I SA/Gd 383/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. P. D. wnioskiem dołączonym do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na wyżej opisaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, na utrzymaniu małżonków pozostaje małoletnia córka, małżonkowie uzyskują dochody ze stosunku pracy w łącznej wysokości 10.750 zł brutto miesięcznie, ich majątek stanowi mieszkanie o powierzchni około 65 m2, dwa samochody osobowe marki [...], rok produkcji 2003 o wartości około 19.000 zł i [...], rok produkcji 2004 po wypadku oraz oszczędności w kwocie około 5.000 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że konieczność uregulowania zobowiązania podatkowego w wysokości określonej przez organy podatkowe, przeznaczenie na jego spłatę zgromadzonych oszczędności oraz środków z zaciągniętego na ten cel kredytu, a także stan zdrowia żony, która uległa wypadkowi samochodowemu i ze względu na uraz kręgosłupa wymaga rehabilitacji spowodowały znaczne pogorszenie jego sytuacji finansowej. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jednocześnie ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z ww., przy czym nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy (art. 246 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 10 maja 2010 r. (doręczonym w dniu 13 maja 2010 r.) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: (1) zeznań podatkowych małżonków za rok 2009, bądź też zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości łącznych dochodów uzyskanych w 2009 r., (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wpływów, wpłat, przelewów), a w przypadku ich nieposiadania – złożenia przez każdego z nich stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (3) zaświadczeń od pracodawców każdego z małżonków potwierdzających aktualną miesięczną wysokość osiąganych przez nich dochodów ze stosunku pracy w kwotach netto i brutto oraz wysokość dochodu osiągniętego z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy, (4) dokumentów z okresu ostatnich trzech miesięcy obrazujących wysokość miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi kosztami utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, inne), a także wydatków ponoszonych na odpłatną rehabilitację żony, (5) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów (pożyczek) wraz z dowodami potwierdzającymi wysokość miesięcznych ich spłat. Wnioskodawca żadnego z wymaganych dokumentów nie przedłożył. Podkreślić trzeba, iż uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl., postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). W niniejszej sprawie wnioskodawca sam uniemożliwił dokonanie takiej oceny, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Końcowo, wyjaśnić należy wnioskodawcy, że instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa przeznaczoną tylko dla tych osób, które nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania. Może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia, bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Z tych wszystkich względów uznano, iż wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.