I SA/Gd 36/11

Dnia 29 lipca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" S.A. z siedzibą w G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 listopada 2010 roku, Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące listopad i grudzień 2005 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy "A" S.A. z siedzibą w G. (dalej zwana Spółką) zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazano, że Spółka nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla jej sytuacji finansowej. Ze złożonego przez Spółkę oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wartość środków trwałych spółki według bilansu za ostatni rok wynosiła [...] zł oraz że ostatni rok obrotowy zakończyła ona stratą w wysokości [...] zł. Ponadto Spółka wskazała, że posiada dwa rachunki bankowe, zablokowane z tytułu zaskarżonej decyzji, których salda na dzień 28 lutego 2011 r. były ujemne i wynosiły odpowiednio: – [...] zł oraz – [...] zł. W uzasadnieniu wniosku podano, że spółka posiada zaległości wobec dostawców z tytułu najmu w wysokości około [...] zł, a jej prezes jest jej jedynym pracownikiem z umową o pracę na pół etatu, żeby nie obciążać budżetu firmy. Ponadto z przedłożonych przez Spółkę dokumentów wynika, że w dniu 8 marca 2011 r. Bank "B" SA przyznał Spółce kredyt obrotowy w wysokości [...] zł, którego obsługa przebiega prawidłowo (zgodnie z zaświadczeniem z dnia 6 maja 2011 r., k. 111). Miesięczna rata tego kredytu wymagalna na 15.04.2011 r. wynosiła [...] zł, zaś kolejne: majowa, czerwcowa i lipcowa odpowiednio [...] zł, [...] zł i [...] zł (zgodnie z harmonogramem spłaty kredytu z dnia 8 marca 2011 r., k. 112). Blokada w kwocie [...] zł na poczet zajęcia z tytułu zawiadomienia z dnia 20 października 2010 r. wystawionego przez urząd skarbowy widnieje tylko na jednym z rachunków bankowych spółki prowadzonym przez "C" SA, zaś drugi z rachunków prowadzony przez Bank "B" SA jest wolny od zajęć sądowych i administracyjnych i nie wykazuje zobowiązań przeterminowanych (dowód: zaświadczenia z ww. banków z dnia 6 i 11 maja 2011 r., k. 111 i 113). Spółka posiada kartę obciążeniową z limitem w wysokości [...] zł, której obsługa także przebiega prawidłowo. Saldo końcowe na rachunku prowadzonym dla spółki przez wskazany bank na dzień 28.02.2011 r. było ujemne i wynosiło [...] zł, jednak już na dzień 31 marca 2011 r. było dodatnie i wynosiło [...] zł, a na dzień 30 kwietnia 2011 r. wzrosło do kwoty [...] zł. Miesięczne wpływy zaksięgowane na tym rachunku w kwietniu br. w kwocie [...] zł przewyższały kwotę dokonanych obciążeń w wysokości [...] zł (zgodnie z wyciągami z rachunku za okres od 1 lutego 2011 r. do 30 kwietnia 2011 r., k. 92 – k. 98). Ponadto Spółka korzysta z kredytu w rachunku bieżącym prowadzonym przez "C" SA w wysokości [...] zł, którego saldo na dzień 9 maja 2011 r. było ujemne i wynosiło [...] zł (zgodnie z zaświadczeniem z dnia 11 maja 2011 r., k. 113) oraz z karty kredytowej z limitem [...] zł, z którego wykorzystała na dzień 11 kwietnia 2011 r. środki w wysokości [...] zł (zgodnie z wyciągami z rachunków za okres od 1 lutego 2011 r. do 2 maja 2011 r., k. 99 – k. 104). Postanowieniem z dnia 26 maja 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie Spółka złożył sprzeciw podnosząc, że w sposób dostateczny zostało uprawdopodobnione, iż Spółka nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zdaniem Spółki za zwolnieniem jej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych przemawia wysokość wszystkich jej zobowiązań oraz fakt, że Spółka zakończyła ostatni rok obrotowy stratą w wysokości ponad [...] złotych. Wskazano również, że zaciąganie zobowiązań kredytowych nie jest równoznaczne z istnieniem możliwości płatniczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, iż w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie takiego prawa. W myśl art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W świetle powołanych uregulowań można przyznać osobie prawnej prawo pomocy tylko w sytuacji, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Negatywną przesłanką ustanowienia dla strony, w ramach prawa pomocy, profesjonalnego pełnomocnika jest zatem, w myśl ostatnio powołanego przepisu, zatrudnianie lub pozostawanie w innym stosunku prawnym z którymś z wymienionych tam podmiotów świadczących zawodowo pomoc prawną. Celem instytucji prawa pomocy jest bowiem umożliwienie stronie skorzystania z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu, w sytuacji gdy nie jest ona w