I SA/Gd 396/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka – Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 5 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M.-S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia udziałów w nieruchomościach postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 4 lutego 2015 r. wniesionym na formularzu PPF A. M.-S. zwróciła się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem oraz uczącą się córką (18 lat), małżonkowie są współwłaścicielami na prawach współwłasności ustawowej majątkowej następujących nieruchomości położonych w K. przy ul. [...]: mieszkania (metraż nieznany), trzech innych lokali mieszkalnych o powierzchni 102,83 m2 i 91,30 m2, dwóch lokali niemieszkalnych o powierzchni 14,60 m2 i 5,40 m2, posiadają także nieruchomość rolną o powierzchni 1,52 ha, nadto każde z nich posiada po 50 udziałów o łącznej wartości 50.000 zł w A spółka z o.o., a mąż skarżącej jest współwłaścicielem w części ½ lokalu użytkowego o powierzchni 359,29 m2 oraz lokalu mieszkalnego o powierzchni 79,17 m2, które to nieruchomości także położone są w K. przy ul. [...], na wszystkich wymienionych nieruchomościach ustanowione zostały hipoteki (umowne, przymusowe). Wyjaśniono, że ze wszystkich wymienionych składników majątku prowadzona jest egzekucja na pokrycie zobowiązań małżonków, które łącznie wynoszą około 1,5 mln zł. Obecnie małżonkowie nie posiadają oszczędności, które w całości przeznaczyli na leczenie córki cierpiącej na toczeń oraz męża skarżącej, u którego w połowie 2012 r. zdiagnozowano chorobę nowotworową (sprowadzone z zagranicy środki nie podlegały refundacji przez NFZ). Od stwierdzenia wystąpienia choroby mąż skarżącej nie osiąga żadnych dochodów, nie otrzymuje też żadnych świadczeń, ani z KRUS, ani też z prywatnego ubezpieczenia grupowego pomimo, że orzeczeniem lekarza orzecznika KRUS został uznany za niezdolnego do pracy na okres powyżej 24 miesięcy. Obecnie mąż skarżącej leczy również depresję retroaktywną. W związku z powyższym, jedynym źródłem utrzymania rodziny jest dochód z najmu osiągany przez skarżącą w wysokości 5.000 zł miesięcznie. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że sprawuje osobistą opiekę nad matką chorą na Parkinsona i Alzhaimera i z tego powodu nie może w pełni zająć się sprawami prowadzonych przez siebie spółek (w tym B). Referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącej za niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej, dlatego zarządzeniem z dnia 20 marca 2015 r. zobowiązał skarżącą do przedłożenia w terminie 14 dni: a/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych za 2013 r. (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), zaś za 2014 r. – jeżeli zostały złożone przez małżonków, bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez małżonków za te lata; b/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których są gromadzone środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; c/ dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez skarżącą z tytułu najmu (odpisy zawartych umów, dokumenty księgowe); d/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy stałych kosztów utrzymania rodziny (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon itp.) oraz wydatków ponoszonych na odpłatne leczenie małżonka i córki (wizyty i badania lekarskie, leki); e/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącą, jej męża pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); f/ oświadczenia, czy skarżąca uzyskuje dochód z tytułu pełnienia funkcji prokurenta spółki A sp. z o.o. w K. oraz prezesa zarządu w B sp. z o.o. w K.; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu obrazującego wysokość wynagrodzenia z tego tytułu; g/ oświadczenia męża skarżącej, czy uzyskuje on dochód z tytułu pełnienia funkcji wiceprezesa zarządu w B sp. z o.o. w K.; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu obrazującego wysokość wynagrodzenia z tego tytułu; h/ w związku z posiadaniem nieruchomości rolnej o powierzchni 1,52 ha oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących skarżącej lub jej małżonkowi płatności na lata 2013-2014 przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty); i/ dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia skarżącej i jej męża wobec urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów oraz dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na ich majątku; j/ dokumentu obrazującego miesięczną spłatę kredytu zaciągniętego przez małżonka. