionemu dochodzić zaspokojenia wierzytelności z nieruchomości, niezależnie od tego, czyją ona stała się własnością (co oznacza, że zbycie nieruchomości przez dłużnika nie narusza prawa wierzyciela do dochodzenia roszczeń). Nie ogranicza więc swobody dysponowania nieruchomością. Przepis art. 72. ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r., nr 124, poz. 1361 ze zm.) stanowi bowiem, że niedopuszczalne jest zastrzeżenie, przez które właściciel nieruchomości zobowiązuje się względem wierzyciela hipotecznego, że nie dokona zbycia lub obciążenia nieruchomości przed wygaśnięciem hipoteki. Skarżący nadal pozostają właścicielami obciążonych nieruchomości i mogą nimi swobodnie rozporządzać. Nie jest zatem trafny wyrażony w skardze pogląd G. i L. A., że obciążenie hipoteką przymusową nieruchomości uniemożliwia im jej zbycie. Argument ten nie znajduje oparcia w przepisach prawnych. Nieruchomości obciążone hipotekami są dopuszczone do obrotu, można je zbyć, a fakt obciążenia może mieć jedynie wpływ na cenę nieruchomości. W błędzie też pozostają skarżący twierdząc, że kwota zabezpieczenia znacznie przekracza wysokość zobowiązania podatkowego. W tym miejscu godzi się zwrócić uwagę skarżących, że art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece przewiduje, że wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką pociąga za sobą wygaśnięcie hipoteki, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W niniejszej sprawie oznacza to, że konsekwencją uchylenia decyzji podatkowej stanowiącej podstawę wpisu hipoteki na nieruchomości w M., jest wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką. Wprawdzie w księdze wieczystej nadal figuruje wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej, ale w tym stanie prawnym, jedynie rzeczą skarżących jest podjęcie czynności niezbędnych do wykreślenia hipoteki, dla której wygasła podstawa wpisu. Inicjatywa w tej kwestii leży wyłączenie po stronie skarżących i nie mogą oni w tej sytuacji czynić zarzutu obciążenia nieruchomości w kwocie przekraczającej znacznie wysokość zobowiązania podatkowego. W sytuacji, gdy wykreślenie hipoteki należy do katalogu czynności dyspozytywnych właściciela, a nie podejmuje on czynności dla siebie korzystnych, to zaniechanie to nie wyłącza możliwości zabezpieczenia wierzytelności podatkowych na innej nieruchomości podatnika. Z tych też względów zarzuty strony skarżącej Sąd uznał za chybione. Sąd uznając, w oparciu o art. 145 p.p.s.a. a contrario, że w niniejszej sprawie nie miało miejsce naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skutkujące uchyleniem zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz nie zaistniały przesłanki skutkujące stwierdzeniem jego nieważności, bądź stwierdzeniem wydania z naruszeniem prawa, na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.