I SA/Gd 374/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik i listopada 2013 roku postanawia: przyznać skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia 18 stycznia 2016 r., złożonym na formularzu PPF, skarżący M. S. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 10.038 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 lipca 2016 r. zmienił postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 czerwca 2016 r. i zwolnił skarżącego od wpisu sądowego w części przewyższającej kwotę 3.000 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r. WSA w Gdańsku oddalił skargę. Pełnomocnik skarżącego wniósł skargę kasacyjną. Wnioskiem zawartym w skardze kasacyjnej a następnie złożonym na formularzu PPF, którego braki formalne zostały uzupełnione w dniu 10 marca 2017 r., skarżący ponownie zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania stanowią wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 5.019 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postepowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł za doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, do które uiszczenia pełnomocnik skarżącego został wezwany zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 25 listopada 2016 r. Z oświadczenia skarżącego o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wydruku z CEIDG oraz przedłożonych dokumentów (w szczególności: wyciągów z rachunków bankowych, dodatkowych oświadczeń złożonych przez skarżącego i jego małżonkę, kopii postanowienia z dnia 10 lutego 2017 r. o wpisaniu skarżącego do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, dowodów dotyczących zadłużenia skarżącego z tytułu zaciągniętych kredytów, kopii zawiadomień z dnia 22 kwietnia i 7 czerwca 2016 r. o zajęciu wierzytelności), wynika, że w dniu 31 stycznia 2017 r. skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, która była źródłem utrzymania także jego małżonki i dwóch córek – były one zatrudnione w firmie prowadzonej przez skarżącego. Obecnie małżonkowie nie osiągają żadnych dochodów, pozostają na wyłącznym utrzymaniu córek, które posiadają niewielkie oszczędności a jedna z nich w marcu br. podjęła pracę. Majątek skarżącego stanowi wyłącznie nieruchomość (nieużytki) o powierzchni 5,1638 ha i wartości około 250.000 zł. Natomiast ani jego małżonka ani córki nie posiadają żadnego majątku. Małżonkowie posiadają zadłużenie z tytułu kredytu inwestycyjnego hipotecznego (CHF), które na dzień 24 kwietnia 2017 r. wynosiło 1.900.980,62 zł (wraz z odsetkami) – w związku z zaprzestaniem regulowania należnych spłat bank wypowiedział małżonkom umowę z dniem 5 października 2016 r. Nadto skarżący posiada zaległości podatkowe w łącznej kwocie 1.235.286,96 zł (wraz z odsetkami i kosztami) oraz zadłużenie z tytułu kredytu gotówkowego zaciągniętego na cel konsumpcyjny w dniu 13 lutego 2015 r., które na dzień 20 marca br. wynosiło 54.383,74 zł (wraz z odsetkami i kosztami). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sytuacji, gdy przedmiotem postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy jest wniosek złożony po prawomocnym rozpoznaniu uprzednio złożonego przez stronę wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania, nie może ulegać wątpliwości, że wniosek taki podlega ocenie przez pryzmat kryteriów wskazanych w art. 165 p.p.s.a., tj. przepisu uzależniającego uchylenie bądź zmianę postanowień niekończących postępowania w sprawie od stwierdzenia zmiany okoliczności sprawy. Przyjęty w art. 165 p.p.s.a. mechanizm uchylania lub zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie wskazuje na możliwość dokonania ponownej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy w aspekcie przyznania mu prawa pomocy. Warunkiem tego jest przedstawienie w nowym wniosku okoliczności, które wystąpiły już po prawomocnym orzeczeniu a nadto w sposób istotny wpływają na podjętą wcześniej ocenę istnienia przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Innymi słowy okoliczności wskazujących, że nastąpiła taka zmiana w sytuacji majątkowej (lub rodzinnej – w przypadku, gdy o przyznanie prawa pomocy ubiega się osoba fizyczna) wnioskodawcy, że pożądanym byłoby zweryfikowanie poprzednio wydanego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Zatem formułując ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy strona powinna wykazać, że od poprzedniego prawomocnego orzeczenia wystąpiły zmiany w jej sytuacji majątkowej i w związku z tym spełnia ona przesłanki udzielenia prawa pomocy sądu (zob. postanowienie NSA z dnia z 19 kwietnia 2016 r., I GZ 263/16, publ. na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym referendarz sądowy rozpoznając ponowny wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych był zobowiązany dokonać oceny poprzednio złożonego wniosku o prawo pomocy w tym zakresie oraz wniosku inicjującego niniejsze postępowanie. Odnosząc powyższe wnioski na grunt rozpoznawanej sprawy należało stwierdzić, że skarżący wykazał, że od złożenia poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy jego sytuacja majątkowa zmieniła się na tyle, że uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie w całości. Nową okolicznością wskazywaną przez skarżącego we wniosku, która powstała po prawomocnym zakończeniu postępowania z poprzedniego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, a która zdaniem orzekającego jest znacząca, to likwidacja działalności gospodarczej. Jej przyczyną była egzekucja prowadzona przez naczelnika urzędu skarbowego, w toku której zostały zajęte wierzytelności skarżącego, co skutkowało wypowiedzeniem umów ajencyjnych i uniemożliwiło kontynuowanie działalności gospodarczej. Podkreślić przy tym należy, że działalność ta stanowiła źródło utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Od momentu zaprzestania jej prowadzenia małżonkowie nie osiągają żadnych dochodów, pozostając na utrzymaniu córek. O złej sytuacji finansowej skarżącego świadczy także zaprzestanie regulowania zobowiązań kredytowych zaciągniętych przez niego samodzielnie jak i wspólnie z małżonką oraz brak środków na rachunkach bankowych, na których jedynymi operacjami są opłaty za prowadzenie kont. Nie bez znaczenia jest także, że skarżący został wpisany przez sąd gospodarczy do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.