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej nadesłał jedynie dodatkowe oświadczenia złożone przez skarżącą oraz jej małżonka, z których treści wynika, że: skarżąca w latach 2013-2014 nie uzyskała dochodów z tytułu pełnienia funkcji w A oraz B, tego rodzaju dochodów nie uzyskuje także w roku bieżącym, z uwagi na złą kondycję finansową obu podmiotów, których działalność jest kontynuowana tylko ze względu na zaciągnięte zobowiązania; mąż skarżącej również nie osiągnął w latach 2013-2014 dochodów z tytułu pełnienia funkcji w B sp. z o.o. oraz nie uzyskuje ich w roku bieżącym – od końca 2012 r. nie jest zdolny do wykonywania jakichkolwiek zawodowych czynności; małżonkowie nie posiadają tytułu prawnego do żadnych pojazdów mechanicznych; w latach 2013-2014 nie otrzymali żadnych świadczeń pieniężnych od ARiMR; mąż skarżącej obecnie nie spłaca rat kredytowych – wystąpił do sądu z powództwem przeciwegzekucyjnym, w którym podniósł zarzut potrącenia z kwoty kredytu 6.286.377,40 zł odszkodowania w kwocie 5.000.000 zł. Postanowieniem z dnia 7 września 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy uznając, że skarżąca nie wykazała zasadności wniesionego żądania. Skarżąca przedstawiła bowiem swoją sytuację finansową w sposób wybiórczy, przez co referendarz nie był w stanie stwierdzić, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jakiej części, skarżąca jest w stanie uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie. Od powyższego postanowienia skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw, w którym podniosła, że orzeczenie referendarza zapadło na skutek błędu w ustaleniach faktycznych i przy błędnej ocenie materiału dowodowego zebranego w sprawie. Skarżąca wyjaśniła, że nie przedstawiła wnioskowanych przez referendarza dokumentów, ponieważ nie była w stanie skompletować ich w zastrzeżonym terminie z uwagi na bardzo trudną sytuację życiową. Ponadto referendarz pominął, że skarżąca wykazała we wniosku wszystkie rzeczywiste dochody, jakie przynosi posiadany przez nią majątek. Zdaniem strony, obecna sytuacja finansowa, rodzinna i zdrowotna, w tym brak bieżących środków na pokrycie kosztów sądowych oraz brak realnej możliwości pozyskania środków na ten cel uzasadnia zastosowanie przedmiotowego zwolnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że ustawą z dnia z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658, zwanej dalej: "ustawą zmieniającą"), dokonano nowelizacji ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm., zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej, przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Zmiany, które zostały dokonane ustawą zmieniającą weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie zatem z art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed dokonaną nowelizacją, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek A. M.-S. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej, dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach jedynie wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Jednocześnie zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z tej możliwości skorzystano i pismem z dnia 20 marca 2015 r. zobowiązano stronę skarżącą do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawczyni. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca nie przedłożyła jednak żądanych dokumentów, ograniczając się do złożenia dodatkowych oświadczeń. Tymczasem w opinii Sądu, dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia została zobowiązana wnioskodawczyni, jest niezbędne do dokonania prawidłowej oceny sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze to, że wnioskodawczyni uchybiła obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, iż dokonała wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu opisane postępowanie wnioskodawczyni przyczyniło się do niewyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji finansowej. W doktrynie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa. W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji, ogólnikowy charakter informacji zawartych w złożonym oświadczeniu majątkowym, ale przede wszystkim trudność w ich weryfikacji Sąd uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów, czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd pragnie jednocześnie podkreślić, że niniejszym postanowieniem nie neguje trudnej sytuacji skarżącej, czy też jej rodziny. Niemniej jednak ogół wynikających z wniosku oraz towarzyszących mu oświadczeń informacji nie pozwala postawić wniosku, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z opisanego przez skarżącą stanu faktycznego wynika, że do samej skarżącej, jak i jej małżonka należy szereg nieruchomości, oprócz których posiadają oni także inne wartościowe składniki majątku. Posiadany majątek, który w przekonaniu Sądu odbiega od przeciętnego, skonfrontowany z niepopartymi stosowną dokumentacją finansową oraz medyczną wyjaśnieniami budzi poważne wątpliwości co do możliwości płatniczych strony. Z tego właśnie powodu skarżąca zobowiązana została do uzupełnienia złożonego przez siebie wniosku, czego jednak nie uczyniła. Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącej z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.