I SA/Gd 37/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od lutego do czerwca 2003 r. postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. A. S. wnioskiem z dnia 17 marca 2009 r. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 469 zł. Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wprawdzie zamieszkuje ona wraz z mężem i małoletnim synem u teściów, jednakże wspólne gospodarstwo domowe prowadzi tylko z dzieckiem, jedynym źródłem jej utrzymania jest wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 1 500 zł brutto miesięcznie, wskazała przy tym, że mąż prowadzi działalność gospodarczą, ale nie uzyskuje z tego tytułu dochodów, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, oszczędności, natomiast majątek współmałżonka stanowi ciągnik samochodowy, rok produkcji 1995 o wartości około 10 000 zł. Podniosła, że w zasadzie cały miesięczny dochód przeznacza na utrzymanie swoje i dziecka, w tym na pokrycie ½ opłat za mieszkanie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 23 marca 2009 r. (doręczonym stronie w dniu 30 marca 2009 r.) skarżąca zobowiązana została do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o dochodach uzyskanych przez małżonków za rok 2008, bądź też odpisów: zeznań podatkowych (jeśli zostały złożone), rocznego obliczenia podatku przez płatnika lub informacji o dochodach uzyskanych za ten rok, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia oświadczenia w tym przedmiocie przez każdego z nich, (3) zaświadczenia od pracodawcy wnioskodawczyni o wysokości osiągniętego przez nią wynagrodzenia brutto i netto za okres ostatnich trzech miesięcy oraz za ostatni miesiąc, (4) dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) oraz kosztów ich uzyskania osiągniętych przez męża wnioskodawczyni za okres ostatnich trzech miesięcy, odpisu złożonego zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP-1 z załącznikiem NIP-B) wraz z jego aktualizacjami, (5) dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych ½ miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, (6) w związku ze wspólnym zamieszkiwaniem wnioskodawczyni i jej rodziny z teściami złożenia oświadczenia, czy prowadzi ona z nimi wspólne gospodarstwo domowe; jeśli tak – złożenia oświadczenia w przedmiocie majątku teściów, w szczególności posiadanych przez nich nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nich dochodów wraz z dowodami dotyczącymi dochodów uzyskanych przez nich w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz uzyskiwanych aktualnie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała: zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego z dnia 25 kwietnia 2009 r. o wysokości dochodu osiągniętego w roku 2008, zaświadczenie od pracodawcy o wysokości średniego wynagrodzenia brutto i netto osiągniętego w okresie od stycznia do marca br., odpis zeznania podatkowego małżonka za rok 2008, zestawienie księgowe osiągniętych przez męża z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przychodów, kosztów ich uzyskania oraz dochodów sporządzone na podstawie księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do marca br., odpis zgłoszenia o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej w okresie od 5 lutego 2009 r. do 4 lutego 2011 r. wraz ze zgłoszeniem o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT, elektroniczne zestawienia operacji dokonanych na rachunkach bankowych każdego z małżonków w okresie od 28 stycznia do 28 kwietnia 2009 r. Złożyła także dodatkowe oświadczenie, z którego wynika, że miesięczne koszty utrzymania jej i dziecka, do których zaliczyła opłaty za mieszkanie, energię elektryczną, gaz, abonament za TV i internet oraz przedszkole, kształtują się na poziomie około 665 zł. Nadto wskazała, że aktualnie w mieszkaniu teściowej zamieszkuje wyłącznie ona z mężem i dzieckiem, jednakże mąż prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Przedłożone dokumenty nie potwierdzają jednak trudnej sytuacji finansowej skarżącej, a rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawczyni oraz stan majątku nadal budzą istotne wątpliwości. Za taką oceną przemawiają następujące okoliczności. Przede wszystkim za niewiarygodne uznać należy oświadczenie skarżącej, iż nie pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych każdego z małżonków wynika, że mąż wnioskodawczyni dokonuje tytułem zasilenia konta przelewów na jej rachunek bankowy. I tak, w marcu br. zasilił konto skarżącej kwotami w łącznej wysokości 1 650 zł, w kwietniu – 240 zł. Natomiast ze swojego rachunku bankowego wnioskodawczyni dokonuje spłat zaciągniętych przez niego kredytów (pożyczek), składki ubezpieczeniowej AC, kart płatniczych należących do współmałżonka, a także dokonuje zapłaty za energię elektryczną dostarczaną do nieruchomości położonej w [...] oraz podatku rolnego za tę nieruchomość. Powołane okoliczności bezsprzecznie dowodzą, że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Również stan posiadanego przez małżonków majątku budzi wątpliwości. We wniosku skarżąca podała, że zarówno ona, jak i mąż nie posiadają nieruchomości. Oświadczeniu temu przeczy fakt, że małżonkowie uiszczają podatek rolny od nieruchomości położonej w [...] oraz opłacają faktury za energię elektryczną dostarczaną do tej nieruchomości. Ponadto, wnioskodawczyni nie przedstawiła wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonka rachunków bankowych. Historia operacji dokonanych na rachunku bankowym małżonka o numerze [...] potwierdza, że posiada on inny rachunek (lub też subkonto) o numerze [...], na który przekazuje środki pieniężne. Na podstawie przedłożonych dokumentów, a w szczególności wpływów na rachunki bankowe małżonków, ustalono, że wnioskodawczyni w lutym br. dysponowała środkami w kwocie 5 331,10 zł, w marcu br. – 4 294,63 zł, a w kwietniu 1 379,43 zł. Do wymienionych kwot zaliczono nie tylko wynagrodzenie za pracę wypłacane w wysokości 980,63 zł miesięcznie, ale także środki przekazywane skarżącej przez męża, wpłaty we wpłatomacie oraz zwrot podatku za 2008 r. Natomiast na rachunek męża wnioskodawczyni w okresie od 28 stycznia do 28 kwietnia 2009 r. wpływały miesięcznie środki w następujących kwotach: 2 318 zł, 4 636 zł, 8 113 zł i 4 479,84 zł. Mąż skarżącej korzysta również z linii kredytowej w rachunku bankowym. Natomiast wydatki poniesione przez skarżącą związane z utrzymaniem w kwietniu 2009 r. kształtowały się na poziomie 635,16 zł. Na koszty te składają się opłaty za mieszkanie, abonament TV i Internet, energię elektryczną oraz wpłaty na rachunek inwestycyjny dziecka. Przy czym nie można przyjąć, że wnioskodawczyni ponosi jedynie połowę opłat za mieszkanie. Nie przedłożyła dokumentu, z którego wynikałaby faktyczna wysokość opłat z tego tytułu, zaś z tytułów przelewów wynika, że należności te są ponoszone przez nią w całości. Powołane ustalenia faktyczne skutkują uznaniem za niewiarygodne oświadczeń złożonych przez skarżącą, gdyż dane w nich przedstawione są sprzeczne z dokonanymi ustaleniami. Dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony zostało przez nią samą uniemożliwione. W związku z powyższym uznano, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Końcowo, wskazać trzeba, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.