I SA/Gd 374/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 374/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 11 stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące październik i listopad 2013 r. postanawia: 1. zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 16 czerwca 2016 r. i przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego w części przewyższającej kwotę 3.000 (słownie trzy tysiące) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 18 stycznia 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, pan M. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wyjaśnił, że prowadzi działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu dwóch stacji paliw na podstawie umowy agencyjnej. Uzyskiwane wynagrodzenie w kwocie ok. 9.000 zł wystarcza mu na pokrycie kosztów tej działalności oraz podstawowych potrzeb utrzymania. Dodatkowo wyjaśnił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z którą ma rozdzielność majątkową, córką A. oraz z teściową. Mieszkanie, w którym mieszka wnioskodawca wraz z rodziną jest wynajmowane przez córkę. Opłaty miesięczne wahają się w granicach 1800-1900 zł, bez opłat za gaz i energię elektryczną. Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości o pow. 5,1 ha w N. W. M. o wartości ok. 300.000 zł obciążonej kredytem w wysokości 1.600.000 zł (rata kredytu wynosi 8.500 zł miesięcznie). Wnioskodawca nie posiada innych nieruchomości ani oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych oraz w gotówce, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności czy przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. Osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, według oświadczenia wnioskodawcy, również nie posiadają majątku. Pan M. S. oświadczył, że łączny dochód jego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi 10.200 zł na co składają się dochody wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie ok. 9.000 zł oraz emerytura teściowej w kwocie 1.200 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedstawienia dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodowego wnioskodawca poinformował, że przedstawione w formularzu PPF dane mają w istocie walor historyczny, gdyż zmieniła się jego sytuacja finansowa. Działalność gospodarcza wnioskodawcy sprowadzała się w dużej mierze do umowy agencyjnej z A S.A., na podstawie której prowadził dwie stacje paliw. Na skutek zajęcia wierzytelności przez poborcę skarbowego A wypowiedział wnioskodawcy umowę ze skutkiem natychmiastowym, w związku z czym utracił on główne źródło dochodów. W dniu 27 kwietnia 2016 r. wnioskodawca wydał prowadzone przez siebie stacje paliw do A i w praktyce z tą datą zaprzestał prowadzenia działalności. W tej sytuacji, w ocenie skarżącego, zarówno on, jak i jego córka B., utracili własne źródło dochodów. Wskazał ponadto, że w dniu 21 marca 2016 r. została rozwiązana ze skarżącym umowa o pracę ze Spółdzielnią Mieszkaniowa B. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, po rozpoznaniu wniosku pana M. S. odmówił przyznania prawa pomocy uznając, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie u rodziny. Referendarz zwrócił także uwagę, że wnioskodawca nie przedstawił jakichkolwiek informacji i danych majątkowych dotyczących jego żony. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu 4 lipca 2016 r. W sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając złożony sprzeciw pełnomocnik skarżącego wskazał, że na skutek prowadzonego przez Urząd Skarbowy postępowania egzekucyjnego pan M. S. całkowicie utracił możliwość zapłaty jakichkolwiek kwot. Podniósł dodatkowo, żona skarżącego była osobą współpracującą w jego działalności gospodarczej, w związku z tym nie wykazywała odrębnego dochodu. Żona skarżącego nie posiada też żadnego majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – określanej dalej jak "p.p.s.a." - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 wskazanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego, zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W niniejszej sprawie wnioskodawca uchylił się od przedstawienia sytuacji majątkowej żony, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, pomimo pozostawania małżonków w ustroju rozdzielności majątkowej. Sąd rozpoznający wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych podziela pogląd, że wykazanie sytuacji materialnej obojga małżonków co do zasady jest konieczne dla scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt I GZ 313/15, postanowienie NSA z 21 czerwca 2016 r., sygn. akt I GZ 396/16). W okolicznościach niniejszej sprawy podkreślić należy, że złożone przez skarżącego dokumenty oraz oświadczenia co do stanu rodzinnego zawarte zarówno w formularzu PPF, jak również złożone w wykonaniu wezwania referendarza sądowego potwierdzają zamieszkiwanie oraz prowadzenie gospodarstwa domowego wraz z córkami A. i B., rozwiązanie umowy o pracę i wypowiedzenie dwóch umów agencyjnych na prowadzenie stacji paliw. Oświadczenie wnioskodawcy, że rodzina utraciła podstawowe źródło dochodów jest wiarygodne w świetle przedstawionych dokumentów i pozwala na stwierdzenie, że zasadny jest wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu w kwocie przewyższającej 3.000 zł. Podkreślić należy, że w ocenie Sądu ponoszenie kosztów sądowych, wynoszących w zakresie wpisu 10.038 zł, przekracza aktualne możliwości wnioskodawcy. Sąd wyraża przekonanie, że realizacja gwarantowanego art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawa do sądu wymaga wyważenia sytuacji strony postępowania w okolicznościach konkretnej sprawy. Przedstawione przez skarżącego okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałej części. Z tych względów, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł jak w postanowieniu.