I SA/Gd 371/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. I SA/Gd 371/15 UZASADNIENIE Wnioskiem z 23 marca 2014 r., uzupełnionym na formularzu PPF 7 kwietnia 2015 r., skarżąca H. K. zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (w tym wpisu od skargi w kwocie 100 zł) oraz ustanowienie adwokata. Do wniosku skarżąca dołączyła: (-) odpis zawiadomienia z 1 października 2014 r. o zajęciu emerytury do kwoty 12.190,61 zł, (-) wyciąg z rachunku bankowego za luty 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 36,64 zł, (-) odpis postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 marca 2015 r., którym przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym, (-) odpis zaświadczenia lekarskiego z 21 sierpnia 2014 r. o stanie zdrowia skarżącej. Postanowieniem z 20 maja 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, gdyż skarżąca uchyliła się od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby orzekającemu dokonać pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej i rodzinnej. Natomiast dokumenty dołączone do wniosku referendarz sądowy uznał za niewystarczające do oceny aktualnych możliwości płatniczych skarżącej oraz stwierdził, że nie pozwalają one na weryfikację danych dotyczących jej stanu rodzinnego. Z tej przyczyny referendarz sądowy uznał, że sytuacja majątkowa skarżącej pozostaje nadal niejasna. Od powyższego orzeczenia skarżąca wniosła sprzeciw. Wyjaśniła, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem, gdyż jej sytuacja finansowa została przedstawiona w złożonym oświadczeniu. Przedstawiła także dokumenty, które obrazowały jej trudną sytuację materialną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Sąd zauważa, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanym przepisie. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 P.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji bierność wnioskodawcy skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych i traktować ją należy jako niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, poza mieszkaniem o powierzchni około 45 m2 oraz samochodem osobowym, nie posiada innego majątku, utrzymuje się z emerytury, która – jak wynika z załączonego wyciągu z konta bankowego – wynosi 1.189,08 zł netto miesięcznie, do podstawowych kosztów swojego utrzymania zaliczyła wydatki na odpłatne leczenie (przy czym nie wskazała ich kwoty). Przedmiotowe oświadczenie okazało się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych skarżącej. Z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez skarżącą, jej małżonka oraz syna w sprawach, toczących się przed tut. Sądem, wynika, iż pozostaje ona w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie z małżonkiem i synem pod jednym adresem. W związku z powyższym zarządzeniem z 13 kwietnia 2015 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., skarżący został wezwany do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; b/ w związku z zamieszkiwaniem przez skarżącą pod wspólnym adresem z małżonkiem W. K. oraz synem M. K. wskazania, czy partycypuje ona w kosztach związanych z eksploatacją domu (opłatach za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, inne), a jeśli tak – w jakiej wysokości miesięcznie, przy czym kwota wydatków z tego tytułu winna zostać udokumentowana; c/ dokumentów potwierdzających ponoszenie przez skarżącą wydatków na odpłatne leczenie (odpłatne wizyty lekarskie, zakup leków); d/ oświadczenia w przedmiocie aktualnej wartości zarejestrowanego na skarżącą samochodu osobowego i kosztów ponoszonych w związku z jego używaniem; e/ oświadczenia, czy skarżąca lub jej małżonek otrzymują (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową lub rzeczową od rodziny lub innych osób prywatnych; jeżeli tak – wskazania wysokości, rodzaju i częstotliwości udzielanej pomocy wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy); f/ dokumentów obrazujących wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto/netto męża oraz dokumentów obrazujących w sposób kompleksowy jego stan majątkowy, w tym posiadane przez niego nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, zarejestrowane na męża pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez męża rachunków bankowych (wskazanych w punkcie 1.a) niniejszego wezwania), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujące historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. Poinformowano także skarżącą, że nie jest zobowiązana do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonka tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a skarżąca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie oraz wyjaśniono, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania jej prawa pomocy. Powyższe wezwanie doręczono skutecznie skarżącej 16 kwietnia 2015 r. (dowód: k. 26). Skarżąca nie wykonała nałożonego na nią obowiązku. W tak ustalonym stanie Sąd stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy, gdyż nie wykonała nałożonego na nią obowiązku. Zatem dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jej sytuacji finansowej i rodzinnej jest wciąż niemożliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności. Raz jeszcze należy podkreślić, że zaniechanie skarżącej w tym zakresie stanowi zaś przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie mu prawa pomocy. Odnosząc się do dokumentów przedłożonych przez skarżącą Sąd wyjaśnia, że są one niewystraczające do oceny aktualnych jej możliwości płatniczych, jak również nie pozwalają na weryfikację przedstawionych przez nią danych dotyczących jej stanu rodzinnego. Przyznanie skarżącej prawa pomocy w innym postępowaniu nie oznacza automatycznie, że musi ona uzyskać prawo pomocy w niniejszej sprawie. Należy bowiem pamiętać, iż wniosek ocenia się, biorąc pod uwagę aktualną sytuację (także rodzinną) i możliwości finansowe strony, w odniesieniu do wysokości kosztów postępowania (w tym należnych na danym etapie kosztów sądowych) w konkretnej sprawie. Podkreślenia przy tym wymaga, że prawidłowa ocena sytuacji finansowej strony możliwa jest jedynie wówczas, gdy strona udokumentuje nie tylko swoje dochody i oszczędności (bądź ich brak), ale także gdy przedstawi wysokość wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie (w tym kosztów odpłatnego leczenia). W niniejszej sprawie okoliczności te nie zostały przez skarżącą udokumentowane. Nie została także wyjaśniona jej sytuacja rodzinna. Wątpliwości co do stanu rodzinnego skarżącej potęguje fakt, że małżonek skarżącej W. K. odbiera korespondencję kierowaną przez Sąd do skarżącej, co potwierdzają znajdujące się w aktach potwierdzenia odbioru (k. 11 i 23). Reasumując, Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała zasadności wniesionego żądania, gdyż wciąż nie sposób ustalić, jaką faktycznie kwotą dysponuje skarżąca (po uwzględnieniu ponoszonych przez nią wydatków), a w konsekwencji ocenić, czy jest ona w stanie, a jeśli tak, to w jakiej części, ponieść koszty niniejszego postępowania. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.