I SA/Gd 384/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 lipca 2018 r. sprawy ze skargi A.D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. z dnia 28 lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postepowania oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 lutego 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 – dalej jako "kpa"), art. 61a § 2 k.p.a. w związku z art. 17 § 1 oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm. – dalej jako "u.p.e.a."); po rozpatrzeniu zażalenia A.D. (dalej jako "zobowiązany", "skarżący") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej jako "Naczelnik US") z dnia 15 stycznia 2018 r., którym odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie podania z dnia 11 września 2017 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy: Naczelnik US będący jednocześnie organem egzekucyjnym i wierzycielem, prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego A.D. w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 15.01.2014r., obejmujący należność z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów z innych źródeł za rok 2007 w kwocie należności głównej 2.570.103,00 zł. Pismem z dnia 11 września 2017 r. zobowiązany zgłosił zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o przesłankę z art. 33 § 1 pkt 3 u.p.e.a., wskazując na rozbieżność pomiędzy kwotą wskazaną w ww. tytule wykonawczym (2.570.103,00zł), doręczonym mu przez Sąd Rejonowy w K. [...] wraz z zawiadomieniem o wpisie hipoteki przymusowej na nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], a kwotą wynikającą z pisma Naczelnika US z dnia 28.06.2017r. (2.548.372,10zł). Powyższe, w ocenie skarżącego, skutkowało prowadzeniem zarówno egzekucji administracyjnej, jak i postępowania wieczystoksięgowego w oparciu o nieaktualny a przez to wadliwy tytuł wykonawczy. Pismem z dnia 4 października 2017r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu egzekucyjnego, zobowiązany sprecyzował treść żądania zawartego w podaniu z dnia 11 września 2017r. wskazując, iż stanowiło ono skargę w rozumieniu art. 54 § 1 u.p.e.a. na czynność zabezpieczającą w postaci wniesienia o wpis hipoteki przymusowej. Naczelnik US postanowieniem z dnia 18 października 2017r. zwrócił podanie z dnia 11 września 2017 r. wobec ustalenia, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny. Zobowiązany wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, po którego rozpoznaniu, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia 1 grudnia 2017r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, wskazując przy tym, że organ egzekucyjny winien uwzględnić rzeczywistą wolę skarżącego co do trybu rozpoznania jego podania. Naczelnik US postanowieniem z dnia 15 stycznia 2018 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie podania z dnia 11 września 2017 r., wobec stwierdzenia, że na opisaną czynność wierzyciela nie przysługuje skarga na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. Zobowiązany wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając w nim naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 54 § 1 w zw. z art. 164 § 1 pkt 2 w zw. z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie, naruszenie art. 6 w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez niezastosowanie się do dyspozycji tych przepisów. Zdaniem zobowiązanego, działanie polegające na złożeniu przez organ egzekucyjny wniosku o zabezpieczenie poprzez wpis hipoteki jest czynnością, na którą przysługuje skarga na podstawie art. 54 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2018r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Organ wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 1a pkt 2 u.p.e.a. czynnościami egzekucyjnymi organu egzekucyjnego są wszelkie podejmowane przez ten organ działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Sama zaś hipoteka nie jest ani środkiem egzekucyjnym, ani też nie zmierza do zastosowania bądź zrealizowania środka egzekucyjnego. Hipoteka jest ograniczonym prawem rzeczowym, stanowiącym formę zabezpieczenia wierzytelności, a jej znaczenie przejawia się przede wszystkim w przypadku zajęcia nieruchomości i realizacji tego środka egzekucyjnego. Czynność w postaci złożenia wniosku o wpis hipoteki przymusowej nie została też dokonana w postępowaniu zabezpieczającym w oparciu o przepis art. 164 u.p.e.a. – jak wskazywał skarżący - bowiem takie postępowanie się nie toczy, a podjęta została przez wierzyciela w ramach uprawnień przysługujących mu na podstawie art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U. z 2013r. poz. 707 z późn. zm.) oraz art. 34 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2017r., poz. 201 z późn. zm.), a zatem z pewnością nie zmierzała do zrealizowania lub zastosowania środka egzekucyjnego. W