stanie pokryć samodzielnie całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego, których część może stanowić opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Jeżeli strona zatrudnia już takiego pełnomocnika (lub pozostaje z nim w innym stosunku prawnym), ustawodawca uznał, że ma ona wówczas zapewnioną niezbędną pomoc prawną, wobec czego ustanowienie – nawet przy spełnieniu przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a. – kolejnego zawodowego pełnomocnika do reprezentowania interesów strony w postępowaniu jest niecelowe. Wskazać należy, że skarżąca spółka w dniu 20 kwietnia 2011 r. ustanowiła profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata P.P. (dowód: pełnomocnictwo, k. 76 akt sądowych), który od tego momentu reprezentuje ją w niniejszym postępowaniu (sporządził zażalenie na postanowienie w przedmiocie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu, skargę kasacyjną od postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi oraz pismo procesowe z dnia 11 maja 2011 r. stanowiące odpowiedź na wezwanie o dokumenty źródłowe). W świetle powyższych okoliczności faktycznych i wobec jednoznacznej wymowy powołanego wyżej przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a. stwierdzić należało, że po stronie skarżącej spółki zachodzi negatywna przesłanka przyznania prawa pomocy w formie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, uniemożliwiająca uwzględnienie jej wniosku w tym zakresie. W konsekwencji należy rozważyć, czy wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść pozostałych kosztów postępowania, tj. kosztów sądowych. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na to, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie może się odbywać bez uwzględnienia wysokości wpisu należnego od skargi. Istotą zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, czy to w całości, czy w części, jest bowiem to, że z uwagi na ich wysokość, skarżący nie jest w stanie ich uiścić w ogóle, bądź też ich poniesienie odbyłoby się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. W rozpoznawanej sprawie zgodnie z § 1 pkt 2 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193) należny jest wpis w wysokości 825 zł. W ocenie Sądu, ze zgromadzonego materiału w postaci dokumentacji dostarczonej przez skarżącą wynika, że Spółka dysponowała środkami finansowymi w wysokości umożliwiającej jej poczynienie oszczędności na poczet należnych kosztów postępowania. Jak wskazuje na to analiza wydruku z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank "B", na konto Spółki wpływały kwoty kilkukrotnie przekraczające wysokość należnego wpisu tj. kwotę 825 zł. Tytułem przykładu należy wskazać na wpłatę w wysokości [...] zł z 2 lutego 2011 r., [...] zł z 3 lutego 2011 r., [...] zł z 28 lutego 2011 r., czy [...] zł z 3 marca 2011 r. Powyższe wskazuje w sposób nie mogący budzić wątpliwości, że Spółka miała realną możliwość wygospodarowania środków pieniężnych na poczet kosztów postępowania. Tym samym, w okolicznościach przedmiotowej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że wniosek podatnika nie zasługuje na uwzględnienie. Skoro bowiem Spółka mając pełną wiedzę o konieczności uiszczenia wpisu od skargi, wyzbywa się swoich dochodów nie zabezpieczając środków na pokrycie wydatków związanych z toczącym się postępowaniem, to tym samym nie istnieją podstawy do traktowania jej w sposób wyjątkowy, usprawiedliwiający przerzucenie na Skarb Państwa obowiązku ponoszenia kosztów za stronę. Ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych winien bowiem w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Powyższe oznacza, iż w ramach planowania wydatków skarżąca Spółka, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 września 2004 r., II SA/Gd 296/04, LEX nr 203311). Przy ocenie możliwości finansowych skarżącego nie można także tracić z pola widzenia struktury ponoszonych przez niego wydatków. Jak wynika ze złożonego oświadczenia znaczną ich cześć stanowią zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów. Sytuacja taka nie stanowi jednak podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych, albowiem jak to zostało wskazane w orzecznictwie, preferencyjne traktowanie należności w obrocie cywilnoprawnym wobec należności publicznoprawnych, nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego (zob. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., I FZ 462/09, LEX nr 582452). Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.