I SA/Gd 375/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za 2003 r. postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. J. P. wnioskiem z dnia 19 maja 2008 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, na utrzymaniu małżonków pozostaje małoletni syn oraz synowa, która jest w ciąży i nie pracuje, jedynym źródłem dochodów rodziny jest prowadzone przez małżonków gospodarstwo rolne, z którego miesięczny dochód wynosi 1 200 zł, ich majątek stanowi dom o powierzchni 120 m2 oraz grunty rolne zaliczone do V i VI klasy o powierzchni 30 ha. W uzasadnieniu wskazał, że rezerwy finansowe zgromadzone w latach 2002-2004 zostały w całości wydatkowane na pokrycie strat powstałych na skutek suszy, która miała miejsce w latach 2005-2006. Z tego powodu sytuacja finansowa skarżącego i jego rodziny jest trudna. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 2 czerwca 2008 r. (doręczonym pełnomocnikowi strony w dniu 16 czerwca 2008 r.) skarżący zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków oraz pozostającą z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym synową rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, bądź też oświadczeń złożonych przez każdą z tych osób o ich nieposiadaniu, (2) wysokości przysługujących małżonkom płatności przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z uwzględnieniem dopłat do 100,72 ha gruntów dzierżawionych przez skarżącego od Agencji Nieruchomości Rolnych; nadesłania odpisu decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania dopłat wraz z oświadczeniem czy dopłaty zostały przekazane oraz dołączenia stosownych dokumentów w tym zakresie, (3) zaświadczenia z urzędu gminy, urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych z gospodarstwa rolnego za rok 2007 oraz w ciągu ostatnich trzech miesięcy, (4) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na małżonków pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych wydatków związanych z miesięcznymi kosztami utrzymania. Skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów, jednakże w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 374/08 małżonkowie przedłożyli dodatkowe oświadczenie z dnia 20 czerwca 2008 r. oraz dokumenty, które postanowiono wziąć pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku w niniejszej sprawie. W powołanym oświadczeniu wyjaśnili, że wprawdzie zamieszkują z synem i jego żoną, ale od dnia 28 maja 2008 r., tj. od chwili zakończenia przez syna odbywania służby wojskowej, nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, syn z synową osiągają dochody z własnego gospodarstwa rolnego o powierzchni 10,5 ha. Również drugi syn prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, studiuje oraz prowadzi działalność gospodarczą – transport drogowy. Aktualnie na utrzymaniu małżonków pozostaje małoletni syn, uczeń zespołu szkół mechanicznych. Ponadto, oświadczyli, że w styczniu 2008 r. otrzymali płatności do gruntów rolnych na rok 2007 w łącznej wysokości 80 894,20 zł, co potwierdza dołączona kopia pierwszej strony decyzji kierownika biura powiatowego ARiMR z dnia 10 stycznia 2008 r. Wskazali przy tym, że nakłady poniesione w roku 2007 na gospodarstwo rolne znacznie przekroczyły kwotę przyznanych płatności i wyniosły 170 000 zł. Małżonkowie posiadają samochód osobowy marki Opel Omega, rok produkcji 1983. Do oświadczenia załączone zostały kopie faktur za energię elektryczną za sześć miesięcy wystawione na łączną kwotę 1 242,36 zł oraz decyzje Wójta Gminy [...] w sprawie podatku rolnego na rok 2008 oraz nakaz płatniczy Wójta Gminy [...] w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2008. Analiza przedłożonego materiału dowodowego wskazuje, iż skarżący świadomie pominął fakt posiadania nieruchomości rolnych o znacznym obszarze, jak również uchylił się od przedłożenia dokumentów obrazujących jego pełną sytuację finansową, a w szczególności dowodów potwierdzających wysokość osiąganych z gospodarstwa rolnego dochodów oraz posiadanych na rachunkach bankowych środków pieniężnych. Przyjąć zatem należy, że przedstawił on swoją sytuację finansową w sposób selektywny, manipulując danymi tak by potwierdzały trudną sytuację finansową małżonków. Tym samym oświadczenie skarżącego uznać należało za niewiarygodne. Za taką oceną przemawiają następujące okoliczności. Małżonkowie posiadają grunty orne, użytki zielone oraz nieużytki o łącznej powierzchni 59,85 ha fizycznych, a nie jak podano we wniosku – 30 ha (dowód: nakaz płatniczy wydany przez Wójta Gminy [...] z dnia 7 lutego 2008 r.). Natomiast mąż skarżącej posiada na terenie gminy [...] grunty o łącznej powierzchni 71,1700 ha, w tym użytki rolne stanowią 70,010 ha (dowód: decyzja Wójta Gminy [...] z dnia 13 lutego 2008 r.). Przy czym z akt administracyjnych sprawy wynika, iż grunty orne o łącznej powierzchni 100,72 ha położone na terenie gmin [...] są dzierżawione przez skarżącego od Agencji Nieruchomości Rolnych (dowód: k. 147-154 t. I akt administracyjnych). Dokumentu o wysokości dochodów z gospodarstwa rolnego skarżący nie przedstawił. Nie można zatem przyjąć, iż miesięczny dochód małżonków wynosi 1 200 zł. Małżonkowie bowiem prowadzą działalność rolniczą nie – jak podano we wniosku – na obszarze 30 ha, ale na powierzchni 131,02 ha. Podkreślić także należy, że z powołanych dokumentów wynika, że uprawiane przez małżonków grunty to w znacznej części grunty zaliczane do III i IV, a nie jak podał skarżący wyłącznie do V i VI klasy. Ponadto, skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych swoich i współmałżonki, jak również nie przedstawił oświadczeń o ich nieposiadaniu. Bez wątpienia skarżący, który otrzymał w styczniu br. płatności obszarowe jest posiadaczem rachunku bankowego. Taki bowiem obowiązek wynika wprost z przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (poprzedni tytuł: o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej). Oświadczenie małżonków o wydatkowaniu kwoty 170 000 zł na prowadzenie gospodarstwa rolnego wobec braku dokumentów okoliczność tę potwierdzających należało uznać za gołosłowne. W związku z powyższym uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czym uniemożliwił dokonanie pełnej ich oceny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.