rezultacie zasadne jest stanowisko organu egzekucyjnego, że czynność ta nie mogła być uznana za podlegającą zaskarżeniu na mocy art. 54 u.p.e.a. Zdaniem organu odwoławczego, rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego wydane zostało wprawdzie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., a nie jak powinno - na podstawie art. 105 k.p.a., nie stanowiło to jednak uchybienia, skutkującego uchyleniem tego postanowienia. W obu bowiem przypadkach brak jest możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na opisane wyżej postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, Skarżący zarzucił mu naruszenie : art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez błędne uznanie, że w sprawie zachodzą inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania administracyjnego, podczas gdy postępowanie w sprawie było już w toku (sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, a nadto stwierdzenie tych przyczyn wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, co w konsekwencji doprowadziło do nierozpoznania sprawy administracyjnej); art. 15 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy przez organ II instancji postanowienia organu I instancji pomimo naruszenia przepisów oraz stwierdzenia przez organ II instancji, że postanowienie organu I instancji zostało błędnie wydane na zasadzie art. 61a § 1 k.p.a., a nie jak powinno na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a., co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy błędnego orzeczenia; art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, pomimo że w sprawie prowadzone było postępowanie, a skarżący został jedynie zawiadomiony o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy i przyczyn jego przedłużenia. W związku z tym wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z postanowieniem je poprzedzającym oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Jak wynika z treści skargi, na obecnym etapie postępowania nie jest już sporne, że czynność wierzyciela w postaci wniosku o wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], nie jest czynnością egzekucyjną, na którą przysługuje skarga na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. W sprawie nie ulega zatem wątpliwości, że pismo skarżącego z dnia 11 września 2017 r., sprecyzowane pismem z dnia 4 października 2017 r., stanowiące skargę opartą na art. 54 § 1 u.p.e.a. na "czynność zabezpieczającą – wniesienie o wpis hipoteki" – nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu. Na wspomnianą bowiem czynność skarga nie przysługuje. Spór dotyczy natomiast formy rozstrzygnięcia. Organ egzekucyjny na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania, podczas gdy zdaniem skarżącego powinien był umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przez pojęcie "innych uzasadnionych przyczyn" należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już toczy się albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1. Przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury. W piśmiennictwie dzieli się te przyczyny na podmiotowe i przedmiotowe. Z bezprzedmiotowością postępowania o charakterze przedmiotowym mamy do czynienia wówczas, gdy organ w sposób oczywisty stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy z uwagi na jej przedmiot np. sprawa nie podlega rozstrzygnięciu przez organ administracji. Z kolei bezprzedmiotowość postępowania o charakterze podmiotowym występuje, jeżeli jedyna strona postępowania utraciła swój status lub okaże się, iż w istocie nigdy go nie posiadała. Oba rozstrzygnięcia – odmowa wszczęcia postępowania jak i umorzenie postępowania – mają charakter procesowy i sprowadzają się do tego, że sprawa nie jest merytorycznie rozpatrywana. W tej sytuacji zgodzić należy się z organem odwoławczym, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania zamiast decyzji o umorzeniu nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy. Uchylenie tego postanowienia tylko po to, aby zobowiązać organ do wydania postanowienia o jego umorzeniu, a więc w istocie wywołującego te same skutki w postaci odmowy rozpatrzenia sprawy merytorycznie, byłoby sprzeczne z zasadą ekonomiki procesowej i niecelowe. Zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań jest niezasadny, z uwagi na fakt, że przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W sprawie nie gromadzono zatem materiałów i dowodów, ani nie rozpatrywano zgłoszonych żądań merytorycznie. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369), Sąd uchyla zaskarżony akt w razie stwierdzenia takiego naruszenia przepisów postepowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wyżej wskazano, Sąd takiego naruszenia w sprawie nie stwierdził. Z tych też względów Sąd na mocy art. 151 ww. ustawy oddalił skargę.