I SA/Gd 37/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Kwarcińska po rozpoznaniu w dniu 29 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 11 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. postanawia 1. przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. S. N. wystąpił do tutejszego Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że jest współwłaścicielem w części ½ domu, utrzymuje się samodzielnie z emerytury, z której po uiszczeniu opłat za media i związanych z eksploatacją nieruchomości, poniesieniu wydatków na odpłatne leczenie, w tym dojazdy (około 250 zł), zakup leków (około 300 zł), wyżywienia (około 250-300 zł) i środków czystości (około 100 zł), a także na pomoc, której udziela wnukom (około 100-200 zł), do jego dyspozycji pozostaje kwota około 50-80 zł. Z treści dołączonych do skargi orzeczeń o stopniu niepełnosprawności wynika, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Na podstawie akt sprawy o sygn. I SA/Gd 34/14, w której wnioskodawca także ubiegał się o przyznanie prawa pomocy, ustalono, że źródłem jego utrzymania jest emerytura oraz zasiłek pielęgnacyjny przyznany bezterminowo od 1 czerwca 2012 r. Miesięczny dochód z tytułu ww. świadczeń wynosi 1.624,20 zł netto. Wnioskodawca jest współwłaścicielem (wciąż na prawach wspólności małżeńskiej, pomimo orzeczonego rozwodu) domu o powierzchni 67,90 m2 położonego na działce o powierzchni 788 m2 oraz współwłaścicielem samochodu osobowego marki Opel Omega 2.0 z 1994 r. o wartości 5.000 zł. Na dzień 3 kwietnia 2014 r. na rachunku bankowym wnioskodawca zgromadził środki w łącznej wysokości 3.186,67 zł. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 37/14 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia S. N. wniósł sprzeciw, w którym wyraził swoje niezadowolenie z dotychczasowego przebiegu postępowania podatkowego oraz sformułował zarzuty wobec wydanych w sprawie decyzji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Stosownie do art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przed przystąpieniem do oceny zasadności przedmiotowego wniosku należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia (por. H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowego na Skarb Państwa nie ma jednak charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. postanowienie NSA z dnia 27 października 2010 r. sygn. akt I GZ 340/10, LEX nr 741335). Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że wprawdzie sytuacja majątkowa skarżącego (ze względu zarówno na osiągane dochody, jak i zgromadzone oszczędności) nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, to jednak zestawiając wysokość kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie z wielkością miesięcznego dochodu strony oraz wydatkami, a także mając na uwadze fakt, że skarżący jest osobą niepełnosprawną po amputacji kończyny dolnej, poruszającą się samodzielnie wyłącznie dzięki protezie tej kończyny, poniesienie kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie, mogłoby wiązać się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania strony, o czym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tutejszy Sąd wziął z urzędu pod uwagę okoliczność, że do zażalenia złożonego na postanowienie wydane w dniu 28 kwietnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 34/14 S. N. załączył dowód w postaci faktury wystawionej w dniu 27 listopada 2013 r. przez Szpital Specjalistyczny A w G., opiewającą na kwotę 2.671 zł za dopłatę do protezy modularnej uda, potwierdzającą wysokość wydatków, jakie wnioskodawca poniósł lub musiałby w przyszłości ponieść dla zapewnienia sprawności ruchowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podziela tym samym pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w postanowieniu z dnia 4 sierpnia 2014 r. sygn. akt II FZ 1072/14 (dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), że S. N. - jako osoba niepełnosprawna - znajduje się w sytuacji szczególnej, która powoduje, że prawdopodobieństwo poniesienia przez niego nagłych, nieprzewidywalnych wydatków koniecznych dla utrzymania sprawności ruchowej jest znacząco większa niż w przypadku osoby znajdującej się w podobnej sytuacji materialnej, ale pełnosprawnej. Stąd zgromadzone na rachunku bankowym środki mogą być traktowane jako konieczne zabezpieczenie skarżącego znajdującego się w szczególnej sytuacji życiowej. Należy podkreślić, że Sąd udzielając skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym koszty sądowe, a nie całkowitym - obejmującym również koszty ustanowienia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, zapewnia skarżącemu w rozpoznawanej sprawie efektywną realizację konstytucyjnego prawa do sądu, tym bardziej, że postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie jest objęte tzw. przymusem adwokacko-radcowskim, a skarżący może występować przed sądem samodzielnie. Warto również wskazać, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi bowiem na regulacje zawarte w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie mają uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu w toczącym się postępowaniu. Wojewódzki sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest bowiem do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. A zatem, na tym etapie postępowania strona działając bez profesjonalnego pełnomocnika nie zostanie pozbawiona możliwości obrony swych praw. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.